Shloka 10
नारद–शुक संवादः (Nārada–Śuka Dialogue): Tyāga, Saṃyama, and Vyakta–Avyakta Viveka
प्राणायामो हि सगुणो निर्गुणं धारयेन्मन: । यद्यदृश्यति मुज्चन् वै प्राणान् मैथिलसत्तम । वाताधिकयं भवत्येव तस्मात् तं न समाचरेत्
yājñavalkya uvāca | prāṇāyāmo hi saguṇo nirguṇaṃ dhārayen manaḥ | yadyadṛśyati muñcan vai prāṇān maithilasattama | vātādhikyaṃ bhavaty eva tasmāt taṃ na samācaret |
ယာဇ္ဉဝလ္က്യက မိန့်ကြားသည်— «ပရာဏာယာမကို “သဂုဏ” (အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို အာရုံပြု၍ ထောက်ကူထားသော) အဖြစ် လေ့ကျင့်လျှင် စိတ်ကို “နိရ္ဂုဏ” (လက္ခဏာမဲ့) အခြေအနေ၌ တည်ငြိမ်စေရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မိုင်ထီလာတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ အဝင်လေ (ပူရက) စသည့် အဆင့်များ၌ သတ်မှတ်ထားသော ဒေဝတာ (သို့မဟုတ် ဦးဆောင်သဘောတရား) ကို အတွင်းမြင်ကွင်းဖြင့် မမြင်မိဘဲ အသက်လေကို ထုတ်လွှတ် (ရေစန) လုပ်လျှင် ကိုယ်ခန္ဓာ၌ “ဝါတ” (လေဓာတ်) ပိုလွန်ကဲလာမည်မှာ မလွဲ။ ထို့ကြောင့် သမาธိမပါသော ပရာဏာယာမကို မလေ့ကျင့်သင့်»။
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Breath-discipline should be joined to focused contemplation (saguṇa support) so that the mind can become steady in the attributeless (nirguṇa) state; doing prāṇāyāma mechanically, without meditative ‘vision’ or proper inner focus, is discouraged because it can cause imbalance (vāta aggravation) and fails to serve its spiritual purpose.
In a didactic exchange within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs a Maithila interlocutor on correct yogic method: prāṇāyāma is presented as a means to stabilize the mind, but only when integrated with meditation; otherwise it is portrayed as potentially harmful and spiritually unproductive.