Shloka 9
नारद–शुक संवादः (Nārada–Śuka Dialogue): Tyāga, Saṃyama, and Vyakta–Avyakta Viveka
धारणं चैव मनस: प्राणायामश्न् पार्थिव । एकाग्रता च मनस: प्राणायामस्तथैव च
yājñavalkya uvāca | dhāraṇaṃ caiva manasaḥ prāṇāyāmaś ca pārthiva | ekāgratā ca manasaḥ prāṇāyāmas tathaiva ca ||
ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး၊ “ဓာရဏာ” ဟူသည်မှာ စိတ်ကို သီးသန့် တည်ရာတစ်ခု၌ တင်ထားခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုသို့ စိတ်တည်ခြင်းနှင့်အတူ ပြုလုပ်သော အသက်ရှုလေ့ကျင့်မှု (ပရာဏာယာမ) ကို စဂုဏ ပရာဏာယာမ ဟု ခေါ်ကြသည်။ သို့သော် နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို မအာရုံမယူဘဲ စိတ်ကို မျိုးစေ့မဲ့ သမာဓိ (နိရ္ဗီဇ သမာဓိ) ထဲသို့ တစ်ချက်တည်း စုစည်းသွားစေခြင်းကို နိရ္ဂုဏ ပရာဏာယာမ ဟု ခေါ်သည်»။
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two modes of yogic practice: (1) dhāraṇā—fixing the mind on a specific locus/object—paired with prāṇāyāma as a supported, ‘saguṇa’ discipline; and (2) an unsupported, objectless gathering of the mind into nirbīja samādhi, described as ‘nirguṇa’ prāṇāyāma.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, the sage Yājñavalkya addresses a king and explains technical distinctions in yogic concentration and breath-discipline, guiding the ruler toward inner mastery rather than outward power.