Adhyaya 286
अध्याय २८६ — पराशर-उपदेशः (Ethical Restraint, Mortality, and Karma)
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Liberation-Oriented Instruction) — Parāśara–Videha Discourse (contextual unit)
Chapter 286 presents Parāśara’s didactic sequence, later reported by Bhīṣma, integrating ethics, state restraint, and liberation-oriented anthropology. It begins by classifying relational figures—father, friends, teachers, and women—as possessing mixed qualities, while elevating the father as a paramount object of reverence and linking self-control to the highest gain of knowledge. It then outlines norms of strategic engagement: a ruler should not harm the exhausted, fearful, disarmed, grieving, retreating, deprived, inactive, sick, supplicating, or the very young and old; conflict is framed as legitimate only among comparably equipped opponents, while killing the inferior or cowardly is condemned as blameworthy and morally degrading. The discourse pivots to mortality: no one can rescue a being overtaken by destiny, and harmful acts should be restrained even when urged by intimates, since longevity is not secured by violence. A compact body–self analysis follows—depicting the body as a composite of elements, senses, and guṇas, perishable and abandoned at death—paired with karmic continuity and rebirth imagery. Hierarchies of beings culminate in praise of the wise and ego-free. The chapter concludes with practical śreyas-instruments: disciplined learning, sacrifice within capacity, charity, gentle speech, equanimity, pilgrimage locales, and proper funerary rites, with Bhīṣma noting the teaching’s earlier delivery to the Videha king for the sake of highest good.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के शोक-भय-त्रास से भरे प्रश्नों की पृष्ठभूमि में भीष्म एक प्राचीन संवाद का द्वार खोलते हैं—देवर्षि नारद और समङ्ग का, जहाँ एक मनुष्य असाधारण ‘विशोक’ अवस्था में दिखता है। → नारद समङ्ग की निर्भय, प्रसन्न, स्थिर देह-भाषा देखकर पूछते हैं—तुम्हें न मृत्यु का भय है, न हानि का, न दुःख का; यह कैसी उपलब्धि है? समङ्ग उत्तर में संसार की विषमता (धनी-निर्धन, बलवान-दुर्बल) और ‘विधान/प्रारब्ध’ के अधीन जीवन की समानता दिखाकर सामान्य मानवीय तुलना-ईर्ष्या-लालसा को चुनौती देता है। → समङ्ग का निर्णायक कथन: जो संसार को ‘भवात्मक’—निरन्तर बदलता हुआ—जान लेता है, वह न इष्ट-भोगों के पीछे जलता है, न आने वाले लाभ पर उछलता है, न बड़े लाभ में हर्षित होता है, न अर्थ-नाश में विषाद करता है; अमृतपान-सम निर्भयता से वह मृत्यु, अधर्म, लोभ—किसी से भी नहीं काँपता। → समङ्ग स्पष्ट करता है कि यह शोक-रहित स्थिति किसी संयोग से नहीं, ‘महान् और अक्षय तप’ से प्राप्त ब्रह्म-ज्ञान से उपजी है; इसलिए नारद, मुझे शोक बाधित नहीं करता। भीष्म इस दृष्टान्त को युधिष्ठिर के लिए शोक-निवारक उपदेश के रूप में स्थापित करते हैं।
Shlokas
Verse 1
/ भीकम (2 अमान षडशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: समड़के द्वारा नारदजीसे अपनी शोकहीन स्थितिका वर्णन युधिछिर उवाच शोकाद् दुःखाच्च मृत्योश्च त्रसन्ते प्राणिन: सदा । उभयं नो यथा न स्यात् तन्मे ब्रूहि पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! संसारके सभी प्राणी सदा शोक, दुःख और मृत्युसे डरते रहते हैं; अतः आप हमें ऐसा उपदेश दें, जिससे हमलोगोंको उन दोनोंका भय न रहे
ယုဓိဋ္ဌိရက မိန့်သည်– “အဘိုးတော် (ပိတామဟ) ရေ၊ လောကရှိ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ဝမ်းနည်းမှု၊ ဒုက္ခနှင့် သေခြင်းကို အမြဲတမ်း ကြောက်ရွံ့ကြပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုကြောက်ရွံ့မှုတို့—နှစ်ပါးလုံး—မပေါ်ပေါက်လာစေရန် အဘိုးတော်က ကျွန်ုပ်တို့အား သင်ကြားပေးပါ” ဟု။
Verse 2
भीष्य उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । नारदस्य च संवादं समड्रस्य च भारत,भीष्मजीने कहा--भरतनन्दन! इस विषयमें विद्वान् पुरुष देवर्षि नारद और समड्ढके संवादरूप प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– “အို ဘာရတသားရေ၊ ဤအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍လည်း ပညာရှိတို့သည် ရှေးဟောင်း အထောက်အထားတစ်ရပ်—အတိတ်သမိုင်းပုံပြင်တစ်ပုဒ်—ကို ဥပမာတင်ကြသည်။ ထိုသည်ကား ဒေဝရိရှီ နာရဒနှင့် စမင်္ဂ (Samaṅga) တို့၏ ဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်သည်” ဟု။
Verse 3
नारद उवाच उरसेव प्रणमसे बाहुभ्यां तरसीव च । सम्प्रहृष्टमना नित्यं विशोक इव लक्ष्यसे,नारदजीने पूछा--समड़्जी! दूसरे लोग तो सिर झुकाकर प्रणाम करते हैं; परंतु आप हृदयसे प्रणाम करते जान पड़ते हैं। मालूम होता है, आप इस संसारसागरको अपनी इन दोनों भुजाओंसे ही तैरकर पार हो जायँगे। आपका मन नित्य प्रसन्न रहता है तथा आप सदा शोकशून्य-से दिखायी देते हैं
နာရဒက ပြောသည်– «သင်သည် ခေါင်းဖြင့်သာ မဟုတ်ဘဲ နှလုံးသားဖြင့်ပင် ဦးညွှတ်ပူဇော်နေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထို့ပြင် သင်သည် ကိုယ့်လက်နှစ်ဖက်၏ အင်အားဖြင့်ပင် လောကသံသရာ၏ သမုဒ္ဒရာကို ကူးဖြတ်နိုင်မည်ဟု ထင်ရသည်။ သင်၏စိတ်သည် အမြဲပျော်ရွှင်လန်းဆန်း၍ သင်ကိုယ်တိုင်လည်း အမြဲ ဝမ်းနည်းမှုကင်းသကဲ့သို့ မြင်ရသည်။»
Verse 4
उद्वेगं न हि ते किंचित् सुसूक्ष्ममपि लक्षये । नित्यतृप्त इव स्वस्थो बालवच्च विचेष्टसे,मैं आपके चित्तमें कभी कोई थोड़ा-सा भी उद्वेग नहीं देख पाता हूँ। आप नित्य तृप्तकी भाँति अपने-आपमें ही स्थित रहकर बालकोंके समान चेष्टा करते हैं (इसका क्या कारण है?)
နာရဒက ပြောသည်– «သင်၏စိတ်တွင် အလွန်သေးငယ်သည့် လှုပ်ရှားမှုတစ်စုံတစ်ရာကိုပင်—ဘယ်လောက်ပင် နူးညံ့သေးသေး—ငါမမြင်ရ။ သင်သည် အမြဲတမ်းပြည့်စုံတင်းတိမ်သကဲ့သို့ တည်ငြိမ်၍ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းထားသူကဲ့သို့ ထင်ရပြီး ကလေးတစ်ယောက်လို သဘာဝကျစွာ လှုပ်ရှားသွားလာနေသည်။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကား အဘယ်နည်း?»
Verse 5
समड़ उवाच भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वमेतत् तु मानद । तेषां तत्त्वानि जानामि ततो न विमना हाहम्,समज्जीने कहा--दूसरोंको मान देनेवाले देवर्षे! मैं भूत, वर्तमान और भविष्य इन सबका स्वरूप तथा तत्त्व जानता हूँ; इसलिये मेरे मनमें कभी विषाद नहीं होता
စမဍက ပြောသည်– «အို၊ အခြားသူတို့အား ဂုဏ်ပေးတတ်သောသူရေ! အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် ဟူသမျှ၏ အမှန်တရားနှင့် အတွင်းသဘောတရားတို့ကို ငါသိမြင်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ငါ၏စိတ်သည် မညှိုးနွမ်း မကျဆင်း။»
Verse 6
उपक्रमानहं वेद पुनरेव फलोदयान् । लोके फलानि चित्राणि ततो न विमना हाहम्,मुझे कर्मोके आरम्भका तथा उनके फलोदयकालका भी ज्ञान है और लोकमें जो भाँति-भाँतिके कर्मफल प्राप्त होते हैं, उनको भी मैं जानता हूँ; इसीलिये मेरे मनमें कभी खेद नहीं होता
«ငါသည် ကမ္မ၏အစပြုခြင်းကိုလည်း သိ၏၊ ထို့ပြင် ထိုကမ္မတို့၏ အကျိုးရလဒ် ပေါ်ထွန်းလာသည့် အချိန်ကာလကိုလည်း သိ၏။ လောက၌ ကမ္မအကျိုးများ မျိုးစုံကွဲပြားစွာ ပေါ်လာပုံကိုလည်း ငါသိ၏။ ထို့ကြောင့် ငါ၏စိတ်သည် နောင်တရခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ပျက်ခြင်းသို့ မကျဆင်း။»
Verse 7
अगाधाश्षाप्रतिष्ठाक्ष॒ गतिमन्तश्ष नारद । अन्धा जडाशक्ष जीवन्ति पश्यास्मानपि जीवत:,नारदजी! देखिये, जैसे जगतमें गम्भीर, अप्रतिष्ठित, प्रगतिशील, अन्धे और जड मनुष्य भी जीवित रहते हैं, उसी प्रकार हम भी जी रहे हैं
«အို နာရဒရေ! အလွန်နက်ရှိုင်းသော ရှုပ်ထွေးမှုထဲ ကျရောက်ပြီး အခြေခံတည်ရာမရှိသော်လည်း တိုးတက်သွားရန် အင်အားတစ်ခုက တွန်းပို့နေသော—မျက်ကန်း၍ ဉာဏ်မပြည့်သူတို့ပင်—ဤလောက၌ အသက်ရှင်နိုင်ကြသည်။ ငါတို့ကိုလည်း ကြည့်လော့—ထိုနည်းတူပင် ငါတို့လည်း အသက်ရှင်နေကြသည်။»
Verse 8
विहितेनैव जीवन्ति अरोगाड़ा दिवौकस: । बलवन्तोडबलाश्वैव तस्मादस्मान् सभाजय,नीरोग शरीरवाले देवता, बलवान् और निर्बल सभी अपने प्रारब्ध-विधानके अनुसार जीवन धारण करते हैं; अतः हम भी प्रारब्धपर ही अवलम्बित रहकर किसी कर्मका आरम्भ नहीं करते हैं, इसलिये हमारे प्रति भी आप आदर बुद्धि रखें (अकर्मण्य समझकर हमारा निरादर न करें)
သမဍာက ပြောသည်— «ရောဂါကင်းသော နတ်တို့ပင်လျှင် သတ်မှတ်ထားသည့် အမိန့်အတိုင်းသာ အသက်ရှင်ကြသည်။ အားကောင်းသူနှင့် အားနည်းသူတို့လည်း တူညီသော ကံကြမ္မာ၏ စီမံချက်အောက်တွင်ပင် အသက်ကို ထိန်းသိမ်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ကိုလည်း ဂုဏ်ပြုပါ—ကျွန်ုပ်တို့လည်း ကံကြမ္မာကို အားထားပြီး ကိုယ်တိုင်အလိုလို လုပ်ရပ်များကို မစတင်ကြသဖြင့်၊ ပျင်းရိသူလို မထီမဲ့မြင် မပြုပါနှင့်»။
Verse 9
सहस्रिणो5पि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा । शाकेन चान्ये जीवन्ति पश्यास्मानपि जीवत:,जिनके पास हजारों रुपये हैं, वे भी जीते हैं। जिनके पास सैकड़ों रुपयोंका संग्रह है, वे भी जीवन धारण करते हैं। दूसरे लोग सागसे ही जीवन-निर्वाह करते हैं। उसी तरह हमें भी जीवित समझिये
ထောင်ချီသော ငွေရှိသူလည်း အသက်ရှင်ကြသည်။ ရာချီသာရှိသူလည်း ထိုနည်းတူ အသက်ရှင်ကြသည်။ အချို့ကတော့ အရွက်ဟင်းသီးဟင်းရွက်သာဖြင့်ပင် အသက်မွေးကြသည်။ ထိုနည်းတူ ကျွန်ုပ်တို့ကိုလည်း အသက်ရှင်နိုင်သူဟု မြင်ပါ—အလွန်အကျွံမလိုဘဲ ရိုးရိုးစားသောက်ဖြင့်လည်း ရပ်တည်နိုင်သည်ဟု။ အသက်နှင့် ဂုဏ်သိက္ခာသည် ငွေကြေးပေါ် မမူတည်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
Verse 10
यदा न शोचेमहि कि नु नः स्थाद् धर्मेण वा नारद कर्मणा वा । कृतान्तवश्यानि यदा सुखानि दुःखानि वा यन्न विधर्षयन्ति,नारदजी! जब अज्ञान दूर हो जानेके कारण हम शोक ही नहीं करते हैं तो धर्म अथवा लौकिक कर्मसे हमारा क्या प्रयोजन है। सारे सुख और दुःख कालके अधीन होनेके कारण क्षणभंगुर हैं, अत: वे ज्ञानी पुरुषको पराभूत नहीं कर सकते हैं
သမဍာက ပြောသည်— «အို နာရဒာ၊ မသိမှု ပျောက်ကင်းသွား၍ ကျွန်ုပ်တို့ မဝမ်းနည်းတော့သည့်အခါ၊ ဓမ္မတရားဖြစ်စေ လောကီလုပ်ရပ်ဖြစ်စေ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ဘာလိုအပ်သနည်း။ အကြောင်းမှာ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဒုက္ခတို့သည် ကာလ (မရဏ) ၏ အာဏာအောက်တွင်ရှိ၍ ခဏတာသာ ဖြစ်ကြသဖြင့်၊ ဉာဏ်ရှိသူကို မအနိုင်ယူနိုင်ကြ»။
Verse 11
यस्मै प्राज्ञा: कथयन्ते मनुष्या: प्रज्ञामूलं हीन्द्रियाणां प्रसाद: । मुहान्ति शोचन्ति तथेन्द्रियाणि प्रज्ञालाभो नास्ति मूढेन्द्रियस्थ,ज्ञानी पुरुष जिसके लिये कहा करते हैं, उस प्रज्ञाकी जड़ है इन्द्रियोंकी निर्मलता। जिसकी इन्द्रियाँ मोह और शोकमें मग्न हैं, उस मोहाच्छन्न इन्द्रियवाले पुरुषको कभी प्रज्ञाका लाभ नहीं मिल सकता
သိမြင်သူတို့က ဉာဏ်ပညာ၏ အမြစ်မှာ အာရုံအင်္ဂါတို့၏ ကြည်လင်သန့်ရှင်းမှုနှင့် ငြိမ်သက်မှု ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြသည်။ သို့သော် အာရုံများသည် မောဟနှင့် ဝမ်းနည်းမှုထဲတွင် နစ်မြုပ်နေသော်၊ ထိုသို့ မိုးတိမ်ဖုံးလွှမ်းသည့် အင်္ဂါရှိသူသည် စစ်မှန်သော ဉာဏ်ကို မရနိုင်။
Verse 12
मूढस्य दर्प: स पुनर्मोह एव मूढस्य नायं न परोडस्ति लोक: । न होव दुःखानि सदा भवन्ति सुखस्य वा नित्यशो लाभ एव,मूढ़ मनुष्यको गर्व होता है। उसका वह गर्व मोहरूप ही है। मूढ़के लिये न तो यह लोक सुखद होता है ओर न परलोक ही। किसीको भी न तो सदा दुःख ही उठाने पड़ते हैं और न नित्य, निरन्तर सुखका ही लाभ होता है
မောဟရှိသူ၏ ဂုဏ်မာန်သည် မောဟပင် ထပ်တိုးခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ မိုက်မဲသူအတွက် ဤလောကလည်း မကောင်းကျိုးကင်းသော ချမ်းသာကို မပေးနိုင်၊ နောက်လောကလည်း ထိုနည်းတူပင်။ လူ့ဘဝတွင် ဒုက္ခသည် အမြဲတမ်း မတည်မြဲသကဲ့သို့၊ ပျော်ရွှင်မှုလည်း မပြတ်တောက်ဘဲ အစဉ်မပြတ် ရရှိနေခြင်း မဟုတ်။
Verse 13
भवात्मकं सम्परिवर्तमानं न मादृश:संज्वरं जातु कुर्यात् । इष्टान् भोगान् नानुरुध्येत् सुखं वा न चिन्तयेद् दुःखमभ्यागतं वा,संसारके स्वरूपको परिवर्तित होता देख मेरे-जैसा मनुष्य कभी संताप नहीं करता है। अभीष्ट भोग अथवा सुखका भी अनुसरण नहीं करता तथा दुःख आ जाय तो उसके लिये चिन्तित नहीं होता
လောကကို အခြေအနေချုပ်နှောင်ထားသော ဖြစ်တည်မှု၏ မရပ်မနား လှည့်ပတ်မှုအဖြစ် မြင်သောအခါ၊ ငါကဲ့သို့သောသူသည် မီးလောင်သကဲ့သို့သော စိတ်ပူပန်မှုထဲသို့ မကျရောက်တတ်။ လိုချင်သော အာရုံခံစားမှုများကို မလိုက်လံရှာဖွေသကဲ့သို့၊ ပျော်ရွှင်မှုကိုပါ မလိုက်လံမက်မော။ ဒုက္ခရောက်လာလျှင်လည်း ထိုင်၍ မစဉ်းစားပူဆွေးနေတတ်။
Verse 14
समाहितो न स्पृहयेत् परेषां नानागतं चाभिनन्देच्च लाभम् | न चापि ह्ृष्येद् विपुले<र्थला भे तथार्थनाशे च न वै विषीदेत्,सब प्रकारसे उपरत महापुरुष दूसरोंसे कुछ भी नहीं चाहता। भविष्यमें होनेवाले अर्थलाभका भी अभिनन्दन नहीं करता। बहुत-सी सम्पत्ति पाकर हर्षित नहीं होता तथा धनका नाश हो जानेपर भी खेद नहीं करता
အတွင်းစိတ်တည်ငြိမ်၍ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သူသည် အခြားသူတို့၏ ပိုင်ဆိုင်ရာကို မလိုလားမက်မော၊ မရောက်သေးသော အကျိုးအမြတ်ကိုလည်း မကြိုဆိုမချီးမွမ်း။ ကြီးမားသော ဥစ္စာရလျှင် မအလွန်ပျော်ရွှင်၊ ဥစ္စာပျက်စီးဆုံးရှုံးလျှင်လည်း မဝမ်းနည်းကျဆင်း။
Verse 15
न बान्धवा न च वित्त न कौल्यं नच श्रुतं न च मन्त्रा न वीर्यम् । दुःखात् त्रातुं सर्व एवोत्सहन्ते परत्र शीलेन तु यान्ति शान्तिम्,बन्धु-बान्धव, धन, उत्तम कुल, शास्त्राध्ययन, मन्त्र तथा पराक्रम--ये सब-के-सब मिलकर भी किसीको दुःखसे छुटकारा नहीं दिला सकते हैं। परलोकमें मनुष्य उत्तम स्वभावके कारण ही शान्ति पाते हैं
စမဍာက ပြောသည်—ဆွေမျိုးသားချင်း၊ ဥစ္စာဓန၊ မြင့်မြတ်သော မျိုးရိုး၊ ပညာသင်ယူမှု၊ မန္တရားများ၊ သတ္တိဗလပင်ဖြစ်စေ—ဤအရာတို့သည် အားလုံးပေါင်းစည်းထားသော်လည်း လူတစ်ယောက်ကို ဒုက္ခမှ အမှန်တကယ် မကယ်တင်နိုင်။ နောက်လောက၌ လူတို့သည် မိမိ၏ စရိုက်နှင့် အကျင့်သီလကြောင့်သာ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရောက်ကြသည်။
Verse 16
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य नायोगाद् विन्दते सुखम् । धृतिश्न दुःखत्यागश्नेत्युभयं तु सुखं नूप,जिसका चित्त योगयुक्त नहीं है, उसे समत्व बुद्धि नहीं प्राप्त होती। योगके बिना कोई सुख नहीं पाता है। नरेश्वर! दुःखोंके सम्बन्धका त्याग और धैर्य--ये ही दोनों सुखके कारण हैं
ယောဂနှင့် မချိတ်ဆက်သော စိတ်ရှိသူ၌ ညီမျှသော ဉာဏ်မရှိ။ ယောဂမရှိလျှင် မည်သူမျှ သုခကို မရနိုင်။ အို မင်းမြတ်ရေ—ဒုက္ခနှင့် ဆက်နွယ်မှုကို စွန့်ပယ်ခြင်းနှင့် သည်းခံတည်ကြည်ခြင်း၊ ဤနှစ်ပါးပင် သုခ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
Verse 17
प्रियं हि हर्षजननं हर्ष उत्सेकवर्धन: । उत्सेको नरकायैव तस्मात् तान् संत्यजाम्यहम्,प्रिय वस्तु हर्षजनक होती है। हर्ष अभिमानको बढ़ाता है और अभिमान नरकमें ही डुबानेवाला है। इसलिये मैं इन तीनोंका त्याग करता हूँ
ချစ်မြတ်နိုးရာသည် ပျော်ရွှင်မှုကို ဖြစ်စေ၏။ ပျော်ရွှင်မှုသည် ကိုယ်ကိုမြှောက်တင်သော မာနကို တိုးပွားစေ၏။ မာနသည် နရက်သို့သာ ဆွဲချသွား၏။ ထို့ကြောင့် ငါသည် ဤသုံးပါး—ချစ်မြတ်နိုးရာအပေါ် အလွန်အကျွံကပ်ငြိခြင်း၊ ထိုကပ်ငြိမှုမှ ပေါ်လာသော ပျော်ရွှင်မှု၊ ထို့နောက် လိုက်ပါလာသော မာန—ကို စွန့်လွှတ်၏။
Verse 18
एतान् शोकभयोत्सेकान् मोहनान् सुखदुःखयो: । पश्यामि साक्षिवल्लोके देहस्यास्य विचेष्टनात्,शोक, भय और अभिमान--ये प्राणियोंको सुख-दुःखमें डालकर मोहित करनेवाले हैं; इसलिये जबतक यह शरीर चेष्टा कर रहा है, तबतक मैं इन सबको साक्षीकी भाँति देखता हूँ
ဤလောက၌ ငါသည် သက်သေတစ်ဦးကဲ့သို့သာ ရပ်တည်၍ ဤအင်အားများ—ဝမ်းနည်းခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် မာန—တို့ကို မြင်၏။ ထိုအင်အားတို့သည် သတ္တဝါတို့ကို စိတ်မောဟဖြစ်စေကာ အပျော်နှင့် အနာကျင်မှုအတွင်းသို့ ပစ်ချတတ်၏။ ဤကိုယ်ခန္ဓာသည် လှုပ်ရှား၍ လုပ်ဆောင်နေသမျှကာလပတ်လုံး ငါသည် ထိုအခြေအနေတို့အားလုံးကို ကိုယ်နှင့်မပေါင်းစည်းဘဲ ကြည့်ရှုနေ၏။
Verse 19
अर्थकामोौ परित्यज्य विशोको विगतज्वर: । तृष्णामोहौ तु संत्यज्य चरामि पृथिवीमिमाम्,अर्थ और कामको त्यागकर एवं तृष्णा और मोहका सर्वथा परित्याग करके मैं शोक और संतापसे रहित हुआ इस पृथ्वीपर विचरता हूँ
ဥစ္စာနှင့် ကာမကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ ဝမ်းနည်းခြင်းကင်း၍ စိတ်အပူအလောင်ကင်းသကဲ့သို့၊ တဏှာနှင့် မောဟကိုလည်း အပြည့်အဝ ပယ်ဖျက်ကာ ငါသည် ဤမြေပြင်ပေါ်၌ စိတ်အေးချမ်းစွာ လှည့်လည်နေ၏။
Verse 20
न च मृत्योर्न चाधर्मान्न लोभान्न कुतश्चन । पीतामृतस्येवात्यन्तमिह वामुत्र वा भयम्,जैसे अमृत पीनेवालेको मृत्युसे भय नहीं होता, उसी प्रकार मुझे भी इहलोक या परलोकमें मृत्यु, अधर्म, लोभ तथा दूसरे किसीसे भी भय नहीं है
စမဍက ပြော၏— «ငါသည် သေခြင်းကို မကြောက်၊ မတရားမှုကို မကြောက်၊ လောဘကို မကြောက်၊ မည်သည့်အရာမှလည်း မကြောက်။ အမృతရည်ကို သောက်သုံးပြီး သေခြင်း၏ ကြောက်ရွံ့မှုမှ အလုံးစုံ ကင်းလွတ်သကဲ့သို့၊ ငါလည်း ဤလောက၌ဖြစ်စေ နောက်လောက၌ဖြစ်စေ ကြောက်ရွံ့မှုမရှိ»။
Verse 21
एतद् ब्रह्मन् विजानामि महत् कृत्वा तपोडव्ययम् । तेन नारद सम्प्राप्तो न मां शोक: प्रबाधते,ब्रह्मन! मैंने महान् और अक्षय तप करके यही ज्ञान पाया है; अत: नारदजी! शोककी परिस्थिति उपस्थित होकर भी मुझे व्याकुल नहीं कर सकती
အို ဗြာဟ္မဏ! ငါသည် ကြီးမြတ်၍ မကုန်ခန်းသော တပဿာကို ဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် ဤသိမြင်မှုကို ရရှိခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် အို နာရဒ! ဝမ်းနည်းစရာ အကြောင်းအရာ ပေါ်ပေါက်လာသော်လည်း ဝမ်းနည်းခြင်းသည် ငါ့ကို မနှိပ်စက် မလှုပ်ရှားစေနိုင်။
Verse 286
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि समड्रनारदसंवादे षडशीत्यधिकद्धिशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝ၌၊ မောက္ခဓမ္မ အပိုင်းအတွင်းရှိ စမဍနှင့် နာရဒတို့၏ ဆွေးနွေးပွဲသည် အခန်း ၂၈၆ အဖြစ် အဆုံးသတ်လေ၏။
Frequently Asked Questions
It constrains the use of force: harming those who are incapacitated, retreating, sick, supplicating, or otherwise non-comparable is censured; legitimate engagement is framed as conflict among equals, with condemnation of predatory or humiliating killing.
To pair governance and action with self-control and insight: death is unavoidable, the body is perishable, and karmic continuity persists—therefore one should restrain harmful impulses, cultivate knowledge and equanimity, and invest in merit through disciplined, benevolent conduct.
Yes. Bhīṣma closes by identifying the discourse as previously taught by the great sage to the Videha king for the purpose of śreyas (the highest good), functioning as an explicit transmission note that situates the teaching within the larger instructional architecture of Śānti-parva.