Shloka 6
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
वायोरनियमस्पर्शों वादस्थानं स्वतन्त्रता । बलं शैघ्र्यं च मोक्ष च कर्म चेष्टा55त्मता भव:
bhīṣma uvāca | vāyor aniyata-sparśo vāg-adhisthānaṃ svatantratā | balaṃ śaighryaṃ ca mokṣaś ca karma ceṣṭātmatā bhavaḥ | aniyata-sparśaḥ vāk-indriyasya sthitiḥ calana-phirana-ādīnāṃ svatantratā balaṃ śīghra-gamitā mala-mūtra-ādīnāṃ śarīrāt bahiḥ niṣkāsanaṃ utkṣepaṇa-ādi karma kriyā-śaktiḥ prāṇaḥ janma-mṛtyū ca—ete sarve vāyoḥ guṇāḥ |
ဘိဿမက ဆိုသည်—ဝါယု (အသက်လေ) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ထိတွေ့မှုသည် တစ်နေရာတည်း၌ မတည်ငြိမ်။ စကားပြောနိုင်စွမ်း၏ အခြေတည်ရာနှင့် ထောက်တိုင်ဖြစ်၏။ လှုပ်ရှားသွားလာမှု၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပေး၏။ အားနှင့် လျင်မြန်မှုကို ပေး၏။ ကိုယ်ခန္ဓာမှ အညစ်အကြေးများကို ထုတ်ပယ်စေ၏။ မြှောက်တင်ခြင်း၊ ပစ်လွှတ်ခြင်းကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ချက်များကို အားပေး၏။ လှုပ်ရှားမှု၏ သဘောတရားနှင့် အသက်ရှူသက်တမ်း၏ အခြေခံဖြစ်၏။ ထို့ပြင် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းတို့နှင့်လည်း ဆက်နွယ်၏။ အသက်လေ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို နားလည်လျှင် ကိုယ်ခန္ဓာရှိ အသက်တာ မည်သို့ ထိန်းသိမ်းခံရသည်ကို မြင်နိုင်ပြီး၊ အတွင်းအင်အားများကို စည်းကမ်းတကျ ထိန်းညှိခြင်းသည် ကိုယ်တိုင်ကို အုပ်ချုပ်နိုင်မှုနှင့် မှန်ကန်သော အကျင့်ကို အခြေခံပေးကြောင်း သိမြင်ရသည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse enumerates the functional ‘qualities’ of the vital wind (vāyu/prāṇa) that sustain embodied life—speech, movement, strength, swift activity, excretion, and the general power of action—showing that life and bodily agency depend on regulated inner forces; hence discipline and understanding of these forces support ethical self-control.
In Bhishma’s instruction during the Śānti Parva, he explains to the listener the constituents and operations within the body from an adhyātmika (inner, philosophical-physiological) perspective, here focusing specifically on the functions attributed to vāyu as a key sustaining principle.