Adhyaya 77
Āśvamedhika Parva, Adhyāya 77 — Saindhava resistance, Arjuna’s restraint, and Duḥśalā’s supplication
Upa-parva: Aśvamedha-anuyātrā (Arjuna’s escort of the sacrificial horse) — Saindhava-śamana episode
Vaiśaṃpāyana describes Arjuna standing formidable in battle as Saindhava fighters re-form and discharge dense volleys of arrows. Arjuna addresses them with controlled speech, urging them to exert their full strength while indicating he will subdue their arrogance; however, he simultaneously recalls Yudhiṣṭhira’s injunction that rival kṣatriyas seeking victory should be conquered rather than killed. He frames a conditional surrender logic: he will not harm women and children, and any combatant who declares submission is to be treated as defeated rather than destroyed. The Saindhavas escalate with arrows, spears, and śaktis; Arjuna neutralizes the projectiles mid-flight and disables many opponents with precise strikes, producing disorder and retreat. Observing her forces exhausted, Duḥśalā (daughter of Dhṛtarāṣṭra) arrives with her grandson to seek peace; Arjuna lowers his bow and receives her formally. She explains that her son Suratha died from grief upon hearing of Arjuna’s approach and his father’s death; she appeals for compassion, invoking familial ties, Gandhārī and Dhṛtarāṣṭra, and the innocence of the child. Arjuna, grieving and condemning the prior political greed that led to mass destruction, grants reconciliation, consoles Duḥśalā, and releases her. The Saindhava conflict is thus resolved without annihilation, and Arjuna resumes the Aśvamedha horse’s onward course, eventually approaching Maṇipūra’s region.
Chapter Arc: यज्ञ का अश्व, श्वेतवाहन अर्जुन के संरक्षण में, सैन्धव-देश की सीमा में प्रवेश करता है—और पुराने अपमान की ज्वाला से क्षत्रिय-राजा क्रोध में उठ खड़े होते हैं। → सैन्धव नरेश, जो पहले अर्जुन से पराजित हो चुके थे, इस बार संगठित होकर उसे चारों ओर से घेर लेते हैं। वे ऐसे तीक्ष्ण बाण-वर्षा करते हैं जो हाथियों की गति भी रोक दे; अर्जुन क्षण-क्षण शर-जाल में ढँकता जाता है और रणभूमि में हाहाकार फैलता है। → अर्जुन, शरों से आच्छादित होकर भी, पिंजरे में फुदकते पक्षी-सा मार्ग खोजता हुआ, अपनी दिव्य धनुर्विद्या से मेघ-जाल समान सेना को शर-वृष्टि से विदीर्ण कर देता है—और शरत्कालीन सूर्य की भाँति पुनः प्रकाशमान होकर घेरा तोड़ देता है। → सैन्धवों की संयुक्त घेराबंदी टूटती है; अर्जुन का पराक्रम पुनः स्थापित होता है और यज्ञाश्व सुरक्षित आगे बढ़ता है। → पराजित सैन्धव-राजा और उनके सहयोगी आगे कौन-सा छल या नया संघटन करेंगे—यह प्रश्न अगले प्रसंग की ओर धकेलता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज बछ। डे सप्तसप्ततितमो<ध्याय: अर्जुनका सैन्धवोंके साथ युद्ध वैशम्पायन उवाच (जित्वा प्रसाद्य राजानं भगदत्तसुतं तदा । विसृज्य याते तुरगे सैन्धवान् प्रति भारत ।।) सैन्धवैरभवद् युद्ध ततस्तस्य किरीटिन: । हतशेषैर्महाराज हतानां च सुतैरपि,वैशम्पायनजी कहते हैं--भरतनन्दन! महाराज भगदत्तके पुत्र राजा वज्रदत्तको पराजित और प्रसन्न करनेके पश्चात् उसे विदा करके जब अर्जुनका घोड़ा सिंधुदेशमें गया, तब महाभारत-युद्धमें मरनेसे बचे हुए सिंधुदेशीय योद्धाओं तथा मारे गये राजाओंके पुत्रोंके साथ किरीटधारी अर्जुनका घोर संग्राम हुआ
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– «အို ဘာရတ၊ အာర్జုနသည် ဘဂဒတ္တ၏သား မင်း ဝဇ္ရဒတ္တကို အနိုင်ယူပြီးနောက် သဘောထားကောင်းစွာ သက်သာစေကာ လွှတ်ပေးလိုက်သည်။ ထို့နောက် ယဇ్ఞမြင်းသည် စင်ဓုဒေသသို့ ရောက်သွားသောအခါ မကွတ်ဆောင်းသော အာర్జုနသည် မဟာစစ်ပွဲမှ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော စင်ဓုစစ်သည်များနှင့်၊ သတ်ခံရသော မင်းများ၏ သားများနှင့်လည်း ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲတစ်ရပ်တွင် ထိပ်တိုက်တွေ့ရ၏။»
Verse 2
तेडवतीर्णमुपश्रुत्य विषयं श्वेतवाहनम् । प्रत्युद्ययुरमृष्यन्तो राजान: पाण्डवर्षभम्,यज्ञके घोड़ेको और श्वेतवाहन अर्जुनको अपने राज्यके भीतर आया हुआ सुनकर वे सिंधुदेशीय क्षत्रिय अमर्षमें भरकर उन पाण्डवप्रवर अर्जुनका सामना करनेके लिये आगे बढ़े
ယဇ్ఞမြင်းနှင့် မြင်းဖြူစီးသော အာర్జုနသည် မိမိတို့ နယ်မြေထဲသို့ ဝင်လာကြောင်း ကြားသိသဖြင့် စင်ဓုဒေသ၏ ခ္ෂတ္တရိယ မင်းများသည် မနာလိုဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ ပाण्डဝတို့အထဲ အထူးမြတ်သော အာర్జုနကို တားဆီးရန် ထွက်လာကြ၏။
Verse 3
अश्वृं च तं परामृश्य विषयान्ते विषोपमा: । न भयं चक्रिरे पार्थाद् भीमसेनादनन्तरात्,वे विषके समान भयंकर क्षत्रिय अपने राज्यके भीतर आये हुए उस घोड़ेकी पकड़कर भीमसेनके छोटे भाई अर्जुनसे तनिक भी भयभीत नहीं हुए
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ မိမိတို့ နယ်မြေအတွင်း၌ ထိုမြင်းကို ဖမ်းဆီးယူပြီးနောက် အဆိပ်ကဲ့သို့ သေမင်းဆန်သော ထိုသူတို့သည် ဘီမစေန၏ ညီဖြစ်သော ပါဋ္ဌ အာర్జုနကို လုံးဝ မကြောက်ရွံ့ကြ။ မာနနှင့် ရန်လိုစိတ်ကြောင့် အရှွမေဓ ယဇ္ဈမြင်းကို စိန်ခေါ်မှုအဖြစ် သဘောထားကာ သည်းခံခြင်းထက် ဆန့်ကျင်မှုကို ရွေးချယ်၍ ဓမ္မတရားဖြင့် ချမှတ်ထားသော ရာဇပူဇာကို ဆန့်ကျင်သည့် ပဋိပက္ခ၏ အစကို ခင်းကျင်းလိုက်ကြသည်။
Verse 4
तेडविदूराद् धनुष्पाणिं यज्ञियस्थ हयस्य च । बीभत्सुं प्रत्यपद्यन्त पदातिनमवस्थितम्,यज्ञसम्बन्धी घोड़ेसे थोड़ी ही दूरपर अर्जुन हाथमें धनुष लिये पैदल ही खड़े थे। वे सभी क्षत्रिय उनके पास जा पहुँचे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ယဇ္ဈဆိုင်ရာ မြင်းနှင့် မဝေးသောနေရာတွင် လက်ထဲ၌ လေးကိုင်ကာ ခြေလျင်ရပ်နေသော စစ်မြေ၌ ကြောက်မက်ဖွယ် ဘီဘတ်ဆု အာర్జုနကို သူတို့ မြင်ကြ၏။ ထိုက்ஷတ္တရိယတို့သည် ထို့နောက် သူ့ထံသို့ ချဉ်းကပ်လာကြသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် အရှွမေဓ၏ သီလကန့်သတ်ချက်ကို ထင်ရှားစေသည်—မြင်းသည် အာဏာပိုင်မှု၏ ယဇ္ဈသင်္ကေတဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ကာကွယ်သူကို ရင်ဆိုင်ခြင်းသည် အာဏာကို တရားသော စိန်ခေါ်မှုဖြင့် ရယူမလား၊ သို့မဟုတ် ဓမ္မဖြင့် ချမှတ်ထားသော ပူဇာကို မဆင်မခြင် အကြမ်းဖက်မလားကို စမ်းသပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 5
ततस्ते त॑ं महावीर्या राजान: पर्यवारयन् । जिगीषन्तो नरव्याप्रं पूर्व विनिकृता युधि,वे महापराक्रमी क्षत्रिय पहले युद्धमें अर्जुनसे परास्त हो चुके थे और अब उन पुरुषसिंह पार्थको जीतना चाहते थे। अतः उन सबने उन्हें घेर लिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ထို့နောက် အင်အားကြီးမားသော မင်းတို့သည် သူ့ကို ဝိုင်းရံလိုက်ကြ၏။ လူတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့သော ထိုသူကို အနိုင်ယူလို၍ ယခင်စစ်ပွဲတွင် အရှက်ရစွာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သူတို့သည် ယခုတစ်ဖန် သူ့ကို ထပ်မံ အနိုင်ယူချင်ကြပြီး ဒဏ်ရာရမာနနှင့် စစ်သူရဲ၏ အောင်ပွဲဆာလောင်မှုက သူတို့ကို တွန်းအားပေးနေသည်။
Verse 6
ते नामान्यपि गोत्राणि कर्माणि विविधानि च । कीर्तयन्तस्तदा पार्थ शरवर्षैरवाकिरन्,वे अर्जुनसे अपने नाम, गोत्र और नाना प्रकारके कर्म बताते हुए उनपर बाणोंकी बौछार करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ အို ပါဋ္ဌ၊ ထိုအခါ သူတို့သည် မိမိတို့၏ အမည်များ၊ မျိုးရိုးအဆက်အနွယ်များနှင့် အမျိုးမျိုးသော လုပ်ရပ်များကို ကြွေးကြော်ပြောဆိုကြပြီး ထိုသို့ အာဏာပြသကာ ပြောနေစဉ်ပင် သူ့အပေါ်သို့ မြားမိုးကဲ့သို့ ပစ်ချကြ၏—မိမိတို့၏ အတ္တလက္ခဏာနှင့် အတိတ်က ဂုဏ်သတင်းများကို အော်ဟစ်ကြွားဝါရင်း တိုက်ခိုက်မှုကို တိုးမြှင့်နေကြသည်။
Verse 7
ते किरन्त: शरव्रातान् वारणप्रतिवारणान् । रणे जयमभीप्सन्त: कौन्तेयं पर्यवारयन् ७ ।। वे ऐसे बाणसमूहोंकी वर्षा करते थे, जो हाथियोंको भी आगे बढ़नेसे रोक देनेवाले थे। उन्होंने रणभूमिमें विजयकी अभिलाषा रखकर कुन्तीकुमारको घेर लिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ဆင်များ၏ တိုးတက်မှုကိုတောင် တားဆီးနိုင်လောက်အောင် ထူထပ်သော မြားအစုအဝေးများကို မိုးကဲ့သို့ ပစ်ချရင်း အောင်ပွဲကို လိုလားသော ထိုစစ်သူရဲတို့သည် ကုန္တီ၏ သားကို ဝိုင်းရံလိုက်ကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်ရေးအလိုဆန္ဒသည် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖိအားအဖြစ် ခိုင်မာလာနိုင်ကြောင်းနှင့် အလွန်အကျွံ အင်အားကြားတွင် သူရဲကောင်း၏ တည်ငြိမ်မှုကို စမ်းသပ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 8
ते समीक्ष्य च तं कृष्णमुग्रकर्माणमाहवे । सर्वे युयुधिरे वीरा रथस्थास्तं पदातिनम्,युद्धमें भयानक कर्म करनेवाले अर्जुनको पैदल देखकर वे सभी वीर रथपर आरूढ़ हो उनके साथ युद्ध करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၌ လုပ်ရပ်ကြမ်းတမ်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကృష్ణကို ခြေလျင်တပ်သားအဖြစ် ရပ်နေသည်ကို မြင်သော်၊ ရထားစီးနေသော သူရဲကောင်းတို့အားလုံးက သူနှင့် တိုက်ခိုက်ရန် ဝင်ရောက်လာကြ၏။
Verse 9
ते तमाजध्निरे वीर॑ं निवातकवचान्तकम् | संशप्तकनिहन्तारं हन्तारं सैन्धवस्य च,निवातकवचोंका विनाश, संशप्तकोंका संहार और जयद्रथका वध करनेवाले वीर अर्जुनपर स्वैन्धवोंने सब ओरसे प्रहार आरम्भ कर दिया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် သူတို့သည် နိဝာတကဝချာတို့ကို အဆုံးသတ်စေသူ၊ သံရှပ္တကတို့ကို ဖျက်ဆီးသူ၊ ဂျယဒြထကို သတ်ခဲ့သူဖြစ်သော သူရဲကောင်း အာర్జုနကို ဘက်ပေါင်းစုံမှ ထိုးနှက်ကြလေ၏။
Verse 10
ततो रथसहस्रेण हयानामयुतेन च । कोष्ठकीकृत्य बीभत्सुं प्रहषष्टमनमसो 5 भवन्,एक हजार रथ और दस हजार घोड़ोंसे अर्जुनको घेरकर उन्हें कोष्ठबद्ध-सा करके वे मन-ही-मन बड़े प्रसन्न हो रहे थे
ထို့နောက် ရထားတစ်ထောင်နှင့် မြင်းတစ်သောင်းဖြင့် ဘီဘတ္စု အာర్జုနကို ဝိုင်းပတ်ကာ ကာရံတံတိုင်းထဲ ထည့်ထားသကဲ့သို့ ပိတ်ဆို့လိုက်ကြ၏။ ထိုသို့ သူ့ကို ချုပ်နှောင်နိုင်သည်ဟု စိတ်ထဲတွင် ဝမ်းမြောက်နေကြလေ၏။
Verse 11
त॑ स्मरन्तो वर्ध वीरा: सिन्धुराजस्य चाहवे । जयद्रथस्य कौरव्य समरे सव्यसाचिना,कुरुनन्दन! कुरुक्षेत्रके समराड़णमें सव्यसाची अर्जुनके द्वारा जो सिंधुराज जयद्रथका वध हुआ था, उसकी याद उन वीरोंको कभी भूलती नहीं थी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထိုသူရဲကောင်းတို့သည် စင်ဓုဘုရင် ဂျယဒြထကို စဗျသာချီ အာర్జုနက စစ်မြေပြင်၌ သတ်ခဲ့သည့်အမှုကို ထပ်ခါထပ်ခါ သတိရနေကြ၏။ ကုရုက္ခေတ္တရ စစ်ကွင်းပေါ်၌ ဖြစ်ခဲ့သော ထိုလုပ်ရပ်၏ အမှတ်တရသည် သူတို့စိတ်မှ မပျောက်ကွယ်ခဲ့။
Verse 12
ततः पर्जन्यवत् सर्वे शरवृष्टीरवासृजन् । तै: कीर्ण: शुशुभे पार्थो रविरमेघान्तरे यथा,वे सब योद्धा मेघके समान अर्जुनपर बाणोंकी वर्षा करने लगे। उन बाणोंसे आच्छादित होकर कुन्ती-नन्दन अर्जुन बादलोंमें छिपे हुए सूर्यकी भाँति शोभा पा रहे थे
ထို့နောက် မိုးတိမ်ကဲ့သို့ သူရဲကောင်းအားလုံးက မြားမိုးကို လွှတ်ချကြ၏။ ထိုမြားတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံရသော်လည်း ကုန္တီသား ပါရထ အာర్జုနသည် တိမ်အတွင်းက နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပနေ၏။
Verse 13
स शरै: समवच्छन्नक्षुकाशे पाण्डवर्षभ: । पञड्चरान्तरसंचारी शकुन्त इव भारत,भरतनन्दन! बाणोंसे आच्छादित हुए पाण्डवप्रवर अर्जुन पींजड़ेके भीतर फुदकनेवाले पक्षीकी भाँति जान पड़ते थे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ပဏ္ဍဝတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့သော အာర్జုနသည် မြားများဖြင့် ကိုယ်တစ်လုံးလုံး ဖုံးလွှမ်းခံရ၍ ကျဉ်းကျပ်သောနေရာအတွင်း ပိတ်မိသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။ အို ဘာရတ၊ ဘာရတတို့၏ ဝမ်းမြောက်ခြင်းအရှင်! သူသည် လှောင်အိမ်အတွင်း လှုပ်ရှားပြေးလွှားနေသော ငှက်တစ်ကောင်ကဲ့သို့ မြင်ရပြီး၊ ထိုပုံရိပ်သည် တိုက်ခိုက်မှု၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် သူရဲကောင်း၏ သည်းခံတည်ကြည်မှုကို ဖော်ပြသည်—ကန့်သတ်ခံရ၍ ဒဏ်ရာရသော်လည်း စိတ်ပျက်မကျ၊ တာဝန်ကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ ဆက်လက် တိုက်ခိုက်နေ၏။
Verse 14
ततो हाहाकृतं सर्व कौन्तेये शरपीडिते । त्रैलोक्यम भवद् राजन् रविरासीच्च निष्प्रभ:,राजन! कुन्तीकुमार अर्जुन जब इस प्रकार बाणोंसे पीड़ित हो गये, तब उनकी ऐसी अवस्था देख त्रिलोकी हाहाकार कर उठी और सूर्यदेवकी प्रभा फीकी पड़ गयी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ကုန္တီ၏သား (အာర్జုန) သည် မြားဒဏ်ကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ညှဉ်းပန်းခံရသောအခါ၊ လောကအားလုံးတွင် အော်ဟစ်သံများ ပေါက်ကွဲထွက်လာ၏။ သူ၏အခြေအနေကို မြင်သဖြင့် သုံးလောကလုံး တုန်လှုပ်သွားပြီး နေရောင်တောင်မှ တောက်ပမှု လျော့နည်းသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်—ဓမ္မတရားကို ထမ်းဆောင်သော သူရဲကောင်းတစ်ဦး အကြမ်းဖက်မှုကြောင့် ကျရောက်သွားခြင်း၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အလေးချိန်ကို ညွှန်ပြသော နိမိတ်ဖြစ်၏။
Verse 15
ततो ववौ महाराज मारुतो लोमहर्षण: । राहुरग्रसदादित्यं युगपत् सोममेव च,महाराज! उस समय रोंगटे खड़े कर देनेवाली प्रचण्ड वायु चलने लगी। राहुने एक ही समय सूर्य और चन्द्रमा दोनोंको ग्रस लिये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—အို မဟာမင်းကြီး၊ ထိုအခါ ဆံပင်ထောင်စေသော ပြင်းထန်လေမုန်တိုင်း တက်လာ၏။ ထိုတစ်ချိန်တည်းမှာပင် ရာဟုသည် နေကိုလည်းကောင်း၊ လကိုလည်းကောင်း တပြိုင်နက်တည်း ဂရစသွား၏—ဖြစ်ပျက်လာမည့်အရေးအခင်း၏ မကောင်းသော နိမိတ်ဖြစ်ပြီး၊ ဇာတ်လမ်း၏ တင်းမာမှုကို ထင်ဟပ်စေသကဲ့သို့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စည်းကမ်းတရား ပျက်ယွင်းသွားခြင်းကိုလည်း ညွှန်ပြသည်။
Verse 16
उल्काश्न जच्निरे सूर्य विकीर्यन्त्य:ः समन्ततः । वेपथुश्चा भवद् राजन् कैलासस्य महागिरे:,चारों ओर बिखरकर गिरती हुई उल्काएँ सूर्यसे टकराने लगीं। राजन! उस समय महापर्वत कैलास भी काँपने लगा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—မီးလုံးများ (ဥလ္ကာ) ပေါ်ထွက်လာ၍ အရပ်ရပ်သို့ ပြန့်ကျဲကျသွားကာ နေကို ထိခိုက်သကဲ့သို့ မြင်ရ၏။ အို မင်းကြီး၊ ထိုအခါ မဟာတောင် ကైలားသ်တောင်ပင်လျှင် တုန်ခါလာ၏—ဖြစ်ပျက်နေသော အရေးအခင်း၏ အလေးချိန်ကို သဘာဝတရားကပါ တုံ့ပြန်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 17
मुमुचु: श्वासमत्युष्णं दु:ः:खशोकसमन्विता: । सप्तर्षयो जातभयास्तथा देवर्षयोडपि च,सप्तर्षियों और देवर्षियोंको भी भय होने लगा। वे दुःख और शोकसे संतप्त हो अत्यन्त गरम-गरम साँस छोड़ने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းတို့ကြောင့် သူတို့သည် အလွန်ပူပြင်းသော အသက်ရှူထုတ်သံများကို ထုတ်လွှတ်ကြ၏။ ထိုကြောက်ရွံ့မှုသည် သတ္တရိရှီတို့အတွင်း၌ပင် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ ဒေဝရိရှီတို့အတွင်း၌လည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်လာ၏—အလွန်ပြင်းထန်သော ကြောက်လန့်မှုက သာသနာတရား၏ စည်းကမ်းကို စောင့်ရှောက်သူများကိုပါ တုန်လှုပ်စေခဲ့သည်။
Verse 18
शशं चाशु विनिर्भिद्य मण्डलं शशिनो5पतत् । विपरीता दिशश्वापि सर्वा धूमाकुलास्तथा,पूर्वोक्त उल्काएँ चन्द्रमामें स्थित हुए शश-चिह्नका भेदन करके चन्द्रमण्डलके चारों ओर गिरने लगीं । सम्पूर्ण दिशाएँ धूमाच्छन्न होकर विपरीत प्रतीत होने लगीं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– မိုးကျောက်အမင်္ဂလာလက္ခဏာများသည် လျင်မြန်စွာ လကိုယ်ပေါ်ရှိ ယုန်အမှတ်ကို ထိုးခွဲကာ လဝိုင်းပတ်လည်သို့ ကျရောက်သွားကြ၏။ ထို့ပြင် အရပ်အနှံ့လည်း မီးခိုးထူထပ်စွာ ဖုံးလွှမ်း၍ အရပ်သွားအရပ်လာတို့သည် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ၏—ဤသည်မှာ သဘာဝစည်းကမ်းပျက်ယွင်းလာခြင်းနှင့် ကပ်ဘေးနီးကပ်လာခြင်းကို ညွှန်ပြသော အမင်္ဂလာနိမိတ်ဖြစ်သည်။
Verse 19
रासभारुणसंकाशा धनुष्मन्त: सविद्युतः । आवृत्य गगन मेघा मुमुचुर्मासशोणितम्,गधेके समान रंग और लाल रंगके सम्मिश्रणसे जो रंग हो सकता है, वैसे वर्णवाले मेघ आकाशको घेरकर रक्त और मांसकी वर्षा करने लगे। उनमें इन्द्रधनुषका भी दर्शन होता था और बिजलियाँ भी कौंधती थीं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– မြင်းမဟုတ်၊ မြည်းအရောင်ကဲ့သို့ မဲမှောင်ပြီး နီညိုရောင်ရောနှောသည့် မိုးတိမ်များသည် မိုးကောင်းကင်ကို ဖုံးလွှမ်းကာ သက်တံကဲ့သို့ အကွေးအဝိုင်းများနှင့် လျှပ်စီးတောက်ပမှုတို့ကို ဆောင်လျက် အသားနှင့် သွေးကို မိုးအဖြစ် ရွာချလေ၏။ ထိုမြင်ကွင်းသည် သဘာဝစည်းကမ်းပျက်ယွင်းလာခြင်းကို ပြသသည့် ကြောက်မက်ဖွယ် အမင်္ဂလာနိမိတ်ဖြစ်၍ အကြမ်းဖက်အလွန်အကျွံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ကိုယ်ကာယနှင့် သီလဓမ္မ ပျက်စီးမှုကို ကြိုတင်သတိပေးသည်။
Verse 20
एवमासीत् तदा वीरे शरवर्षेण संवृते । फाल्गुने भरतश्रेष्ठ तदद्भुतमिवाभवत्,भरतश्रेष्ठ] वीर अर्जुनके उस समय शत्रुओंकी बाण-वर्षसे आच्छादित हो जानेपर ऐसे-ऐसे उत्पात प्रकट होने लगे। वह अद्भुत-सी बात हुई
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုသို့ပင် ဖြစ်ခဲ့၏၊ အို ဘာရတတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ။ သူရဲကောင်း ဖာလ္ဂုန (အာర్జုန) သည် မြားမိုးကြီးဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံရသောအခါ ထိုမြင်ကွင်းသည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသကဲ့သို့၊ ထူးခြားသည့်အရာတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ၏။
Verse 21
तस्य तेनावकीर्णस्य शरजालेन सर्वतः । मोहात् पपात गाण्डीवमावापश्न करादपि,उस बाणसमूहके द्वारा सब ओरसे आच्छादित हुए अर्जुनपर मोह छा गया। उस समय उनके हाथसे गाण्डीव धनुष और दस्ताने गिर पड़े
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုမြားကွန်ယက်ကြီးဖြင့် အရပ်အနှံ့မှ ဖုံးလွှမ်းခံရသော အာర్జုနကို မောဟက လွှမ်းမိုးလာ၏။ ထိုခဏတွင် သူ၏လက်မှ ဂါဏ္ဍီဝ မြားတံနှင့် လက်ကာအကာအကွယ်ပင် လျှောကျ၍ ပြုတ်ကျသွားလေ၏။
Verse 22
तस्मिन् मोहमनुप्राप्ते शरजालं महत् तदा । सैन्धवा मुमुचुस्तूर्ण गतसत्त्वे महारथे,महारथी अर्जुन जब मोहग्रस्त एवं अचेत हो गये, उस समय भी सिंधुदेशीय योद्धा उनपर वेगपूर्वक महान् बाणसमूहकी वर्षा करते रहे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– မဟာရഥီသူရဲကောင်းသည် မောဟထဲသို့ ကျရောက်ကာ သတိလစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားသောအခါတွင်ပင်၊ စင်ဓုဒေသမှ စစ်သည်တို့သည် လျင်မြန်စွာ မြားကွန်ယက်ကြီးကို သူ့အပေါ်သို့ ဆက်လက် ပစ်လွှတ်ကြလေ၏။
Verse 23
ततो मोहसमापन्न॑ ज्ञात्वा पार्थ दिवौकस: । सर्वे वित्रस्तमनसस्तस्य शान्तिकृतो5भवन्,अर्जुनको मोहके वशीभूत हुआ जान सम्पूर्ण देवता मन-ही-मन संत्रस्त हो गये और उनके लिये शान्तिका उपाय करने लगे
ထို့နောက် ပာဋ္ဌ (အာర్జုန) သည် မောဟအတွင်းကျသွားသည်ကို သိမြင်ကြသဖြင့် ကောင်းကင်ဘုံရှိ နတ်တို့အားလုံးသည် အတွင်းစိတ်၌ ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်သွားကြ၏။ စိတ်ပူပန်လျက် သူ၏ မောဟကို ငြိမ်းစေ၍ သဘောတရားမှန်ကန်မှု ပြန်လည်တည်မြဲစေရန် ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ ကုထုံးကို စီမံရှာဖွေကြ၏။
Verse 24
ततो देवर्षय: सर्वे तथा सप्तर्षयोडपि च । ब्रह्मर्षयश्च विजयं जेपु: पार्थस्य धीमत:,फिर तो समस्त देवर्षि, सप्तर्षि और ब्रह्मर्षि मिलकर बुद्धिमान् अर्जुनकी विजयके लिये मन्त्र-जप करने लगे
ထို့နောက် နတ်ရိရှီတို့အားလုံး၊ ခုနစ်ရိရှီတို့နှင့်အတူ၊ ထို့ပြင် ဗြဟ္မာရိရှီတို့ပါ ပေါင်းစည်းကာ ဉာဏ်ပညာရှိ ပာဋ္ဌ (အာర్జုန) ၏ အောင်မြင်မှုအတွက် သန့်ရှင်းသော မန္တရားများကို ရွတ်ဆိုကြ၏။
Verse 25
ततः प्रदीपिते देवै: पार्थतेजसि पार्थिव । तस्थावचलवद्ू धीमान् संग्रामे परमास्त्रवित्,पृथ्वीनाथ! तदनन्तर देवताओंके प्रयत्नसे अर्जुनका तेज पुनः उद्दीप्त हो उठा और उत्तम अस्त्र-विद्याके ज्ञाता परम बुद्धिमान् धनंजय संग्रामभूमिमें पर्वतके समान अविचल भावसे खड़े हो गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ထို့နောက် နတ်တို့က အာర్జုန၏ တေဇောဓာတ်ကို ပြန်လည်တောက်ပစေသောအခါ၊ အို မင်းကြီး၊ ဉာဏ်ပညာရှိ ဓနဉ္ဇယသည် နတ်လက်နက်ဗေဒ၌ အထွတ်အထိပ်ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်၍ စစ်မြေပြင်၌ တောင်တန်းကဲ့သို့ မလှုပ်မယှက် တည်ကြည်စွာ ရပ်တည်လေ၏။
Verse 26
विचकर्ष धर्नुर्दिव्यं ततः कौरवनन्दन: । यन्त्रस्येवेह शब्दो5 भून्महांस्तस्य पुनः पुन:,फिर तो कौरवनन्दन अर्जुनने अपने दिव्य धनुषकी प्रत्यंचा खींची। उस समय उससे बार-बार मशीनकी तरह बड़े जोर-जोरसे टंकार-ध्वनि होने लगी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ထို့နောက် ကုရုမျိုး၏ ဂုဏ်ယူစရာ အာర్జုနသည် မိမိ၏ နတ်ဘုံတန်ခိုးရှိသော လေးကြိုးကို ဆွဲတင်လေ၏။ ထိုအခါ ထပ်ခါထပ်ခါ စက်ယန္တရားတစ်ခုကဲ့သို့ ကြီးမားသော တံခါးသံ (တန်ကာသံ) သည် အလွန်ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်လာ၏။
Verse 27
ततः स शरवर्षाणि प्रत्यमित्रान् प्रति प्रभु: । ववर्ष धनुषा पार्थो वर्षाणीव पुरंदर:,इसके बाद जैसे इन्द्र पानीकी वर्षा करते हैं, उसी तरह प्रभावशाली पार्थने अपने धनुषद्वारा शत्रुओंपर बाणोंकी झड़ी लगा दी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ထို့နောက် အင်အားကြီးသော ပာဋ္ဌသည် ရန်သူတို့ဘက်သို့ မျက်နှာမူကာ မိမိလေးဖြင့် မြားမိုးကို သွန်းလောင်းလေ၏—ပုရန္ဒရ (အိန္ဒြ) က မိုးရေကို တိုက်ခတ်သွန်းချသကဲ့သို့ပင်။
Verse 28
ततस्ते सैन्धवा योधा: सर्व एव सराजका: । नादृश्यन्त शरै: कीर्णा: शलभैरिव पादपा:,फिर तो पार्थके बाणोंसे आच्छादित हो समस्त सैन्धव योद्धा टिडिियोंसे ढँके हुए वृक्षोंकी भाँति अपने राजासहित अदृश्य हो गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် စိန္ဓဝ စစ်သည်တို့အားလုံးသည် မိမိတို့၏ မင်းနှင့်တကွ ပါဿ (အာర్జုန) ၏ မြားများဖြင့် အလွန်ထူထပ်စွာ ဖုံးလွှမ်းခံရသဖြင့် မမြင်နိုင်တော့ဘဲ၊ တောပင်များကို ကျိုင်းအုပ်ကြီးက ဖုံးအုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွား하였다။
Verse 29
तस्य शब्देन वित्रेसुर्भयार्ताश्च विदुद्र॒ुवु: । मुमुचुश्नाश्रु शोकार्ता: शुशुचुश्चापि सैन्धवा:,कितने ही गाण्डीवकी टंकार-ध्वनिसे ही थर्रा उठे। बहुतेरे भयसे व्याकुल होकर भाग गये और अनेक सैन्धव योद्धा शोकसे आतुर होकर आँसू बहाने एवं शोक करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထိုအသံကြောင့် သူတို့သည် ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်သွားကြပြီး၊ ကြောက်ရွံ့မှုဒဏ်ခံရသူတို့သည် အရပ်ရပ်သို့ ပြေးလွှားထွက်ပြေးကြသည်။ စိန္ဓဝ စစ်သည်အချို့သည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးလွန်း၍ မျက်ရည်ကျကာ အော်ဟစ်ငိုကြွေးကြ၏—ဂါဏ္ဍီဝ၏ ကြိုးတင်းသံသည် ထိုမျှလောက် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ သူတို့၏ သတ္တိကို ချိုးဖျက်ကာ ပျက်စီးခြင်းကို ကြိုတင်ကြေညာသကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။
Verse 30
तांस्तु सर्वान् नरव्याप्र:सैन्धवान् व्यचरद् बली । अलातचक्रवद् राजन् शरजालै: समार्पयत्,राजन! उस समय महाबली पुरुषसिंह अर्जुन अलातचक्रकी भाँति घूम-घूमकर सारे सैन्धवोंपर बाण-समूहोंकी वर्षा करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် လူတို့အနက် ကျားကဲ့သို့သော မဟာဗလ အာర్జုနသည် စိန္ဓဝတို့အလယ်၌ လှုပ်ရှားလှည့်လည်ကာ၊ အရှင်မင်းကြီး၊ မီးတောက်တံကို စက်ဝိုင်းပတ်လှည့်သကဲ့သို့ လှည့်ဝိုင်းရင်း မြားကွန်ယက်များကို မိုးသွန်းသကဲ့သို့ ပစ်ချလေ၏။
Verse 31
तदिन्द्रजालप्रतिमं बाणजालममित्रहा । विसृज्य दिक्षु सर्वासु महेन्द्र इव वज्रभूत्,शत्रुसूदन अर्जुनने वज्रधारी महेन्द्रकी भाँति सम्पूर्ण दिशाओंसे इन्द्रजालके समान बाणोंका जाल-सा फैला दिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် ရန်သူသတ်သူ အာర్జုနသည် အရပ်အားလုံးသို့ အိန္ဒြဇာလကဲ့သို့သော မြားကွန်ယက်ကို ဖြန့်ချိလွှတ်လိုက်၏။ မဟာဣန္ဒြ (မဟေန္ဒြ) သည် မိုးကြိုး (ဝဇ္ရ) ဖြစ်လာသကဲ့သို့ပင်၊ သူသည် အရပ်ရပ်မှ ရန်သူကို ဝိုင်းပတ်ဖိနှိပ်ရန် လက်နက်ကွန်ယက်ကို ချဲ့ထွင်လေ၏။
Verse 32
मेघजालनिभ सैन्यं विदार्य शरवृष्टिभि: । विबभौ कौरवश्रेष्ठ; शरदीव दिवाकर:,जैसे शरत्कालके सूर्य मेघोंकी घटाको छिन्न-भिन्न करके प्रकाशित होते हैं, उसी प्रकार कौरवश्रेष्ठ अर्जुन अपने बाणोंकी वृष्टिसे शत्रुसेनाको विदीर्ण करके अत्यन्त शोभा पाने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ဆောင်းဦးကာလ နေမင်းသည် မိုးတိမ်အုပ်ကြီးကို ခွဲဖောက်ပြီး ထွန်းလင်းသကဲ့သို့၊ ကုရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံး အာర్జုနသည် မြားမိုးဖြင့် ရန်သူစစ်တပ်ကို ခွဲခြမ်းဖျက်ဆီးကာ အလွန်တင့်တယ်ထွန်းပလင်းလာ၏။
Verse 76
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वगेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें वज़दत्तकी पराजयविषयक छिह्वत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သန့်ရှင်းမြတ်သော မဟာဘာရတ၏ အရှွမေဓိကပဗ္ဗအတွင်းရှိ အနုဂီတာပိုင်း၌ “ဝဇ္ရဒတ္တ၏ ရှုံးနိမ့်ခြင်း” ကိုဖော်ပြသော အခန်း ခုနှစ်ဆယ်ခြောက် ပြီးဆုံး၏။
Verse 77
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि सैन्धवयुद्धे सप्तसप्ततितमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် မဟာဘာရတအရှွမေဓိကပဗ္ဗအတွင်းရှိ အနုဂီတာပိုင်း၌ “စိန္ဓုဘုရင်နှင့် စစ်ပွဲ” ဟုခေါ်သော အခန်း ခုနှစ်ဆယ်ခုနှစ် ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
Arjuna must reconcile battlefield capability with Dharmarāja’s directive: whether to eliminate hostile kṣatriya opponents or to compel submission while limiting fatalities, especially when noncombatants and kinship claims enter the encounter.
Power is ethically validated by restraint: legitimate victory aims at restoring order and reducing future harm, and compassion toward supplicants and innocents functions as a dharmic constraint on coercive force.
No explicit phalaśruti appears in this adhyāya; its meta-significance is narrative-ethical, illustrating how post-war sovereignty is stabilized through controlled force, sanctuary, and reconciliation rather than total destruction.