Adhyaya 66
Subhadrā’s Petition to Kṛṣṇa for the Revival of Parīkṣit (अभिमन्युज-प्राणरक्षा-प्रार्थना)
Upa-parva: Āśvamedhika-parva — Kṛṣṇa–Subhadrā–Pāṇḍava Succession Lament (Chapter 66 context unit)
Vaiśaṃpāyana narrates Subhadrā’s grief-stricken address upon seeing the crisis surrounding Abhimanyu’s child. She urges Kṛṣṇa to behold the grandson of Arjuna, described as diminished and near the end of life amid the apparent exhaustion of the Kurus. Subhadrā recalls the lethal strike associated with Droṇa’s son (Aśvatthāman) and describes the anguish as a burning presence in her heart because she cannot see her son’s son alive. Anticipating the Pāṇḍavas’ reaction—Yudhiṣṭhira, Bhīma, Arjuna, and the twins—she frames the event as a renewed dispossession inflicted through Aśvatthāman’s weapon. Subhadrā then explicitly reminds Kṛṣṇa of his earlier statement that he would revive the child, treating the utterance as a vow that must be made true. Her petition intensifies into a conditional claim: if the child is not restored, her own life becomes untenable despite Kṛṣṇa’s continued presence. The chapter’s thematic center is the ethics of protection (rakṣā), the moral force of promised speech (satya), and the post-war imperative to secure continuity through compassionate intervention.
Chapter Arc: अश्वमेध-यज्ञ का समय जानकर श्रीकृष्ण द्वारका लौटने को उद्यत होते हैं, पर हस्तिनापुर में एक करुण पुकार उन्हें रोक लेती है—उत्तरा का नवजात, परीक्षित, ब्रह्मास्त्र-पीड़ा से निष्प्राण पड़ा है। → युधिष्ठिर के कहे अनुसार विदा लेने निकले कृष्ण अपने वृष्णि-वीरों (रौक्मिणेय प्रद्युम्न, सात्यकि, चारुदेष्ण, साम्ब, गद, कृतवर्मा आदि) सहित अंतःपुर में प्रवेश करते हैं। वहाँ शोक और भय का घना वातावरण है; ब्रह्मास्त्र से पीड़ित शिशु ‘शव-सा’ निश्चेष्ट है, और कुल-परंपरा के टूटने का संकट सबके हर्ष-शोक को तीव्र कर देता है। → भूमि पर गिर पड़ी कुन्ती, केशव से विनती करती हैं—अश्वत्थामा द्वारा मारे गए अभिमन्यु-पुत्र को जीवित कर दें। यह क्षण केवल एक बालक का नहीं, पाण्डव-वंश के भविष्य और धर्मराज्य की निरंतरता का निर्णायक मोड़ बन जाता है। → जनार्दन कुन्ती को उठाकर आलिंगन देते हैं और सांत्वना देते हैं—उनके शोक को थामते हुए आश्वस्त करते हैं कि वे इस संकट में साथ हैं और उचित उपाय करेंगे। → कृष्ण के आश्वासन के बाद भी प्रश्न अधर में रहता है—क्या ब्रह्मास्त्र-पीड़ित शिशु में पुनः प्राण-संचार होगा, और किस प्रकार?
Shlokas
Verse 1
/ नीपस्ज्श्लिस्ज यु भिपस््श्श्ज्जण षट्षष्टितमो<5 ध्याय: श्रीकृष्णका हस्तिनापुरमें आगमन और उत्तराके मृत बालकको जिलानेके लिये कुन्तीकी उनसे प्रार्थना वैशम्पायन उवाच एतस्मिन्नेव काले तु वासुदेवो5पि वीर्यवान् | उपायाद् वृष्णिश्रि: सार्धथ पुरं वारणसाह्दयम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इसी बीचमें परम पराक्रमी भगवान् श्रीकृष्ण भी वृष्णिवंशियोंको साथ लेकर हस्तिनापुर आ गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို ဇနမေဇယ၊ ထိုအချိန်တည်းမှာပင် အင်အားကြီးသော ဝာစုဒေဝ (ကృష్ణ) သည်လည်း ဝೃṣṇိ မျိုးရိုးတို့အနက် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်၍ မိမိဆွေမျိုးယာဒဝတို့နှင့်အတူ ဝာရာဏသာဟ္ဝယ (ဟස්တိနာပူရ) ဟုခေါ်သော မြို့တော်သို့ ရောက်လာ하였다»။
Verse 2
समयं वाजिमेधस्य विदित्वा पुरुषर्षभ: । यथोक्तो धर्मपुत्रेण प्रव्रजन् स्वपुरी प्रति,उनके द्वारका जाते समय धर्मपुत्र युधिष्ठिने जैसी बात कही थी, उसके अनुसार अश्वमेध यज्ञका समय निकट जानकर पुरुषोत्तम श्रीकृष्ण पहले ही उपस्थित हो गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «အရှွမေဓ ယဇ్ఞ၏ အချိန်ရောက်လာပြီဟု သိမြင်သဖြင့် လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူသည် မိမိမြို့တော်သို့ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ ယခင်က ဓမ္မပုတြ (ယုဓိဋ္ဌိရ) ပြောထားသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်»။
Verse 3
रौक्मिणेयेन सहितो युयुधानेन चैव ह | चारुदेष्णेन साम्बेन गदेन कृतवर्मणा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «သူသည် ရောက္မိဏေးယနှင့်အတူ၊ ယုယုဓာနနှင့်လည်းကောင်း၊ ခာရုဒေဿဏ၊ သာမ္ဗ၊ ဂဒ၊ ကృతဝර්မန်တို့နှင့်လည်းကောင်း လိုက်ပါလာခဲ့၍၊ ထိုယာဒဝ သူရဲကောင်းအထွတ်အထိပ်တို့က ဝိုင်းရံထားလေသည်»။
Verse 4
बलदेवं पुरस्कृत्य सुभद्रासहितस्तदा,वे बलदेवजीको आगे करके सुभद्राके साथ पधारे थे। उनके शुभागमनका उद्देश्य था द्रौपदी, उत्तरा और कुन्तीसे मिलना तथा जिनके पति मारे गये थे, उन सभी क्षत्राणियोंको आश्वासन देना--धीरज बँधाना
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ထိုအခါ ဗလရာမကို ရှေ့တန်းတင်၍ သုဘဒြာလည်း အတူလိုက်ပါလာ하였다။ သူတို့၏ မင်္ဂလာရှိသော ရောက်လာခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဒြൗပဒီ၊ ဥတ္တရာနှင့် ပೃഥာ (ကွန်တီ) တို့ကို တွေ့ဆုံရန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် ခင်ပွန်းတို့ ဆုံးရှုံးခဲ့သော က္ଷတ္တရိယ မိန်းမတို့၏ နှလုံးသားကို သက်သာစေ၍ သတ္တိပေးရန် ဖြစ်သည်»။
Verse 5
द्रौपदीमुत्तरां चैव पृथां चाप्पवलोककः । समाश्चासयितु चापि क्षत्रिया निहतेश्वरा:,वे बलदेवजीको आगे करके सुभद्राके साथ पधारे थे। उनके शुभागमनका उद्देश्य था द्रौपदी, उत्तरा और कुन्तीसे मिलना तथा जिनके पति मारे गये थे, उन सभी क्षत्राणियोंको आश्वासन देना--धीरज बँधाना
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «သူသည် ဒြောပဒီ၊ ဥတ္တရာနှင့် ပೃഥာ (ကွန်တီ) တို့ကို တွေ့မြင်ရန် လာခဲ့ပြီး၊ အရှင်သခင် (ခင်ပွန်း) များ သေဆုံးသွားသော က္ෂတ္တရိယ မိန်းမတို့ကိုလည်း နှစ်သိမ့်ကာ စိတ်အားတင်းစေ하였다»။
Verse 6
तानागतान् समीक्ष्यैव धृतराष्ट्रो महीपति: । प्रत्यगृह्नाद् यथान्यायं विदुरश्ष महामना:,उनके आगमनका समाचार सुनते ही राजा धृतराष्ट्र और महामना विदुरजी खड़े हो गये और आगे बढ़कर उन्होंने उन सबका विधिवत् स्वागत-सत्कार किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– သူတို့ ရောက်လာသည်ကို မြင်သော် မြေကြီး၏ အရှင် မင်းဓೃತရာෂ္ဌ္ရ နှင့် စိတ်မြတ်သော ဝိဒုရ တို့သည် ထ၍ ရှေ့သို့ ထွက်ကာ ယထာ-ညာယ (သင့်တော်သော ထုံးတမ်း) အတိုင်း ဧည့်သည်တို့ကို တရားဝင် ကြိုဆိုကာ ဂုဏ်ပြုလက်ခံ하였다။
Verse 7
तत्रैव न्न्यवसत् कृष्ण: स्वर्चित: पुरुषोत्तम: । विदुरेण महातेजास्तथैव च युयुत्सुना,विदुर और युयुत्सुसे भलीभाँति पूजित हो महातेजस्वी पुरुषोत्तम भगवान् श्रीकृष्ण वहीं रहने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထိုနေရာ၌ပင် ပုရုရှောတ္တမ ကృష్ణ သည် သင့်တော်စွာ ဂုဏ်ပြုခံရပြီးနောက် နေထိုင်တော်မူ하였다။ တေဇောဓာတ်ကြီးမား၍ တောက်ပသော အရှင်ကို ဝိဒုရ နှင့် ယုယုತ್ಸု တို့ကလည်း ထိုနည်းတူ ရိုသေစွာ ပူဇော်ကန်တော့하였다။
Verse 8
वसत्सु वृष्णिवीरेषु तत्राथ जनमेजय । जज्ञे तव पिता राजन् परिक्षित् परवीरहा,जनमेजय! उन वृष्णिवीरोंके वहाँ निवास करते समय ही तुम्हारे पिता शत्रुवीरहन्ता परीक्षित्का जन्म हुआ था
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– အို ဇနမေဇယ၊ ထို ဝೃෂ္ဏိ သူရဲကောင်းများ ထိုနေရာ၌ နေထိုင်နေစဉ်တွင်ပင် သင်၏ဖခင် မင်းပရိက္ခစ်—ရန်သူသူရဲကောင်းများကို သတ်ဖြတ်သူ— မွေးဖွားလာခဲ့သည်။
Verse 9
स तु राजा महाराज ब्रद्यास्त्रेणावपीडित: । शवो बभूव निश्रेष्टो हर्षशोकविवर्धन:,महाराज! वे राजा परीक्षित् ब्रह्मास्त्रसे पीड़ित होनेके कारण चेष्टाहीन मुर्देके रूपमें उत्पन्न हुए, अतः स्वजनोंका हर्ष और शोक बढ़ानेवाले हो गये थे-
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– အို မဟာမင်းကြီး၊ ထို မင်းသားကလေး (ပရိက္ခစ်) သည် ဗြဟ္မာစတြာ၏ အင်အားကြောင့် ဖိနှိပ်ခံရသဖြင့် လှုပ်ရှားမှုမရှိသော အလောင်းကဲ့သို့ မွေးဖွားလာခဲ့ပြီး၊ မိမိတို့အမျိုးအနွယ်တို့၏ ဝမ်းမြောက်ခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းကို တိုးပွားစေသူ ဖြစ်လာ하였다။
Verse 10
हृष्टानां सिंहनादेन जनानां तत्र नि:स्वन: | प्रविश्य प्रदिश: सर्वा: पुनरेव व्युपारमत्,पहले पुत्र-जन्मका समाचार सुनकर हर्षमें भरे हुए लोगोंके सिंहनादसे एक महान् कोलाहल सुनायी पड़ा, जो सम्पूर्ण दिशाओंमें प्रविष्ट हो पुनः: शान्त हो गया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထိုနေရာ၌ ဝမ်းမြောက်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော လူအစုအဝေး၏ ခြင်္သေ့ဟောက်သံကဲ့သို့ အော်ဟစ်သံများကြောင့် ကြီးမားသော ဆူညံသံ ပေါ်ထွန်းလာ하였다။ ၎င်းသည် အရပ်လေးမျက်နှာသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်ပြီး နောက်တဖန် ပြန်လည် တိတ်ဆိတ်သွား하였다။
Verse 11
ततः सो3तित्वर: कृष्णो विवेशान्त:पुरं तदा । युयुधानद्वितीयो वै व्यथितेन्द्रियमानस:,इससे भगवान् श्रीकृष्णके मन और इन्द्रियोंमें व्यथा-सी उत्पन्न हो गयी। वे सात्यकिको साथ ले बड़ी उतावलीसे अन्तःपुरमें जा पहुँचे
ထို့နောက် ကృష్ణသည် အလွန်အမင်း အရေးတကြီးဖြစ်၍ ထိုအခါ အတွင်းနန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်하였다။ ယုယုဓာန (သာတျကီ) ကို တစ်ဦးတည်းသော အဖော်အဖြစ်ယူကာ၊ စိတ်နှင့် အာရုံတို့သည် လှုပ်ရှားပူပန်နေ၍—အတွင်းခန်းဝင်၌ မည်သို့ဖြစ်ပျက်နေမည်ကို စိုးရိမ်ကာ၊ ကာကွယ်ရမည့် တာဝန်ကြောင့် အမြန်ဆုံး လှုပ်ရှားရသကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။
Verse 12
ततस्त्वरितमायान्तीं ददर्श स्वां पितृष्वसाम् | क्रोशन्तीमभिधावेति वासुदेव॑ पुनः पुन:,वहाँ उन्होंने अपनी बुआ कुन्तीको बड़े वेगसे आती देखा, जो बारंबार उन्हींका नाम लेकर “वासुदेव! दौड़ो-दौड़ो" की पुकार मचा रही थी
ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏ ဖခင်ဘက်အဒေါ် ကုန္တီကို အလွန်အမင်း အလျင်အမြန် ပြေးလာသည်ကို မြင်하였다။ သူမသည် ထပ်ခါထပ်ခါ “ဝါစုဒေဝ! ပြေး—ပြေး!” ဟု အော်ဟစ်ကာ ခေါ်နေ၍—အရေးပေါ်အန္တရာယ်နှင့် ချက်ချင်းကာကွယ်ရမည့် တာဝန်၏ အလေးချိန်ကို ထင်ရှားစေ하였다။
Verse 13
पृष्ठतो द्रौपदी चैव सुभद्रां च यशस्विनीम् । सविक्रोशं सकरुणं बान्धवानां स्त्रियो नृप,राजन! उनके पीछे द्रौपदी, यशस्विनी सुभद्रा तथा अन्य बन्धु-बान्धवोंकी स्त्रियाँ भी थीं, जो बड़े करुण स्वरसे बिलख-बिलखकर रो रही थीं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—သူတို့၏နောက်တွင် ဒြောပဒီနှင့် ဂုဏ်သတင်းကြီးသော စုဘဒြာတို့၊ ထို့ပြင် ဆွေမျိုးတော်များ၏ မိန်းမများလည်း လိုက်ပါလာကြ၏။ အို မင်းကြီး၊ သူတို့သည် အော်ဟစ်ငိုကြွေးသံများဖြင့်၊ ကရုဏာနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် အသံတုန်ယင်ကာ လမ်းလျှောက်လာကြပြီး၊ သူတို့၏ ငိုကြွေးပူဆွေးမှုသည် မဖုံးကွယ်နိုင်အောင် ထင်ရှားနေ하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် ရာဇဝတ္တရားနှင့် စစ်ပွဲ၏ အကျိုးဆက်ကို စစ်သည်များသာမက မိသားစုများပါ ထမ်းဆောင်ရကြောင်း၊ သူတို့၏ ဝမ်းနည်းခြင်းက အကြမ်းဖက်မှု၏ စရိတ်ကို သက်သေခံသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 14
ततः: कृष्णं समासाद्य कुन्तिभोजसुता तदा । प्रोवाच राजशार्दूल बाष्पगद्गदया गिरा,नृपश्रेष्ठट उस समय श्रीकृष्णके निकट पहुँचकर कुन्तिभोजकुमारी कुन्ती नेत्रोंसे आँसू बहाती हुई गदगद वाणीमें बोली--
ထို့နောက် ကုန္တီဘောဇ၏ သမီး ကုန္တီသည် ကృష్ణထံ ချဉ်းကပ်လာ하였다။ မျက်ရည်များ စီးကျနေပြီး အသံသည် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် တုန်ယင်ကာ၊ “မင်းတို့အနက် ကျားတော်” ဟု ခေါ်ဆို၍ ပြော하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် သီလဓမ္မအလေးချိန်ကြီးသော အော်ဟစ်တောင်းဆိုမှုကို ဖော်ပြသည်—စစ်၏ ပျက်စီးမှုများနောက်တွင် ကုန္တီသည် ယုံကြည်ရသော လမ်းညွှန်နှင့် ကာကွယ်သူအဖြစ် ကൃഷ്ണထံ လှည့်လာကာ၊ သူမ၏ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် အရေးတကြီးမှုက မကြာမီ တောင်းဆိုမည့် သို့မဟုတ် ဝန်ခံမည့် အရာ၏ အလေးချိန်ကို တိုးမြှင့်စေ하였다။
Verse 15
वासुदेव महाबाहो सुप्रजा देवकी त्वया । त्वं नो गति: प्रतिष्ठा च त्वदायत्तमिदं कुलम्,“महाबाहु वसुदेव-नन्दन! तुम्हें पाकर ही तुम्हारी माता देवकी उत्तम पुत्रवाली मानी जाती हैं। तुम्हीं हमारे अवलम्ब और तुम्हीं हमलोगोंके आधार हो। इस कुलकी रक्षा तुम्हारे ही अधीन है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—“အို ဝါစုဒေဝ၊ လက်မောင်းကြီးသူရေ! သင်ကြောင့်ပင် ဒေဝကီသည် အကောင်းဆုံး သားတော်ကို ရရှိသူဟု မှတ်ယူကြ၏။ သင်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ခိုလှုံရာနှင့် ခိုင်မာသော အထောက်အကူဖြစ်၏။ ဤမျိုးရိုး၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် ဆက်လက်တည်တံ့ခြင်းသည် သင်၏ ကာကွယ်မှုအောက်တွင် တည်ရှိ၏”။
Verse 16
यदुप्रवीर यो<यं ते स्वस्नीयस्यात्मज: प्रभो । अश्वत्थाम्ना हतो जातस्तमुज्जीवय केशव,“यदुवीर! प्रभो! यह जो तुम्हारे भानजे अभिमन्युका बालक है, अभश्वत्थामाके अस्त्रसे मरा हुआ ही उत्पन्न हुआ है। केशव! इसे जीवन-दान दो
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ယဒုတို့၏ အထွတ်အမြတ်သူရဲကောင်း၊ အရှင်ဘုရား—ဤကလေးသည် သင်၏ အစ်မ၏ သား၏ သားဖြစ်၍ အရှွတ္ထာမန်၏ လက်နက်ကြောင့် သေပြီးသားအဖြစ် မွေးဖွားလာ၏။ ကေသဝ၊ သူ့ကို အသက်ပြန်ပေးတော်မူပါ»။
Verse 17
त्वया होतत् प्रतिज्ञातमैषीके यदुनन्दन । अहं संजीवयिष्यामि मृतं जातमिति प्रभो,“यदुनन्दन! प्रभो! अश्वत्थामाने जब सींकके बाणका प्रयोग किया था, उस समय तुमने यह प्रतिज्ञा की थी कि मैं उत्तराके मरे हुए बालकको भी जीवित कर दूँगा
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ယဒုနန္ဒန၊ အရှင်ဘုရား—အရှွတ္ထာမန်က အရှွတ္ထ (ဗြဟ္မာစတြ) လက်နက်ကို လွှတ်ချိန်၌ သင်သည် ‘သေပြီးမွေးဖွားလာသော ကလေးကို ငါ အသက်ပြန်ရှင်စေမည်’ ဟူ၍ သစ္စာကတိပြုခဲ့၏»။
Verse 18
सो<यं जातो मृतस्तात पश्यैनं पुरुषर्षभ । उत्तरां च सुभद्रां च द्रौपदी मां च माधव,“तात! वही यह बालक है, जो मरा हुआ ही पैदा हुआ है। पुरुषोत्तम! इसपर अपनी कृपादृष्टि डालो। माधव! इसे जीवित करके ही उत्तरा, सुभद्रा और द्रौपदीसहित मेरी रक्षा करो
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အဖေကြီး၊ ဤသူငယ်သည် သေပြီးမွေးဖွားလာသော ထိုကလေးပင် ဖြစ်၏။ လူသူရဲကောင်းတို့၏ အထွတ်အမြတ်၊ သူ့ကို ကရုဏာဖြင့် ကြည့်တော်မူပါ။ မာဓဝ၊ သူ့ကို အသက်ပြန်ရှင်စေခြင်းဖြင့် ဥတ္တရာ၊ သုဘဒြာ၊ ဒြೌပဒီတို့နှင့်အတူ ကျွန်ုပ်ကိုလည်း ကာကွယ်တော်မူပါ»။
Verse 19
धर्मपुत्रं च भीमं च फाल्गुनं नकुलं तथा । सहदेवं च दुर्धर्ष सर्वान् नस्त्रातुमहसि,“दुर्धर्ष वीर! धर्मपुत्र युधिष्ठिर भीमसेन, अर्जुन, नकुल और सहदेवकी भी रक्षा करो। तुम हम सब लोगोंका इस संकटसे उद्धार करनेयोग्य हो
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «မအနိုင်ယူနိုင်သော သူရဲကောင်း၊ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးကို ကာကွယ်တော်မူသင့်၏—ဓမ္မ၏သား ယုဓိဋ္ဌိရ၊ ဘီမ၊ ဖာလ္ဂုန (အာర్జုန)၊ နကူလနှင့် သဟဒေဝတို့ကိုပါ။ ဤအန္တရာယ်မှ ကျွန်ုပ်တို့ကို ကယ်တင်ရန် သင်သည် သင့်တော်သူ ဖြစ်၏»။
Verse 20
अस्मिन् प्राणा:समायत्ता: पाण्डवानां ममैव च । पाण्डोश्व पिण्डो दाशार्ह तथैव श्वशुरस्य मे,“मेरे और पाण्डवोंके प्राण इस बालकके ही अधीन हैं। दशाहकुलनन्दन! मेरे पति पाण्डु तथा श्वशुर विचित्रवीर्यके पिण्डका भी यही सहारा है
«ဤကလေးပေါ်တွင် ပाण्डဝတို့၏ အသက်နှင့် ကျွန်ုပ်၏ အသက်တို့ပင် မူတည်နေ၏။ ဒါရှာရဟ (ဝೃષ္ဏိမျိုးဆက်)၊ သူသည် ကျွန်ုပ်၏ ခင်ပွန်း ပाण्डုနှင့် ကျွန်ုပ်၏ ယောက္ခမ၏ မျိုးဆက်ဆက်တင် (piṇḍa) ကို ဆက်လက်တည်တံ့စေမည့် တစ်ခုတည်းသော အားထားရာလည်း ဖြစ်၏»။
Verse 21
अभिमन्योश्र भद्रें ते प्रियस्य सदृशस्य च । प्रियमुत्पादयाद्य त्वं प्रेतस्पापि जनार्दन,“जनार्दन! तुम्हारा कल्याण हो। जो तुम्हें अत्यन्त प्रिय और तुम्हारे ही समान परम सुन्दर था, उस परलोकवासी अभिमन्युका भी प्रिय करो--उसके इस बालकको जिला दो
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ယနာဒနာ (Janārdana) အရှင်၊ ကောင်းချီးမင်္ဂလာ သင့်ထံရှိပါစေ။ အဘိမန်ယူသည် အခြားလောကသို့ ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော်လည်း သင့်အတွက် အလွန်ချစ်မြတ်နိုးရသူဖြစ်ပြီး သင်နှင့်တူညီသကဲ့သို့ ထူးချွန်သူလည်း ဖြစ်၏။ ယနေ့ သူ့အတွက်လည်း ချစ်မြတ်နိုးရာကို ဖြစ်စေပါ– သူ၏ကလေးကို အသက်ပြန်ပေးပါ»။
Verse 22
उत्तरा हि पुरोक्त वै कथयत्यरिसूदन । अभिमन्योर्वच: कृष्ण प्रियत्वात् तन्न संशय:,'शत्रुसूदन श्रीकृष्ण! मेरी बहूरानी उत्तरा अभिमन्युकी पहलेकी कही हुई एक बात अत्यन्त प्रिय होनेके कारण बार-बार दुहराया करती है। उस बातकी यथार्थतामें तनिक भी संदेह नहीं है
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «အရိသူဒန (ရန်သူသတ်သူ) ကృష్ణ၊ အုတ်တရာသည် ယခင်က ပြောထားသောစကားကိုပင် ထပ်တလဲလဲ ပြောလေ့ရှိ၏။ ထိုစကားသည် အဘိမန်ယူ၏စကားဖြစ်ပြီး ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကြောင့် သင့်အတွက် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်သည်—ဤအပေါ် သံသယမရှိ»။
Verse 23
अब्रवीत् किल दाशार्ह वैराटीमार्जुनिस्तदा । मातुलस्य कुल भद्रे तव पुत्रो गमिष्यति,“दाशाई! अभिमन्युने उत्तरासे कभी स्नेहवश कहा था--“कल्याणी! तुम्हारा पुत्र मेरे मामाके यहाँ जायगा-वृष्णि एवं अन्धकोंके कुलमें जाकर धनुर्वेद, नाना प्रकारके विचित्र अस्त्र-शस्त्र तथा विशुद्ध नीतिशास्त्रकी शिक्षा प्राप्त करेगा”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ထိုအခါ အာရ္ဂျုနီ (အဘိမန်ယူ) သည် ဝိရာဋမင်းသမီး (ဝိုင်ရာဋီ) ကို ချစ်ခင်စိတ်ဖြင့် ပြောခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်– ‘အို မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမမြတ်၊ သင်၏သားသည် ငါ၏ မာတုလ (မိခင်ဘက် ဦးလေး) အိမ်သို့ သွားလိမ့်မည်’»။
Verse 24
गत्वा वृष्ण्यन्धककुलं धनुर्वेदं ग्रहीष्यति । अस्त्राणि च विचित्राणि नीतिशास्त्रं च केवलम्,“दाशाई! अभिमन्युने उत्तरासे कभी स्नेहवश कहा था--“कल्याणी! तुम्हारा पुत्र मेरे मामाके यहाँ जायगा-वृष्णि एवं अन्धकोंके कुलमें जाकर धनुर्वेद, नाना प्रकारके विचित्र अस्त्र-शस्त्र तथा विशुद्ध नीतिशास्त्रकी शिक्षा प्राप्त करेगा”
«ဝೃષ્ણိနှင့် အန္ဓကတို့၏ မျိုးရိုးသို့ သွားရောက်ပြီးနောက် သူသည် မြားပစ်ပညာ (ဓနုर्वေဒ) ကို သင်ယူမည်။ ထို့ပြင် အံ့ဖွယ်အမျိုးမျိုးသော အက်စတြာ (အာဝုဓ) များနှင့် သန့်ရှင်းသော နီတိ-ရှာသ္တရ (နိုင်ငံရေးနှင့် သဘောတရား) ကိုလည်း ရယူမည်»။
Verse 25
इत्येतत् प्रणयात् तात सौभद्र: परवीरहा । कथयामास दुर्थर्षस्तथा चैतन्न संशय:,“तात! शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले दुर्धर्ष वीर सुभद्राकुमारने जो प्रेमपूर्वक यह बात कही थी, यह निस्संदेह सत्य होनी चाहिये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ချစ်သားရေ၊ ဤသည်မှာ စုဘဒြာ၏သား—မချိုးဖောက်နိုင်သော သူရဲကောင်း၊ ရန်သူ့သူရဲကောင်းများကို သတ်ဖြတ်သူ—က ချစ်ခင်စိတ်ဖြင့် ပြောခဲ့သောစကားပင် ဖြစ်၏။ ထိုအတိုင်းဖြစ်မည်မှာ သံသယမရှိ»။
Verse 26
तास्त्वां वयं प्रणम्यपेह याचामो मधुसूदन । कुलस्यास्य हितार्थ तं कुरु कल्याणमुत्तमम्,“मधुसूदन! इस कुलकी भलाईके लिये हम सब लोग तुम्हारे पैरों पड़कर भीख माँगती हैं, इस बालकको जिलाकर तुम कुरुकुलका सर्वोत्तम कल्याण करो”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «မဓုသූဒနာ၊ ဤနေရာ၌ ကျွန်ုပ်တို့သည် သင့်အား ဦးချ၍ ပန်ကြားအပ်ပါ၏—ဤမျိုးရိုးအတွက် အမြင့်မြတ်ဆုံး ကောင်းကျိုးကို ပြုတော်မူပါ။ ကုရုမိသားစု၏ အကျိုးအတွက် ထိုကလေးကို အသက်ပြန်ရှင်စေ၍ အထွတ်အထိပ် မင်္ဂလာကောင်းကျိုးကို တည်စေတော်မူပါ»။
Verse 27
एवमुकक्त्वा तु वाष्णेयं पृथा पृुथुललोचना । उच्छित्य बाहू दु:खार्ता ताश्चान्या: प्रापतन् भुवि,श्रीकृष्णसे ऐसा कहकर विशाललोचना कुन्ती दोनों बाँहें ऊपर उठाकर दुःखसे आर्त हो पृथ्वीपर गिर पड़ी। दूसरी स्त्रियोंकी भी यही दशा हुई
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဗာရှ္ဏေယ (သီရိကృష్ణ) ထံသို့ ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် မျက်လုံးကျယ်သော ပೃഥာ (ကွန်တီ) သည် လက်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်တင်လိုက်၏။ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းကြောင့် အားနည်းသွားကာ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားသည်။ အခြားမိန်းမများလည်း ထိုနည်းတူ လဲကျကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် အခိုင်မာဆုံး အကြီးအကဲများပင် ဝမ်းနည်းမှုကြောင့် ကျရောက်နိုင်ကြောင်းနှင့် စုပေါင်းငိုကြွေးခြင်းသည် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ခွဲခွာခြင်း၏ ကုန်ကျစရိတ်ကို သမ္မာတရားအဖြစ် သက်သေခံနေကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 28
अब्र॒ुवंश्ष महाराज सर्वाः सास्राविलेक्षणा: । स्वस्रीयो वासुदेवस्य मृतो जात इति प्रभो,समर्थ महाराज! उन सबकी आँखोंसे आँसुओंकी धारा बह रही थी और वे सभी रो- रोकर कह रही थीं कि “हाय! श्रीकृष्णके भानजेका बालक मरा हुआ पैदा हुआ”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုမိန်းမများအားလုံး မျက်ရည်စိုစွတ်သော မျက်လုံးများဖြင့် ငိုကြွေးကာ «အိုဟို! ဝါစူဒေဝ၏ ညီမ၏ ကလေးသည် သေပြီးမွေးလာခဲ့ပြီ၊ အရှင်ဘုရား!» ဟု အော်ဟစ်ကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် ကြီးမားသော အောင်ပွဲများနောက်တွင်ပင် အသက်၏ မတည်မြဲမှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ ဝမ်းနည်းမှုကို လူသားတို့၏ မျှဝေသော တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် ထားကာ ဓမ္မ၌ တည်ကြည်မှုနှင့် ကရုဏာကို စမ်းသပ်နေသည်။
Verse 29
एवमुक्ते ततः कुन्तीं पर्यगृह्नाज्जनार्दन: । भूमौ निपतितां चैनां सान्त्वयामास भारत,भरतनन्दन! उन सबके ऐसा कहनेपर जनार्दन श्रीकृष्णने कुन्तीदेवीको सहारा देकर बैठाया और पृथ्वीपर पड़ी हुई अपनी बुआको वे सान्त्वना देने लगे
ထိုစကားများ ပြောပြီးနောက် ဇနာရ္ဒန (ကృష్ణ) သည် ကွန်တီကို ထောက်ပံ့ကာ ဖက်ယူ၍ ထူထောင်ပေး하였다။ မြေပြင်ပေါ် လဲကျနေသော သူမကို မြင်လျှင်၊ အို ဘာရတ၊ မိမိ၏ ဖခင်ဘက် အဒေါ်ကို သက်သာစေကာ နှစ်သိမ့်ပေးလေ၏—စစ်၏ လှိုင်းလုံးနောက်ကာလတွင် ကရုဏာနှင့် မိသားစုတာဝန်အဖြစ် ထင်ရှားသော ဓမ္မကို ပြသသည့် အပြုအမူတည်း။
Verse 36
सारणेन च वीरेण निशठेनोल्मुकेन च । उनके साथ रुक्मिणीनन्दन प्रद्युम्न, सात्यकि, चारुदेष्ण, साम्ब, गद, कृतवर्मा, सारण, वीर निशठ और उल्मुक भी थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ရဲရင့်သော စာရဏနှင့်အတူ နိရှဋ္ဌနှင့် ဥလ္မုကလည်း ရှိကြ၏။ ထိုနေရာတွင် ရုက္မိဏီ၏သား ပရဒျုမန၊ စာတျကိ၊ ခါရုဒေရှ္ဏ၊ စာမ္ဗ၊ ဂဒ၊ ကృతဝರ್ಮာ၊ စာရဏ၊ သူရဲကောင်း နိရှဋ္ဌနှင့် ဥလ္မုကတို့ပါ ရှိနေကြပြီး—ဖြစ်ပွားလာမည့် အဖြစ်အပျက်များအတွင်း ဗೃෂ္ဏိ-ယာဒဝ ခေါင်းဆောင်များ၏ အင်အားနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသသည်။
Verse 66
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि परीक्षिज्जन्मकथने षट्षष्टितमो5ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ အရှွမေဓိက ပရဝ (Aśvamedhika Parva) အတွင်းရှိ အနုဂီတာ (Anugītā) အခွဲ၌ ပါရီක්ෂစ် (Parīkṣit) မွေးဖွားခြင်းအကြောင်းကို ဖော်ပြသော အခန်း (အဓ್ಯಾಯ) ခြောက်ဆယ့်ခြောက်မြောက်သည် ပြီးဆုံးလေ၏။
Frequently Asked Questions
Whether promised protection must override the apparent finality of death: Subhadrā frames Kṛṣṇa’s prior declaration as a binding commitment whose fulfillment is necessary to prevent a second, post-war collapse of dharmic order through lineage extinction.
Speech acts carry moral weight: satya is not merely descriptive truth but an ethical force that sustains trust, legitimacy, and social continuity—especially when the vulnerable (an unborn/newborn heir) are at risk.
No explicit phalaśruti appears in the provided passage; the meta-level significance is implicit, positioning the episode as a doctrinal illustration of satya and rakṣā-dharma within the epic’s post-conflict reconstruction arc.