Adhyaya 74

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १९६ श्लोक मिलाकर कुल ५३३ श्लोक हैं) - कन्याको वस्त्र और आभूषणोंसे अलंकृत करके सजातीय योग्य वरके हाथमें देना 'ब्राह्म विवाह कहलाता है। अपने घरपर देवयज्ञ करके यज्ञान्तमें ऋत्विजुको अपनी कन्याका दान करना “दैव” विवाह कहा गया है। वरसे एक गाय और एक बैल शुल्कके रूपमें लेकर कन्यादान करना 'आर्ष” विवाह बताया गया है। वर और कन्या दोनों साथ रहकर धर्माचरण करें

ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဒုෂျန္တဘုရင်သည် ရှကွန်တလာအား အဆိုပါကတိကို ပြု၍ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက်၊ ထိုမဟာသူရဲကောင်း၏ မျိုးစေ့ကြောင့် မင်းသမီး ရှကွန်တလာ၏ ဝမ်း၌ တည်သော သန္ဓေသည် တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာ၏။ အမှု၏ အလေးအနက်ကို သတိပြုကာ ရှကွန်တလာသည် ဘုရင်ကိုသာ အစဉ်အမြဲ စဉ်းစားနေ၏။ နေ့ည မအိပ်နိုင်ဘဲ ရေချိုးခြင်းနှင့် အစာစားခြင်းကိုပင် လျစ်လျူရှုခဲ့၏။ သူမသည် «ဘုရင်ပို့သော ဗြာဟ္မဏ သံတမန်တို့သည် စစ်တပ်လေးမျိုး (စတုရင်ဂ) နှင့်အတူ ယနေ့ဖြစ်စေ မနက်ဖြန်ဖြစ်စေ နောက်တနေ့ဖြစ်စေ ငါ့ကို လာခေါ်မည်» ဟု ခိုင်မာစွာ ယုံကြည်နေ၏။ သို့သော် နေ့ရက်၊ ပတ်၊ ရာသီ၊ လနှင့် နေ၏ လမ်းကြောင်းတို့ကို ရေတွက်ရင်း၊ အို ဘာရတ၊ သုံးနှစ်တိုင်တိုင် ကုန်လွန်သွားလေ၏။ ထို့နောက် သုံးနှစ်ပြည့်သည့်အခါ၊ လှပသော ပေါင်တံရှိသော ရှကွန်တလာသည် မီးတောက်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ရုပ်ရည်နှင့် ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံကာ မတိုင်းတာနိုင်သော သတ္တိဗလရှိသည့် သားတော်ကို မွေးဖွားလေ၏—ဒုෂျန္တ၏ ဗီရိယမှ ပေါက်ဖွားသူဖြစ်၏။

Verse 2

त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु दीप्तानलसमपद्युतिम्‌ रूपौदार्यगुणोपेतं दौष्पन्तिं जनमेजय

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်— ဂျနမေဇယ မင်းကြီးရေ၊ သုံးနှစ်ပြည့်စုံသွားသောအခါ သကွန်တလာသည် ဒုရှျန္တ မျိုးရိုးမှ သားတော်တစ်ပါးကို မွေးဖွား하였다။ မီးလောင်တောက်ပသကဲ့သို့ ရောင်ခြည်ထွန်းလင်း၍ ရုပ်ရည်လှပခြင်းနှင့် သဘောထားကြီးမြတ်သည့် ဂုဏ်သတ္တိများ ပြည့်စုံကာ အလွန်တရာ သတ္တိဗလကြီးမားသူ ဖြစ်သည်။ ဤကഥာသည် တရားဝင်မျိုးရိုး၏ အကျိုးပွားမှုနှင့် မင်းအဖြစ်သို့ ရည်မှန်းထားသည့် ထိုက်တန်သော အမွေဆက်ခံသူ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းကို ထင်ရှားစေသည်။

Verse 3

(तस्मै तदान्तरिक्षात्‌ तु पुष्पवृष्टि: पपात ह | देवदुन्दुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणा: ।।

ထို့နောက် ကောင်းကင်မှ ကလေးအပေါ်သို့ ပန်းမိုးရွာကျလာ၏။ နတ်ဒုန္ဒုဘီများ မြည်ဟည်း၍ အပ္ဆရာတို့သည် သာယာသောသံဖြင့် သီဆိုကာ ကခုန်ကြ၏။ ထိုအခါ အင်ဒြ (ရှကရ) သည် နတ်တို့နှင့်အတူ ထိုနေရာသို့ ပေါ်လာ၍ မိန့်တော်မူသည်—ကလေး၏ ကံကြမ္မာအပေါ် သုခမင်္ဂလာနှင့် တရားသဖြင့် မွေးဖွားခြင်း၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းတို့ကို ကောင်းကင်ဘုံက အတည်ပြုသည့် လက္ခဏာတည်း။

Verse 4

दन्तै: शुक्लै: शिखरिभि: सिंहसंहननो महान्‌ | चक्राडकितकर: श्रीमान्‌ महामूर्था महाबल:

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်— သူ၏သွားများသည် ဖြူစင်၍ ချွန်ထက်ကာ တောင်ထိပ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလှသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံသည် ကြီးမား၍ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ တင်းရင်းသန်မာသည်။ လက်များတွင် စက်ရားအမှတ်အသား ပါရှိပြီး မင်္ဂလာရောင်ခြည်ဖြင့် တောက်ပကာ ခေါင်းကြီး၍ အင်အားမဟာရှိသည်။

Verse 5

कुमारो देवगर्भाभ: स तत्राशु व्यवर्धत । षड्वर्ष एव बाल: स कण्वाश्रमपदं प्रति

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်— နတ်သားကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသော ရောင်ခြည်ထွန်းလင်းသည့် ထိုကလေးသည် ထိုနေရာတွင် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာ၏။ အသက်ခြောက်နှစ်သာရှိသေးသော်လည်း အင်အားကြီးသော ထိုကလေးသည် ခြင်္သေ့၊ ကျား၊ ဝက်တော၊ ကျွဲနှင့် ဆင်တို့ကို ဖမ်းဆီးကာ ကဏ္ဝ၏ အာရှရမ်သို့ ဆွဲယူလာပြီး အာရှရမ်အနီးရှိ သစ်ပင်များတွင် ချည်နှောင်ထားတတ်၏။ ဤဖြစ်ရပ်သည် လူမဆန်လောက်အောင် ထူးကဲသည့် အင်အားကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ နောင်တော်မူမည့် ကြီးမြတ်မှုကို ကြိုတင်ညွှန်ပြသကဲ့သို့ ထိုအင်အားကို ဓမ္မဖြင့် ထိန်းညှိရမည်ကိုလည်း သတိပေးသည်။

Verse 6

सिंहव्याप्रान्‌ वराहांश्न महिषांश्न॒ गजांस्तथा । बबन्ध वृक्षे बलवानाश्रमस्य समीपत:

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်— ကလေးငယ်သာဖြစ်သော်လည်း နတ်သားကဲ့သို့ ရောင်ခြည်ထွန်းလင်းနေသော ထိုကောင်လေးသည် အင်အားကို လျင်မြန်စွာ တိုးပွားစေ၏။ အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်တွင်ပင် ခြင်္သေ့၊ ကျား၊ ဝက်တော၊ ကျွဲနှင့် ဆင်တို့ကို ဖမ်းဆီးကာ ကဏ္ဝ၏ အာရှရမ်သို့ ဆွဲယူလာပြီး အာရှရမ်အနီးရှိ သစ်ပင်များတွင် ချည်နှောင်ထားတတ်၏။ ဤအဖြစ်အပျက်သည် လူမဆန်လောက်အောင် ထူးကဲသည့် အင်အားကို ထင်ရှားစေကာ ကြောက်မက်ဖွယ် အံ့ဩမှုကို ဖြစ်စေသလို၊ ထိုအင်အားကို အာရှရမ်၏ စည်းကမ်းအတွင်း ဓမ္မနှင့် ထိန်းချုပ်မှုဖြင့် ဦးဆောင်ရမည်ကိုလည်း အရိပ်အမြွက်ပြသည်။

Verse 7

आरोहन्‌ दमयंश्लैव क्रीडंश्न॒ परिधावति । (ततश्न राक्षसान्‌ सर्वान्‌ पिशाचांश्व रिपून्‌ रणे । मुष्टियुद्धेन ताजञ्जित्वा ऋषीनाराधयत्‌ तदा ।।

Vaiśampāyana said: The boy would climb upon them, subdue them, and, playing, make them run about in every direction. Then, having defeated all the rākṣasas and piśācas—enemies in battle—by bare‑fisted combat, the prince devoted himself to serving and pleasing the sages. One day a mighty son of Diti, intent on killing him, came to that forest, enraged at the plight of the daityas who were being continually harassed. As soon as he arrived, the prince laughed, seized him with both arms, and bound him fast, crushing him in a powerful embrace. Though he strained with all his strength, he could not free himself from the child’s grip; he screamed terribly, and from his openings blood flowed. At that cry, deer, lions, and other wild creatures were terrified and voided urine and feces; the beings dwelling in the hermitage were likewise shaken. Striking him with his knees, the prince took the daitya’s life and then released him; once let go, the demon fell. Seeing this, all were astonished at the boy’s prowess. Daityas and rākṣasas were being slain day after day, and out of fear of the prince they ceased to approach Kaṇva’s hermitage. Observing this, the sages residing in Kaṇva’s āśrama gave the boy a new name.

Verse 8

अस्त्वयं सर्वदमन: सर्व हि दमयत्यसौ । स सर्वदमनो नाम कुमार: समपद्यत

Vaiśampāyana said: “Let this boy be called Sarvadamana, for he indeed subdues all.” Thus the child came to bear the name Sarvadamana—signaling a destined mastery not of mere force, but of disciplined restraint and rightful control.

Verse 9

(अप्रेषयति दुष्यन्ते महिष्यास्तनयस्य च । पाण्डुभावपरीताजुीं चिन्तया समभिप्लुताम्‌ ।।

Vaiśampāyana said: When King Duṣyanta did not send any messenger to summon his queen and his son, Śakuntalā became overwhelmed with anxious thought; her complexion turned pale. Her long hair hung loose, her garments grew soiled, and she appeared exceedingly thin and forlorn. Seeing Śakuntalā in this pitiable condition, the sage Kaṇva entered into contemplative concentration for the sake of the boy Sarvadamana; and, as a result, within that twelve-year-old child there arose the illumination of all śāstras and the entirety of the Vedas. Then the sage, seeing the boy and the superhuman nature of his deed, …

Verse 10

(शृणु भद्रे मम सुते मम वाक्‍्यं शुचिस्मिते । पतिव्रतानां नारीणां विशिष्टमिति चोच्यते ।।

Kaṇva said: “Listen, dear daughter—my auspicious child, O you of pure, gentle smile—to my words. What I am about to tell you is regarded as a special and weighty principle for women devoted to their husbands (pativratā).”

Verse 11

शकुन्तलामिमां शीघ्रं सहपुत्रामितो गृहात्‌ । भर्तु: प्रापयतागारं सर्वलक्षणपूजिताम्‌

Verse 12

नारीणां चिरवासो हि बान्धवेषु न रोचते । कीर्तिचारित्रधर्मघ्नस्तस्मान्नयत मा चिरम्‌

မိန်းမတို့သည် မိဘဆွေမျိုးအိမ်၌ ကြာရှည်နေထိုင်ခြင်းကို မနှစ်သက်သင့်။ ထိုကဲ့သို့နေခြင်းသည် သူမ၏ဂုဏ်သိက္ခာ၊ အကျင့်သီလနှင့် ပတိဗြတဓမ္မကို ဖျက်ဆီးစေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မနှောင့်နှေးဘဲ ခင်ပွန်းအိမ်သို့ ခေါ်ဆောင်ပို့ဆောင်လော့။

Verse 13

(वैशग्पायन उवाच धर्माभिपूजितं पुत्र॑ काश्यपेन निशाम्य तु । काश्यपात्‌ प्राप्य चानुज्ञां मुमुदे च शकुन्तला ।।

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—“အို သားတော် (ဇနမေဇယ)၊ ကာရှျယပ၏သား ကဏ္ဝသည် ဓမ္မအတိုင်း ရှကွန်တလာကို ဂုဏ်ပြုလေးစားသည်ကို မြင်၍၊ ထို့ပြင် ခင်ပွန်းအိမ်သို့ သွားရန် သူ၏ခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိသဖြင့် ရှကွန်တလာသည် အတွင်းစိတ်၌ အလွန်ပျော်ရွှင်လေ၏။”

Verse 14

गृहीत्वामरगर्भाम॑ पुत्र कमललोचनम्‌ । आजगाम ततः: सुभ्ूर्दुष्यन्तं विदिताद्‌ वनात्‌

ထို့နောက် သာယာမင်္ဂလာရှိသော ရှကွန်တလာသည် ကြာပန်းမျက်လုံးရှိ၍ နတ်ကလေးကဲ့သို့ တောက်ပသော သားကို ခေါ်ယူကာ၊ မိမိသိကျွမ်းသော တပောဝနအာရှရမ်မှ ထွက်လာ၍ မဟာရာဇာ ဒုရှျန္တထံသို့ ရောက်လာလေ၏။

Verse 15

अभिसृत्य च राजानं विदिता च प्रवेशिता । सह तेनैव पुत्रेण बालार्कसमतेजसा,राजाके यहाँ पहुँचकर अपने आगमनकी सूचना दे अनुमति लेकर वह उसी बालसूर्यके समान तेजस्वी पुत्रके साथ राजसभामें प्रविष्ट हुई

နန်းတော်သို့ ချဉ်းကပ်ကာ မိမိရောက်ရှိလာကြောင်း လျှောက်တင်ပြီး ခွင့်ပြုချက်ရသဖြင့်၊ မနက်ခင်းနေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသော သားနှင့်အတူ နန်းတော်အစည်းအဝေးခန်းသို့ ဝင်ရောက်လေ၏။

Verse 16

निवेदयित्वा ते सर्वे आश्रमं पुनरागता: । पूजयित्वा यथान्यायमब्रवीच्च शकुन्तला

သတင်းစကားကို လျှောက်တင်ပြီးနောက် သူတို့အားလုံးသည် အာရှရမ်သို့ ပြန်သွားကြ၏။ ထို့နောက် ရှကွန်တလာသည် ထုံးတမ်းနည်းလမ်းအတိုင်း လေးစားပူဇော်ကာ၊ ရာဇာကိုလည်း ဂုဏ်သိက္ခာထားလျက် သားကို မိန့်ဆိုလေ၏။

Verse 17

(अभिवादय राजानं पितरं ते दृढ्व्रतम्‌ एवमुक्‍्त्वा तु पुत्र सा लज्जानतमुखी स्थिता ।।

ဒုရှျန္တ မင်းကြီးက ဆို၏— «အလှတရားရှိသော မိန်းမရေ၊ သင်ဤနေရာသို့ လာရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြောပါ။ သားနှင့်အတူ လာသောကြောင့် ပို၍ပင် မသံသယဘဲ ငါက အမှုကို ပြီးမြောက်စေမည်»။ ရှကုန္တလာက ပြန်လည်ဆို၏— «မဟာမင်းကြီး၊ လူတို့အထက်မြတ်သူ၊ ကျေးဇူးပြု၍ သနားတော်မူပါ။ ကျွန်မ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြောပါမည်။ ဤကလေးသည် မင်းကြီး၏ သားတော်ဖြစ်သည်—ယုဝရာဇအဖြစ် အဘိသေက ခံစေတော်မူပါ။ အမှန်တကယ် မင်းကြီး၊ ဤသားတော်သည် နတ်တူသော ရုပ်ရည်ဖြင့် မင်းကြီးထံမှ ကျွန်မတွင် မွေးဖွားလာသည်။ လူတို့အထက်မြတ်သူ၊ အချိန်တော်တော်မီ သင့်တော်သကဲ့သို့ ဤကိစ္စ၌ ဆောင်ရွက်တော်မူပါ»။

Verse 18

यथा मत्सड़मे पूर्व यः कृत: समयस्त्वया । त॑ स्मरस्व महाभाग कण्वाश्रमपदं प्रति,महाभाग! आपने कण्वके आश्रमपर मेरे साथ समागमके समय पहले जो प्रतिज्ञा की थी, उसका इस समय स्मरण कीजिये

ဒုရှျန္တက ဆို၏— «ဂုဏ်သိက္ခာရှိသူရေ၊ ကဏ္ဝ၏ အာရှရမ်၌ ငါတို့ ပေါင်းစည်းခဲ့သည့်အခါ သင်တစ်ခါက ငါ့အား ပေးခဲ့သော ကတိကို ယခု သတိရပါ»။

Verse 19

सो<थ श्रुत्वैव तद्‌ वाक्‍्यं तस्या राजा स्मरन्नपि । अब्रवीन्न स्मरामीति कस्य त्वं दुष्टतापसि

သူမ၏စကားကို ကြားပြီးနောက်—အမှန်တကယ် သတိရနေသော်လည်း—ဘုရင်က ဆို၏— «ငါ မမှတ်မိ»။ ထို့နောက် ထပ်၍— «ဆိုးယုတ်သော တပသ္စဝင် မိန်းမ၊ သင်သည် မည်သူ၏ မယားနည်း?»

Verse 20

धर्मकामार्थसम्बन्धं न स्मरामि त्वया सह । गच्छ वा तिष्ठ वा कामं॑ यद्‌ वापीच्छसि तत्‌ कुरु

ဒုရှျန္တက ဆို၏— «သင်နှင့်ငါကြားတွင် ဓမ္မ၊ ဆန္ဒ၊ သို့မဟုတ် လောကီအကျိုးအမြတ်အတွက် မည်သည့်ချည်နှောင်မှုမျှ တည်ထောင်ခဲ့သည်ကို ငါ မမှတ်မိ။ သင်လိုလျှင် သွားလော့၊ လိုလျှင် နေလော့—သင်နှစ်သက်သမျှကို လုပ်လော့»။

Verse 21

सैवमुक्ता वरारोहा व्रीडितेव तपस्विनी । निःसंज्ञेव च दुःखेन तस्थौ स्थूणेव निश्चला

ဤသို့ ပြောဆိုခံရသော် မြင့်မြတ်သော မိန်းမ ရှကုန္တလာ—တပသ္စဝင်မ—အရှက်တရားကြောင့် မူးမေ့သကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၍၊ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် သတိလွတ်သကဲ့သို့ နေကာ၊ တိုင်တစ်တိုင်ကဲ့သို့ မလှုပ်မယှက် ရပ်နေ၏။

Verse 22

संरम्भामर्षताम्राक्षी स्फुरमाणौष्ठसम्पुटा । कटाक्षनिर्दिहन्तीव तिर्यगू राजानमैक्षत

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «စိတ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အမျက်ဒေါသကြောင့် မျက်လုံးနီရဲလာပြီး နှုတ်ခမ်းတုန်ယိမ်းနေသော သူမသည်၊ မျက်စောင်းတစ်ချက်ဖြင့် ဘုရင်ကိုကြည့်လိုက်သည်—အဲဒီအကြည့်တင်ပဲ သူ့ကိုလောင်ကျွမ်းစေမလို»။

Verse 23

आकारं गूहमाना च मन्युना च समीरिता । तपसा सम्भूृतं तेजो धारयामास वै तदा

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «ဒေါသကြောင့် လှုံ့ဆော်ခံရသော်လည်း သူမသည် အပြင်ပန်းအမူအရာကို ဖုံးကွယ်ထားခဲ့သည်။ ထိုအခါ သူမသည် တပဿာဖြင့် စုဆောင်းထားသော တေဇော(အလင်းရောင်/အာနုဘော်)ကို ကိုယ်တွင်း၌ပင် ထိန်းသိမ်းထား၍၊ ဒေါသကို မိမိအပြုအမူကို အုပ်စိုးခွင့်မပေးခဲ့»။

Verse 24

सा मुहूर्तमिव ध्यात्वा दुःखामर्षसमन्विता । भर्तारमभिसप्प्रेक्ष्य क्ुद्धा वचनमब्रवीत्‌

ခဏမျှ စဉ်းစားပြီးနောက်၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် မတရားမှုကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသော အမျက်(အမရှ)ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော သူမသည် ခင်ပွန်းကို တည့်တည့်ကြည့်ကာ ဒေါသဖြင့် စကားဆို하였다။ ဤအခန်းကဏ္ဍသည် သီလတရားဆိုင်ရာ ဆန္ဒပြမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—မိဖုရားတစ်ပါးက ဘုရင်၏ ရှောင်လွှဲငြင်းဆိုမှု («မသိပါ») ကို တမင်တကာ မုသားပြောခြင်းဟု သတ်မှတ်ကာ၊ တရားသဖြင့် အုပ်ချုပ်သူနှင့် မထိုက်တန်ကြောင်း ထောက်ပြသည်။

Verse 25

जानन्नपि महाराज कस्मादेवं प्रभाषसे । न जानामीति नि:शड्कं यथान्य: प्राकृतो जन:

«အို မဟာဘုရင်၊ သိပြီးသားဖြစ်လျက်နဲ့ ဘာကြောင့် ဒီလို ပြောပါသလဲ။ ဘာကြောင့် မရှက်မကြောက် ‘မသိပါ’ လို့ သာမန် မယဉ်ကျေးသူတစ်ယောက်လို ပြောနိုင်ပါသလဲ»။

Verse 26

अन्न ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च । कल्याणं वद साक्ष्येण मा55त्मानमवमन्यथा:

«ဒီကိစ္စမှာ အမှန်နဲ့ အမှားကို သင်၏နှလုံးသားပဲ သိနေသည်။ အဲဒီနှလုံးသားကို သက်သေထားပြီး အမှန်တရားကို ပြောပါ—သင်၏ ကောင်းကျိုးအတွက်။ မိမိအတ္တကို မထီမဲ့မြင် မလုပ်ပါနှင့်»။

Verse 27

योडन्यथा सन्‍्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते । कि तेन न कृतं पापं चौरेणात्मापहारिणा,“(आपका स्वरूप तो कुछ और है” परंतु आप बन कुछ और रहे हैं।।

သင်၏အမှန်တကယ်သောရုပ်သဘောသည် တစ်မျိုးဖြစ်သော်လည်း သင်က အခြားတစ်မျိုးအဖြစ် ပြုမူနေသည်။ ကိုယ့်အမှန်ရုပ်သဘောကို ဖုံးကွယ်၍ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အခြားသဘောဖြင့် ပြသသော၊ ကိုယ့်အတ္တကို ခိုးယူသော ထိုသူခိုးသည် မလုပ်မိသော အပြစ်ဟူ၍ ဘာရှိသနည်း?

Verse 28

एको5हमस्मीति च मन्यसे त्वं॑ न हृच्छयं वेत्सि मुनि पुराणम्‌ । यो वेदिता कर्मण: पापकस्य तस्यान्तिके त्वं वृजिनं करोषि

သင်က «အဲဒီအချိန်မှာ ငါတစ်ယောက်တည်းပဲ» ဟု ထင်ကာ မည်သူမျှ မမြင်သကဲ့သို့ ယူဆသည်။ သို့သော် နှလုံးအတွင်း၌ လျှို့ဝှက်စွာ တည်ရှိနေသော ရှေးဟောင်းမုနိ—အန္တရာယာမိဖြစ်သော ပရမాత్మာ—ကို သင်မသိ။ သူသည် အပြစ်ပြုသော ကర్మကို သိမြင်သူဖြစ်ရာ၊ ထိုသူ၏ မျက်မှောက်တင်၌ပင် သင်သည် အမှားကို ကျူးလွန်နေ၏။

Verse 29

(धर्म एव हि साधूनां सर्वेषां हितकारणम्‌ | नित्यं मिथ्याविहीनानां न च दुःखावहो भवेत्‌ ।।

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «မုသာမှ ကင်းဝေးနေသော သာဓုသူတော်ကောင်းတို့အတွက် အကျိုးစီးပွား၏ အကြောင်းရင်းမှာ ဓမ္မတရားတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်၏။ ဓမ္မသည် မည်သည့်အခါမျှ ဒုက္ခ၏ အကြောင်းမဖြစ်။ လူသည် အပြစ်ကို ကျူးလွန်ပြီး ‘ငါ့ကို ဘယ်သူမှ မသိ’ ဟု ထင်တတ်သော်လည်း ထိုယုံကြည်မှုသည် ကြီးမားသော အမှားဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား နတ်တို့နှင့် အတွင်း၌ တည်သော အန္တရာယာမိ (အတွင်းပုရုෂ) သည် ထိုသူ၏ လုပ်ရပ်အားလုံးကို မြင်၍ သိကြ၏»။

Verse 30

आदित्यचन्द्रावनिलानलौ च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्न । अहमभ्न रात्रिश्ष॒ उभे च संध्ये धर्मश्न जानाति नरस्य वृत्तम्‌

နေ၊ လ၊ လေ၊ မီး၊ အာကာသ၊ မြေ၊ ရေ၊ နှလုံး၊ ယမမင်း၊ နေ့၊ ည၊ စန္ဓျာနှစ်ပါးနှင့် ဓမ္မ—ဤအရာအားလုံးသည် လူ၏ ကောင်းမကောင်း အပြုအမူကို သိမြင်ကြ၏။

Verse 31

यमो वैवस्वतस्तस्य निर्यातयति दुष्कृतम्‌ । हृदि स्थित: कर्मसाक्षी क्षेत्रज्ञो यस्य तुष्यति

နှလုံးအတွင်း၌ တည်ရှိသော ကర్మသက်သေ၊ က్షೇತ್ರज्ञ ပရမాత్మာသည် မည်သူ့အပေါ် ကျေနပ်နေသနည်း၊ ထိုသူ၏ ဒုစရိုက်များကို နေမင်းသား ယမ (ဝိဝസ്വန်၏ သား) သည် ကိုယ်တိုင်ပင် ဖယ်ရှားပစ်၏။

Verse 32

न तु तुष्यति यस्यैष पुरुषस्य दुरात्मन: | त॑ यम: पापकर्माणं वियातयति दुष्कृतम्‌,'परंतु जिस दुरात्मापर अन्तर्यामी संतुष्ट नहीं होते, यमराज उस पापीको उसके पापोंका स्वयं ही दण्ड देते हैं

သို့ရာတွင် အတွင်း၌နေသော သက်သေ (အာတ်မန်/အတွင်းစိတ်) သည် မကောင်းသောစိတ်ရှိသူကို မနှစ်သက်လျှင် ယမမင်းတော်ကိုယ်တိုင် ပာပကံပြုသူကို စစ်ဆေးကာ သူ၏ မကောင်းမှုအကျိုးဆက်ကို ခံစားစေသည်။

Verse 33

योडवमन्यात्मना55त्मानमन्यथा प्रतिपद्यते । न तस्य देवा: श्रेयांसो यस्यात्मापि न कारणम्‌

မိမိကိုယ်ကို မှားယွင်းစွာယူဆ၍ မိမိ၏ အာတ်မန်အမှန်ကို ပယ်ချကာ အမြင်ပျက်ဖြင့် ပြုမူသူအတွက်တော့ နတ်တို့ပင် ကောင်းကျိုး၏ အကြောင်းမဖြစ်နိုင်။ အတွင်းစိတ်တော်တိုင်က ကောင်းမှု၏ အကြောင်းမဖြစ်လျှင် ပြင်ပအင်အားမည်သည့်အရာမျှ သူ၏ အကျိုးကို မကယ်တင်နိုင်။

Verse 34

स्वयं प्राप्तेति मामेवं॑ मावमंस्था: पतिव्रताम्‌ । अर्चाह नार्चयसि मां स्वयं भार्यामुपस्थिताम्‌

“သူမက ကိုယ့်စိတ်နဲ့ ကိုယ်လာတာပဲ” ဟုထင်ကာ မကျေမနပ် မထီမဲ့မြင် မလုပ်ပါနှင့်။ ကျွန်မသည် သစ္စာတည်ကြည်သော ပတိဗြတား ဇနီးဖြစ်သည်။ ကိုယ်တိုင် သင့်ဇနီးအဖြစ် ရောက်လာသော်လည်း သင်သည် ကျွန်မကို ဂုဏ်ပြုထိုက်သူအဖြစ် မလေးစားသေး။

Verse 35

किमर्थ मां प्राकृतवदुपप्रेक्षसि संसदि । न खल्वहमिदं शून्ये रौमि कि न शृणोषि मे

ဤအစည်းအဝေးအတွင်း၌ အဘယ်ကြောင့် ကျွန်မကို သာမန်နိမ့်ကျသူတစ်ယောက်ကဲ့သို့ ကြည့်ရှု၍ အရှက်ခွဲသနည်း။ ကျွန်မသည် လူမရှိသော တောအုပ်ထဲတွင် ငိုကြွေးနေခြင်း မဟုတ်—ထို့ကြောင့် အဘယ်ကြောင့် ကျွန်မစကားကို မနားထောင်သနည်း။

Verse 36

यदि मे याचमानाया वचन न करिष्यसि । दुष्यन्त शतधा मूर्धा ततस्तेडद्य स्फुटिष्यति,“महाराज दुष्यन्त! यदि मेरे उचित याचना करनेपर भी आप मेरी बात नहीं मानेंगे, तो आज आपके सिरके सैकड़ों टुकड़े हो जायँगे

ဒုရှျန္တ မင်းကြီးရေ—ကျွန်မက တရားမျှတစွာ တောင်းပန်နေသော်လည်း သင့်အမိန့်မလိုက်နာဘဲ ကျွန်မစကားကို မလုပ်ပေးလျှင် ယနေ့ပင် သင့်ခေါင်းသည် အပိုင်းတစ်ရာကွဲသွားလိမ့်မည်။

Verse 37

भार्या पति: सम्प्रविश्य स यस्माज्जायते पुन: । जायायास्तद्धि जायात्वं पौराणा: कवयो विदु:

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «မယားကို “ဇာယာ” ဟု ခေါ်ကြသည်မှာ၊ ခင်ပွန်းသည် မျိုးစေ့အဖြစ် သူမအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ သားအဖြစ် ပြန်လည်မွေးဖွားလာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤသည်ပင် မွေးဖွားစေသော မိန်းမ “ဇာယာ” ၏ “ဇာယာဖြစ်ခြင်း” ကို ပုရာဏသိ ကဗျာဆရာအဟောင်းတို့ သိမြင်ထားကြသည်»။

Verse 38

यदागमवत: पुंसस्तदपत्यं प्रजायते । तत्‌ तारयति संतत्या पूर्वप्रेतानू पितामहान्‌

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «သီလနှင့် ဓမ္မကျင့်ဝတ်၌ တည်မြဲသော ယောက်ျားထံမှ ထိုသို့သော သားသမီး ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထိုကလေးသည် မျိုးဆက်ဆက် ဆက်လက်တည်တံ့ခြင်းအားဖြင့် အရင်က ကွယ်လွန်ပြီးသား ဘိုးဘွားများကို ကယ်တင်မြှောက်တင်ပေးသည်»။

Verse 39

पुन्नाम्नो नरकाद्‌ यस्मात्‌ पितरं त्रायते सुतः । तस्मात्‌ पुत्र इति प्रोक्त: स्वयमेव स्वयम्भुवा,“पुत्र” “पुत” नामक नरकसे पिताका त्राण करता है, इसलिये साक्षात्‌ ब्रह्माजीने उसे “पुत्र” कहा है

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «သားသည် ‘ပုဏ္ဏာမ’ ဟု ခေါ်သော နရကမှ ဖခင်ကို ကယ်တင်ပေးသောကြောင့် ‘ပုတ္တရ’ (putra) ဟု ခေါ်ကြသည်ဟု စွယမ္ဘူ (ဗြဟ္မာ) ကိုယ်တိုင် ကြေညာခဲ့သည်»။

Verse 40

(पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेणानन्त्यमश्चुते । अथ पौत्रस्य पुत्रेण मोदन्ते प्रपितामहा: ।।

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «သားဖြင့် လူသည် လောကတို့ကို အောင်မြင်သည်။ မြေးဖြင့် မကုန်ခန်းသော ချမ်းသာသုခကို ခံစားရသည်။ မြေး၏သားဖြင့် အဘိုးအဘွားကြီးများ (ပရပိတာမဟာ) ပျော်ရွှင်ကြသည်။ အိမ်ထောင်ရေးအလုပ်အကိုင်၌ ကျွမ်းကျင်သော မိန်းမသာ အမှန်တကယ် မယားဖြစ်သည်။ သားသမီးရှိသော မိန်းမသာ မယားဖြစ်သည်။ ခင်ပွန်းကို အသက်တမျှ ချစ်မြတ်နိုးသော မိန်းမသာ မယားဖြစ်သည်။ ခင်ပွန်းအပေါ် သစ္စာဝတ္တရားနှင့် အကျင့်တရား၌ တည်မြဲသော (ပတိဗြတ) မိန်းမသာ မယားဖြစ်သည်»။

Verse 41

अर्ध भार्या मनुष्यस्य भार्या श्रेष्ठतम: सखा । भार्या मूल॑ त्रिवर्गस्य भार्या मूल तरिष्यत:

«မယားသည် ယောက်ျား၏ တစ်ဝက်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ မယားသည် အကောင်းဆုံး မိတ်ဆွေ ဖြစ်သည်။ မယားသည် တြိဝဂ္ဂ—ဓမ္မ၊ အဓ္ဓ၊ ကာမ—၏ အမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ သံသရာပင်လယ်ကို ကူးဖြတ်လိုသော ယောက်ျားအတွက် မယားပင် အဓိက အထောက်အကူ ဖြစ်သည်»။

Verse 42

भार्यावन्त: क्रियावन्त: सभार्या गृहमेधिन: । भार्यावन्त:ः प्रमोदन्ते भार्यावन्त: श्रियान्विता:

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «မယားရှိသူတို့သာ သတ်မှတ်ထားသော ဝေဒပူဇာ၊ ယဇ္ဉကမ္မတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ကြသည်။ မယားနှင့်အတူရှိသော ယောက်ျားသာ အိမ်ထောင်ရှင် (ဂೃಹಸ್ಥ) အစစ်ဖြစ်သည်။ မယားရှိသူတို့သည် ပျော်ရွှင်ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြပြီး၊ မယားကို ရရှိထားသူသည် အိမ်၏ လက္ခမီ (Lakṣmī) ကို ရရှိထားသကဲ့သို့ စည်းစိမ်ပြည့်စုံသူ ဖြစ်သည်»။

Verse 43

सखाय: प्रविविक्तेषु भवन्त्येता: प्रियंवदा: । पितरो धर्मकार्येषु भवन्त्यार्तस्य मातर:

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «တိတ်တဆိတ် အချိန်များတွင် ဤမိန်းမတို့သည် ချိုမြိန်သောစကားပြောသော အဖော်မွန်၊ မိတ်ကောင်းမိတ်မှန် ဖြစ်လာကြသည်။ ဓမ္မကိစ္စနှင့် အိမ်ထောင်တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် သူမတို့သည် ဖခင်ကဲ့သို့ ယောက်ျားကို မှန်ကန်အကျိုးရှိရာသို့ ဦးဆောင်ညွှန်ပြကြသည်။ ယောက်ျား ဒုက္ခရောက်သော် မိခင်ကဲ့သို့ ဝမ်းနည်းမှုကို မျှဝေကာ ဆင်းရဲပင်ပန်းမှုကို ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းကြသည်»။

Verse 44

कान्तारेष्वपि विश्रामो जनस्यथाध्वनिकस्य वै | यः सदार: स विश्वास्यस्तस्माद्‌ दारा: परा गति:

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «တောကြမ်းထဲ၌ပင် ခရီးသွားသူသည် မယားနှင့်အတူရှိလျှင် အနားယူရာနှင့် သက်သာချမ်းသာမှုကို ရနိုင်သည်။ လူမှုဆက်ဆံရေးတွင်လည်း မယားရှိသူကို ယုံကြည်ထိုက်သူဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မယားသည် ယောက်ျား၏ အမြင့်ဆုံး အားကိုးရာနှင့် ခိုလှုံရာ ဖြစ်သည်»။

Verse 45

संसरन्तमपि प्रेतं विषमेष्वेकपातिनम्‌ । भार्यवान्वेति भर्तारें सततं या पतिव्रता,“पति संसारमें हो या मर गया हो अथवा अकेले ही नरकमें पड़ा हो; पतिव्रता स्त्री ही सदा उसका अनुगमन करती है

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «ခင်ပွန်းသည် လောကသံသရာအတွင်း လှည့်လည်နေသော်လည်းကောင်း၊ သေဆုံးသွားသော်လည်းကောင်း၊ ကြောက်မက်ဖွယ် နရက၌ တစ်ယောက်တည်း ကျရောက်နေသော်လည်းကောင်း—ပတိဝြတ (patīvratā) ဟူသော သစ္စာတည်ကြည်သည့် မယားသည် မိမိသခင်ကို အစဉ်လိုက်လံ၍ မခွဲမခွာ တည်နေတတ်သည်»။

Verse 46

प्रथम संस्थिता भार्या पतिं प्रेत्य प्रतीक्षते । पूर्व मृतं च भर्तारें पश्चात्‌ साध्व्यनुगच्छति

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «မယားသည် အရင်သေသွားလျှင် နောက်လောကသို့ ရောက်ပြီး ခင်ပွန်းကို ထိုနေရာတွင် စောင့်မျှော်သည်။ ခင်ပွန်းသည် အရင်သေသွားလျှင်လည်း သီလသမာဓိရှိ၍ သစ္စာတည်ကြည်သော မယားသည် နောက်မှ လိုက်ပါသွားသည်»။

Verse 47

एतस्मात्‌ कारणादू राजन्‌ पाणिग्रहणमिष्यते । यदाप्रोति पतिर्भार्यामिहलोके परत्र च

«အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုအကြောင်းကြောင့်ပင် မင်္ဂလာပွဲ၌ ဇနီး၏လက်ကိုဆုပ်ကိုင်ယူခြင်း (ပဏိဂ္ဂဟဏ) သည် အလိုရှိအပ်သောအရာဟု ဆိုကြသည်။ အကြောင်းမှာ ခင်ပွန်းသည် မိမိ၏ သစ္စာရှိသော ဇနီးကို ဤလောက၌သာမက နောက်လောက၌ပါ ရရှိနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်»။

Verse 48

आत्मा55त्मनैव जनित: पुत्र इत्युच्यते बुधैः । तस्माद्‌ भार्या नर: पश्येन्मातृवत्‌ पुत्रमातरम्‌

ဒုရှျန္တက ဆိုသည်— «ပညာရှိတို့က သားသည် မိမိ၏ကိုယ်တိုင်သော အတ္တ၊ မိမိထံမှပင် မွေးဖွားလာသူဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယောက်ျားသည် မိမိ၏ဇနီး—မိမိကလေး၏ မိခင်ဖြစ်လာသူကို—မိမိ၏မိခင်ကဲ့သို့ ရိုသေမြင်ရမည်»။

Verse 49

(अन्तरात्मैव सर्वस्य पुत्रनाम्नोच्यते सदा । गती रूपं च चेष्टा च आवर्ता लक्षणानि च॒ ।।

ဒုရှျန္တက ဆိုသည်— «သားသည် အမြဲတမ်း လူ၏ အတွင်းအတ္တဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဖခင်၏ လျှောက်လှမ်းပုံ၊ ရုပ်သွင်၊ အပြုအမူ၊ ထူးခြားသော လှည့်ကွေ့ပုံနှင့် အမှတ်အသားတို့ကို သားတွင်လည်း ထပ်မံမြင်ရသည်။ ထို့ပြင် ဖခင်နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုကြောင့် သားတို့သည် ကောင်းမကောင်း စိတ်နေစိတ်ထား၊ အကျင့်အကြံနှင့် ဂုဏ်သတ္တိတို့ကို ရရှိလာကြသည်။ မိမိမျက်နှာကို မှန်ထဲတွင် မြင်သကဲ့သို့၊ ဇနီး၏ ဝမ်းမှ မွေးဖွားလာသော သားကို မိမိအတ္တ ပေါ်လွင်လာသကဲ့သို့ မြင်သောအခါ ဖခင်သည် ကုသိုလ်ရှိသူက ကောင်းကင်ဘုံကို ရောက်သကဲ့သို့ ပျော်ရွှင်လှသည်»။

Verse 50

दहामाना मनोदु:खैव्यधिकभ्रि श्षातुरा नरा: | ह्वादन्ते स्वेषु दारेषु घर्मार्ता: सलिलेष्विव

ဒုရှျန္တက ဆိုသည်— «စိတ်ဒုက္ခ၏ မီးလောင်ကျွမ်းမှုကြောင့် ပူလောင်နေသူများ၊ ရောဂါကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ခံစားနေရသူများသည် မိမိတို့၏ ဇနီးများအနီးတွင် အေးမြသက်သာ၍ ပျော်ရွှင်မှုကို တွေ့ရသည်—နေရောင်အပူကြောင့် ညှဉ်းဆဲခံရသူက အေးမြသောရေထဲ ဝင်သကဲ့သို့»။

Verse 51

(विप्रवासकृशा दीना नरा मलिनवासस: । तेडपि स्वदारांस्तुष्यन्ति दरिद्रा धनलाभवत्‌ ।।

ဒုရှျန္တက ဆိုသည်— «ပြည်ပတွင် နေထိုင်ရ၍ အလွန်ပင် ပိန်လှီသွားသူ၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါး၍ အဝတ်အစားညစ်ပတ်ဝတ်ဆင်သူတို့သည်—ဆင်းရဲသူဖြစ်စေကာမူ—မိမိဇနီးကို ပြန်လည်ရရှိသော် ငွေကြေးရသကဲ့သို့ စိတ်ကျေနပ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယောက်ျားသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်နေသော်လည်း မိမိဇနီးအပေါ် မနှစ်သက်ဖွယ် အပြုအမူ မပြုသင့်။ အကြောင်းမှာ ရတိ (ကာမပျော်ရွှင်မှု)၊ ပရီတိ (ချစ်ခင်မှု) နှင့် ဓမ္မတို့သည် ဇနီးအပေါ် မူတည်နေသည်ဟု တွေးကာ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်ရမည်»။

Verse 52

(आत्मनो<र्थमिति श्रौतं सा रक्षति धन प्रजा: । शरीरं लोकयात्रां वै धर्म स्वर्गमृषीन्‌ पितृन्‌ ।।

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏— «ဝေဒ၌ ကြေညာထားသည်မှာ မယားသည် မိမိအကျိုးအတွက် ဖြစ်ပြီး၊ အမှန်တကယ် မိမိ၏ ကိုယ်တစ်ဝက်ပင် ဖြစ်သည်။ သူမသည် ဥစ္စာနှင့် သားသမီးတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်၏; ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် လောကယာဉ်တရား (လောကဘဝ၏ ဆက်လက်လည်ပတ်မှု) ကို ထောက်ပံ့၏; ဓမ္မနှင့် ကောင်းကင်သို့ မျှော်လင့်ချက်ကို ကာကွယ်၏၊ ထို့ပြင် ရှင်သန်သူ ဥဿီများနှင့် ပိတೃ (ဘိုးဘွားအဖိုးအဖွား) များအပေါ် အပ်နှံရသော ကုသိုလ်ကိစ္စများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းပေး၏။ မိန်းမသည် ယောက်ျား၏ အတ္တ (အာတ္မာ) သည် သားစဉ်မြေးဆက်ဖြင့် ပြန်လည်မွေးဖွားရာ သန့်ရှင်းသော ရှေးဟောင်း လယ်ကွင်းဖြစ်သည်။ ရှင်သန်သူ ဥဿီတို့တောင်—မိန်းမမရှိဘဲ သားသမီးကို ဖန်တီးနိုင်မည့် အင်အား ဘာရှိမည်နည်း?»

Verse 53

प्रतिपद्य यदा सूनुर्धरणीरेणुगुण्ठित: । पितुराश्लिष्यते5ड्रानि किमस्त्यभ्यधिकं तत:

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏— «သားလေးတစ်ယောက် မြေမှုန့်ကပ်လျက် ကိုယ်ပေါ်ဖုံးနေပြီး ဖခင်ထံ လာကပ်ကာ ကိုယ်အင်္ဂါများကို ဖက်တွယ်လျှင်—ထိုအခိုက်အတန့်၏ ပျော်ရွှင်မှုထက် ပိုကြီးမားသည့် အရာ ဘာရှိနိုင်မည်နည်း?»

Verse 54

स त्वं स्वयमभिप्राप्तं साभिलाषमिमं सुतम्‌ | प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏— «ဤသားသည် သင်ထံသို့ ကိုယ်တိုင်ရောက်လာပြီး ဆန္ဒပြည့်ဝလျက်ရှိသည်။ ချစ်ခင်သည့် ဘေးမျက်စောင်းဖြင့် သင့်ကိုကြည့်ကာ သင့်ပေါင်ပေါ် ထိုင်လိုစိတ်ပြင်းပြနေသည်—ထိုသို့ဖြစ်လျက် သင်သည် အဘယ်ကြောင့် သူ့ကို လျော့တွက်သနည်း။ ပုရွက်ဆိတ်တောင် မိမိ၏ ဥများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ပြီး မဖျက်ဆီးကြ။ ဓမ္မကို သိသူဖြစ်လျက် သင်သည် မိမိသားကို မထောက်ပံ့ မပြုစုပျိုးထောင်ဘဲ မည်သို့နေနိုင်သနည်း?»

Verse 55

अण्डानि बिश्रति स्वानि न भिन्दन्ति पिपीलिका: । न भरेथा: कथं नु त्वं धर्मज्ञ: सन्‌ स्वमात्मजम्‌

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏— «ပုရွက်ဆိတ်တို့တောင် မိမိ၏ ဥများကို စောင့်ရှောက်ပြုစုကြပြီး မဖျက်ဆီးကြ။ ထိုသို့ဖြစ်လျက် ဓမ္မကို သိသူဖြစ်သော သင်သည် မိမိသားကို မထောက်ပံ့ မပြုစုပျိုးထောင်ဘဲ မည်သို့နေနိုင်သနည်း?»

Verse 56

(ममाण्डानीति वर्धन्ते कोकिलानपि वायसा: । किं पुनस्त्वं न मन्येथा: सर्वज्ञ: पुत्रमीदूशम्‌ ।।

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏— «‘ဤတို့သည် ငါ့ဥများပင်’ ဟု ထင်မှတ်၍ ကျီးတို့သည် ကိုကီလာ (ကူကူး) ၏ ဥများကိုပါ ပြုစုမွေးမြူကြသည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျက် အရာအားလုံးကို သိသူဖြစ်သော သင်သည် မိမိမှ မွေးဖွားလာသော ဤသို့ သင့်လျော်မြတ်သော သားကို အဘယ်ကြောင့် မသိမှတ် မဂုဏ်ပြုသနည်း။ လူတို့က မလယတောင်တန်းမှ စန္ဒနက သာယာအေးမြသည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း၊ လက်မောင်းအတွင်း နီးကပ်စွာ ချီထားသော ကလေးငယ်၏ ထိတွေ့မှုသည် စန္ဒနထက်ပင် ပိုအေးမြ၍ ပိုသက်သာစေသည်။ နူးညံ့သော အဝတ်အစားများ၏ ထိတွေ့မှုလည်း မဟုတ်၊ ချစ်မြတ်နိုးသော မိန်းမတို့၏ ထိတွေ့မှုလည်း မဟုတ်၊ အေးမြသော ရေ၏ ထိတွေ့မှုလည်း မဟုတ်—မိမိ၏ သားငယ်ကို ဖက်တွယ်ထားသည့် ထိတွေ့မှုကဲ့သို့ သာယာသော ထိတွေ့မှု မရှိ။»

Verse 57

ब्राह्मणों द्विपदां श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम्‌ । गुरुर्गरीयसां श्रेष्ठ: पुत्र: स्पर्शवतां वर:

နှစ်ခြေသတ္တဝါတို့အနက် ဗြာဟ္မဏသည် အမြတ်ဆုံး; လေးခြေသတ္တဝါတို့အနက် နွားသည် အမြတ်ဆုံး; ဂုဏ်သိက္ခာကြီး၍ အာဏာအလေးချိန်ရှိသူတို့အနက် ဂုရု (ဆရာ) သည် အမြင့်ဆုံး; ထိတွေ့နိုင်သော ပိုင်ဆိုင်ရာတို့အနက် သားသည် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။

Verse 58

स्पृशतु त्वां समाश्शलिष्य पुत्रो5यं प्रियदर्शन: । पुत्रस्पर्शात्‌ सुखतर: स्पर्शो लोके न विद्यते

ဤချစ်စရာကောင်းသော သားငယ်—သင်၏သား—သည် သင့်ကိုဖက်ကပ်၍ ထိတွေ့ပါစေ။ ဤလောက၌ ကိုယ့်သား၏ ထိတွေ့မှုထက် ပို၍ ချမ်းသာပျော်ရွှင်စေသော ထိတွေ့မှု မရှိ။

Verse 59

त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु प्रजाताहमरिंदम । इमं कुमार राजेन्द्र तव शोकविनाशनम्‌

အို ရန်သူတို့ကိုနှိမ်နင်းသော မင်းမြတ်ကြီး၊ သုံးနှစ်ပြည့်စုံသွားသောအခါ ဤသားငယ်ကို ကျွန်မ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အို မင်းတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ဤမင်းသားသည် သင်၏ ဝမ်းနည်းမှုကို ဖျောက်ဖျက်ပေးလိမ့်မည်။

Verse 60

आहर्ता वाजिमेधस्य शतसंख्यस्य पौरव । इति वागन्तरिक्षे मां सूतके5 भ्यवदत्‌ पुरा

အို ပူရုဝံသ (ပေါ်ရဝ) မင်းမြတ်၊ မွေးဖွားချိန်၌ အကောင်းကင်မှ အသံတစ်သံက ကျွန်မအား ယခင်က ပြောခဲ့သည်—“ဤကလေးသည် အရှွမေဓ (Aśvamedha) ယဇ်ပူဇော်ပွဲ တစ်ရာကို ဆောင်ရွက်မည်” ဟု။

Verse 61

ननु नामाड्कमारोप्य स्नेहाद्‌ ग्रामान्तरं गता: | मूर्श्नि पुत्रानुपाप्राय प्रतिनन्दन्ति मानवा:

အခြားရွာသို့ သွားလာပြီး အိမ်ပြန်လာသော လူတို့သည် ချစ်ခင်စိတ်ဖြင့် သားသမီးတို့ကို ပေါင်ပေါ်တင်ကာ ခေါင်းထိပ်ကို နမ်းရှိုက်၍ ဝမ်းမြောက်ကြသည်ကို မကြာခဏ မမြင်ရသလော။ ထိုနည်းတူပင် မေတ္တာသည် မိမိ၏သူကို ပြန်လည်တွေ့ဆုံခြင်းနှင့် အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို သဘာဝအတိုင်း ရှာဖွေတတ်၏။

Verse 62

वेदेष्वपि वदन्तीमें मन्त्रग्रामं द्विजातय: । जातकर्मणि पुत्राणां तवापि विदितं तथा,'पुत्रोंके जातकर्म संस्कारके समय वेदज्ञ ब्राह्मण जिस वैदिक मन्त्रसमुदायका उच्चारण करते हैं, उसे आप भी जानते हैं

ဒုရှျန္တ မင်းက ပြောသည်– «ဝေဒများထဲတွင်ပင် ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) တို့သည် သားယောက်ျား၏ ဇာတကမ္မ (မွေးဖွားပွဲ) အခါ၌ ဤမန္တရစုကိုပင် ရွတ်ဆိုကြသည်။ သင်လည်း ထိုအရာကို ကောင်းစွာ သိထားသည်»။

Verse 63

अड्भादज़ात्‌ सम्भवसि हृदयादधिजायसे । आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरद: शतम्‌

ဒုရှျန္တ မင်းက ပြောသည်– «ကလေးရေ၊ သင်သည် ငါ၏ ကိုယ်အင်္ဂါအင်္ဂါမှ ပေါ်ထွန်းလာပြီး ငါ၏ နှလုံးမှ မွေးဖွားလာသည်။ ‘သား’ ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ကြသည့် ငါ၏ ကိုယ်တိုင်အတ္တပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ချစ်သားရေ၊ ဆောင်းဦးတစ်ရာတိုင်အောင် အသက်ရှင်ပါစေ»။

Verse 64

जीवितं त्वदधीनं मे संतानमपि चाक्षयम्‌ | तस्मात्‌ त्वं जीव मे पुत्र सुसुखी शरदां शतम्‌

ဒုရှျန္တ မင်းက ပြောသည်– «ငါ၏ အသက်တာသည် သင်ပေါ် မူတည်သည်၊ မပြတ်မလပ်သော မျိုးဆက်စဉ်ဆက်လည်း သင်ပေါ် မူတည်သည်။ ထို့ကြောင့် သားရေ၊ ဆက်လက် အသက်ရှင်ပါစေ—အလွန်ချမ်းသာပျော်ရွှင်စွာ ဆောင်းဦးတစ်ရာတိုင်အောင် နေထိုင်ပါစေ»။

Verse 65

त्ववज्भेभ्य: प्रसूतो5यं पुरुषात्‌ पुरुषो5पर: । सरसीवामले&5त्मानं द्वितीयं पश्य वै सुतम्‌

«ဤကလေးသည် သင်၏ ကိုယ်အင်္ဂါများမှ မွေးဖွားလာသည်။ လူတစ်ယောက်မှ လူတစ်ယောက် ထပ်မံ ပေါ်ထွန်းလာသကဲ့သို့ပင်။ သန့်ရှင်းသော ရေကန်၌ ထင်ဟပ်သော ပုံရိပ်ကဲ့သို့၊ သင်၏ ဒုတိယအတ္တဖြစ်သော ဤသားကို ကြည့်လော့»။

Verse 66

यथा हवाहवनीयोड<ग्निर्गा्हपत्यात्‌ प्रणीयते । तथा त्वत्त: प्रसूतो5यं त्वमेक: सन्‌ द्विधा कृत:

ဒုရှျန္တ မင်းက ပြောသည်– «ဂါर्हပတျယ မီးမှ အာဟဝနီယ မီးကို ထုတ်ယူသကဲ့သို့၊ ဤကလေးသည် သင်ထံမှ မွေးဖွားလာသည်။ သင်သည် တစ်ဦးတည်းဖြစ်သော်လည်း ယခု သင်နှင့် သင်၏သားဟူ၍ နှစ်ရုပ်ဖြစ်လာသည်»။

Verse 67

मृगावकृष्टेन पुरा मृगयां परिधावता । अहमासादिता राजन्‌ कुमारी पितुराश्रमे

Duṣyanta said: “O King, once, while you were hunting and running in pursuit, drawn onward by a deer, you came to my father’s hermitage. There you encountered me, a maiden, and took me as your wife by the Gandharva form of marriage. From you this child has been born—just as the āhavanīya fire is brought forth from the gārhapatya fire—so it is as though you, though one, have now appeared in two forms.”

Verse 68

उर्वशी पूर्वचित्तिश्न॒ सहजन्या च मेनका । विश्वाची च घृताची च षडेवाप्सरसां वरा:,“उर्वशी, पूर्वचित्ति, सहजन्या, मेनका, विश्वाची और घृताची--ये छ: अप्सराएँ ही अन्य सब अप्सराओंसे श्रेष्ठ हैं

Duṣyanta said: “Urvashī, Pūrvacitti, Sahajanyā, Menakā, Viśvācī, and Ghṛtācī—these six apsarases are regarded as the foremost among all the celestial nymphs.”

Verse 69

तासां सा मेनका नाम ब्रह्मायोनिर्वराप्सरा: । दिव: सम्प्राप्य जगतीं विश्वामित्रादजीजनत्‌

“Among those celestial nymphs, the one named Menakā is the foremost, for she is born from Brahmā himself. Descending from heaven to the earth, she came into union with Viśvāmitra and gave birth to me.”

Verse 70

(श्रीमानृषिर्धर्मपरो वैश्वानर इवापर: । ब्रह्मयोनि: कुशो नाम विश्वामित्रपितामह: ।।

Duṣyanta said: “O great king, in former times there was a glorious sage named Kuśa—devoted to dharma, blazing like another Vaiśvānara (Agni). Born from Brahmā, he was the great-grandfather of Viśvāmitra. Kuśa’s mighty son was Kuśanābha, a righteous man. His son, O king, was Gādhi, and from Gādhi was born Viśvāmitra. Such is the noble lineage of my father; and Menakā is my excellent mother. That apsaras Menakā bore me on the slopes of Himavat; yet, acting without virtue, she abandoned me there and went away, as though I were someone else’s child.”

Verse 71

(पक्षिण: पुण्यवन्तस्ते सहिता धर्मतस्तदा । पक्षैस्तैरभिगुप्ता च तस्मादस्मि शकुन्तला ।।

Śakuntalā speaks: “Those birds were blessed indeed—gathering together, they protected me then in accordance with dharma with their very wings. Because the śakuntas (birds) guarded me, I came to be called Śakuntalā. Thereafter the great sage Kaṇva, descendant of Kaśyapa, saw me when he had gone to fetch water for his agnihotra. Seeing him, the birds entrusted me to that compassionate seer as though I were a sacred deposit. He carried me to his hermitage like a fire-stick (araṇi) and raised me there. Out of pity that great ṛṣi cherished me as his own daughter. O king, I am the daughter of Viśvāmitra, but I was nurtured and brought up by the sage Kaṇva. You saw me when I had come of age—alone in the forest hermitage, within the leaf-hut, in an empty place, with my father absent—when fate impelled events. With gentle words you persuaded me to union for the sake of offspring; you stayed in the hermitage with your mind set upon dharma, artha, and kāma. By the rite of the gāndharva marriage you took my hand. Therefore today, placing before you my lineage, conduct, truthfulness, and my own dharma, I have come seeking your protection. Having once promised ‘so be it,’ you ought not now make your word false. You are the lord of the people; I stand before you without offense—do not cast me off by setting dharma behind you. What evil deed did I commit in some former birth, that I was abandoned by my kin in childhood and now am abandoned by you as well?”

Verse 72

काम त्वया परित्यक्ता गमिष्यामि स्वमाश्रमम्‌ । इमं तु बाल संत्यक्तुं नार्हस्थात्मजमात्मन:

«မဟာရာဇာ! အရှင်က မိမိစိတ်အလိုအလျောက် ကျွန်မကို စွန့်ပစ်မည်ဆိုလျှင် ကျွန်မသည် မိမိ၏ အာရှရမ်သို့ ပြန်သွားမည်။ သို့သော် ဤကလေးငယ်ကိုတော့ မစွန့်ပစ်သင့်ပါ—အရှင်၏ ကိုယ်ပိုင်သား၊ အရှင်ထံမှ မွေးဖွားလာသူ ဖြစ်သည်»။

Verse 73

इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें शकुन्तलोपाख्यानविषयक तिहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ဒုရှျန္တက ပြောသည်— «ရှကုန္တလာ! သင်ထံမှ မွေးဖွားသည်ဟု ဆိုသော ဤသားကို ငါ မအသိအမှတ်ပြု။ မိန်းမတို့သည် မကြာခဏ မမှန်ကန်သောစကား ပြောတတ်ကြသည်ဟု ဆိုကြ၏—ထို့ကြောင့် သင်၏စကားကို ဘယ်သူ ယုံကြည်မည်နည်း?»

Verse 74

मेनका निरनुक्रोशा बन्धकी जननी तव । यया हिमवत: पृष्ठे निर्माल्यमिव चोज्झिता

ဒုရှျန္တက ပြောသည်— «သင်၏မိခင် မေနကာသည် သနားကြင်နာမှုမရှိသော နန်းတော်အပျော်အပါးမိန်းမတစ်ဦးပင် ဖြစ်၏။ ဟိမဝန္တ၏ ကျောပေါ်တွင် သင့်ကို ပန်းကုံးပစ်သလို ပစ်ချခဲ့သူလည်း သူမပင်»။

Verse 75

स चापि निरनुक्रोश: क्षत्रयोनि: पिता तव | विश्वामित्रो ब्राह्मणत्वे लुब्ध: कामवशं गत:

«သင်၏အဖေသည်လည်း—ခတ္တရိယမျိုးရိုးမှ မွေးဖွားသူ—သနားကြင်နာမှုကင်းမဲ့သကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ ဗိශ්ဝာမိတ္တရသည် ဗြာဟ္မဏအဆင့်ကို လိုလားလောဘကြီး၍ မေနကာကို မြင်သည့်ခဏ၌ပင် ကာမ၏ အာဏာအောက်သို့ ကျသွားခဲ့သည်»။

Verse 76

मेनकाप्सरसां श्रेष्ठा महर्षीणां पिता च ते । तयोरपत्यं कस्मात्‌ त्वं पुंश्नलीव प्रभाषसे

ဒုရှျန္တက ပြောသည်— «မေနကာသည် အပ္ဆရာတို့အနက် အထူးထင်ရှားသူဟု ကျော်ကြား၏၊ သင်၏အဖေ ဗိශ්ဝာမိတ္တရသည်လည်း မဟာရိရှီတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဟု ရေတွက်ကြ၏။ ထိုအမြင့်မြတ်သော မိဘနှစ်ပါး၏ သားသမီးဖြစ်ပြီးမှ၊ အဘယ်ကြောင့် သင်သည် လွတ်လပ်ပျက်စီးသော မိန်းမတစ်ယောက်ကဲ့သို့ မမှန်ကန်သောစကားများကို တီထွင်ပြောဆိုနေသနည်း?»

Verse 77

अश्रद्धेयमिदं वाक्यं कथयन्ती न लज्जसे । विशेषतो मत्सकाशे दुष्टतापसि गम्यताम्‌

နင်ပြောသောဤစကားသည် ယုံကြည်ထိုက်သောစကားမဟုတ်။ ထိုသို့ပြောရာတွင် နင်မရှက်ဘူးလား။ အထူးသဖြင့် ငါ့ရှေ့တွင် ထိုသို့ပြောရန် နင်သင့်တော်စွာ ရှက်ကြောက်သင့်သည်။ မကောင်းသော တပသ္စနီမ! ဒီနေရာမှ ထွက်သွားလော့။

Verse 78

क्व महर्षि: स चैवाग्रय: साप्सरा: क्व च मेनका । क्व च त्वमेवं कृपणा तापसीवेषधारिणी

အမြတ်ဆုံး မဟာရိရှီတော်သည် ဘယ်မှာနည်း။ အပ္ဆရာတို့အနက် အကောင်းဆုံး မေနကာသည် ဘယ်မှာနည်း။ ထိုသူတို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် နင်ကဲ့သို့ ဆင်းရဲနိမ့်ကျ၍ တပသ္စနီအဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်ထားသူသည် ဘယ်မှာနည်း။

Verse 79

अतिकायश्ष ते पुत्रो बालोडइतिबलवानयम्‌ | कथमल्पेन कालेन शालस्तम्भ इवोद्गत:

နင့်သား၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အလွန်ကြီးမားသည်။ ကလေးအရွယ်သာရှိသေးသော်လည်း အလွန်အားကောင်းသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ အချိန်တိုလေးအတွင်းမှာပင် သာလာသစ်တိုင်ကဲ့သို့ ဘယ်လိုအမြင့်ကြီး ထွားလာနိုင်သနည်း။

Verse 80

सुनिकृष्टा च ते योनि: पुंश्वलीव प्रभाषसे । यदृच्छया कामरागाज्जाता मेनकया हासि

နင့်မွေးဖွားရာဇာတိသည် နိမ့်ကျသည်။ နင်ပြောစကားသည် လိင်လွတ်လပ်သော မိန်းမကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ မေနကာသည် ကာမရာဂကြောင့် မတော်တဆ လွှမ်းမိုးခံရချိန်တွင် နင့်ကို မွေးဖွားခဲ့သကဲ့သို့ ထင်ရသည်။

Verse 81

तुम जो कुछ कहती हो, वह सब मेरी आँखोंके सामने नहीं हुआ है। तापसी! मैं तुम्हें नहीं पहचानता। तुम्हारी जहाँ इच्छा हो, वहीं चली जाओ

နင်ပြောသမျှသည် ငါ့မျက်စိရှေ့တွင် မဖြစ်ပျက်ခဲ့သောအရာများပင်။ တပသ္စနီမ၊ ငါနင့်ကို မသိမမှတ်။ နင်လိုသည့်နေရာသို့ သွားလော့။

Verse 82

शकुन्तलोवाच राजन्‌ सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यसि । आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यसि

သကွန်တလာက ပြော၏— «အို မင်းကြီး၊ သင်သည် အခြားသူတို့၏ အပြစ်အနာအဆာကို မုန်ညင်းစေ့လောက် သေးငယ်သော်လည်း လွယ်ကူစွာ မြင်တတ်၏။ သို့ရာတွင် သင်၏ ကိုယ်ပိုင်အပြစ်များသည် ဘိလ္ဝသီးကဲ့သို့ ကြီးမားသော်လည်း ကြည့်နေရင်းပင် တကယ်မမြင်နိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏»။

Verse 83

सर्वमेतत्‌ परोक्ष॑ मे यत्‌ त्वं वदसि तापसि । नाहं त्वामभिजानामि यथेष्टं गम्यतां त्वया

ဒုရှျန္တက ပြော၏— «အို တပသီမ၊ သင်ပြောသမျှသည် ငါ့အတွက် တိုက်ရိုက်သိမြင်နိုင်သော အရာမဟုတ်။ ငါသည် သင့်ကို မသိမမြင်။ ထို့ကြောင့် သင်နှစ်သက်ရာသို့ သွားလော့။ မေနကာသည် ဒေဝတို့အကြား နေထိုင်၏၊ ဒေဝတို့သည်လည်း မေနကာကို ဂုဏ်ပြု၍ နောက်လိုက်ကြ၏။ ထိုမေနကာမှ ငါ မွေးဖွားလာသဖြင့်၊ အို မင်း ဒုရှျန္တ၊ ငါ၏ မွေးရာနှင့် မျိုးရိုးသည် သင်၏ မွေးရာနှင့် မျိုးရိုးထက် မြင့်မြတ်လွန်၏»။

Verse 84

क्षितावटसि राजेन्द्र अन्तरिक्षे चराम्यहम्‌ आवयोरन्तरं पश्य मेरुसर्षपयोरिव

ဒုရှျန္တက ပြော၏— «အို မင်းမဟာမင်း၊ သင်သည် မြေပြင်ပေါ်တွင်သာ လှည့်လည်၏။ သို့ရာတွင် ငါသည် ကောင်းကင်အတွင်း၌ပင် သွားလာနိုင်၏။ ငါတို့နှစ်ဦး၏ ကွာခြားမှုကို သေချာကြည့်လော့—မေရုတောင်နှင့် မုန်ညင်းစေ့ကြားက ကွာဟမှုကဲ့သို့ပင်»။

Verse 85

महेन्द्रस्य कुबेरस्थ यमस्य वरुणस्य च । भवनान्यनुसंयामि प्रभाव पश्य मे नूप,नरेश्वर! मेरे प्रभावको देख लो। मैं इन्द्र, कुबेर, यम और वरुण--सभीके लोकोंमें निरन्तर आने-जानेकी शक्ति रखती हूँ

ဒုရှျန္တက ပြော၏— «အို လူတို့၏ အရှင်မင်း၊ ငါ၏ အာနုဘော်ကို ကြည့်လော့။ ငါသည် အိန္ဒြာ၊ ကုဗေရ၊ ယမ၊ ဝရုဏတို့၏ ကောင်းကင်ဘုံများသို့ အမြဲတမ်း လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်၏»။

Verse 86

विक्रमेणौजसा चैव बलेन च समन्वित: । “यह सब जीवोंका दमन करता है

ရဲရင့်မှု၊ တောက်ပသောအင်အားနှင့် ခွန်အားတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသော ထိုကလေးကို ကြေညာကြ၏— «သတ္တဝါအားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်သဖြင့် ‘ဆာဝဒမန’ (အားလုံးကို နှိမ်နင်းသူ) ဟူသော နာမဖြင့် ထင်ရှားစေကြလော့» ဟု။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုကလေးကို ဆာဝဒမနဟု ခေါ်ကြပြီး၊ သူသည် စွမ်းရည်၊ တေဇနှင့် အင်အားတို့ဖြင့် ပြည့်စုံနေ၏။ ထို့နောက် (ပြောသူက) ထပ်မံဆို၏— «လောကတွင် နာမည်ကြီးသော စကားပုံတစ်ခု ရှိ၏၊ ထိုစကားပုံသည်လည်း မှန်ကန်၏။ ဥပမာအဖြစ်သာ ငါ သင့်အား ပြောမည်၊ မုန်းတီးမှုကြောင့် မဟုတ်။ အပြစ်ကင်းသူရေ၊ ကြားပြီးလျှင် ခွင့်လွှတ်ပေးလော့» ဟု။

Verse 87

विरूपो यावदादर्शे नात्मन: पश्यते मुखम्‌ । मन्यते तावदात्मानमन्येभ्यो रूपवत्तरम्‌,कुरूप मनुष्य जबतक आइनेमें अपना मुँह नहीं देख लेता, तबतक वह अपनेको दूसरोंसे अधिक रूपवान्‌ समझता है

ဒုရှျန္တက ပြောသည်— «ရုပ်ဆိုးသူသည် မိမိမျက်နှာကို မှန်ထဲတွင် မမြင်သေးသရွေ့ မိမိကိုယ်ကို အခြားသူများထက် ပိုလှသည်ဟု ထင်ယောင်ထင်မှားနေတတ်၏»။

Verse 88

यदा स्वमुखमादर्शे विकृतं सो$भिवीक्षते । तदान्तरं विजानीते आत्मानं चेतरं जनम्‌,किंतु जब कभी आइनेमें वह अपने विकृत मुखका दर्शन कर लेता है, तब अपने और दूसरोंमें क्या अन्तर है, यह उसकी समझमें आ जाता है

«သို့သော် မိမိမျက်နှာကို မှန်ထဲတွင် ပုံပျက်ပန်းပျက် မြင်သောအခါ၊ ထိုအခါမှ မိမိနှင့် အခြားသူတို့အကြား ကွာခြားချက်ကို သိမြင်လာ၏»။

Verse 89

अतीवरूपसम्पन्नो न कंचिदवमन्यते । अतीव जल्पन्‌ दुर्वाचो भवतीह विहेठक:

ဒုရှျန္တက ပြောသည်— «အလွန်လှပသူသည် မည်သူ့ကိုမျှ မထီမဲ့မြင်မပြု။ သို့သော် လှပမှုမရှိဘဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ချီးမွမ်းကာ စကားများလွန်းသူသည် မကောင်းသောစကားပြော၍ ဤလောက၌ အခြားသူတို့ကို နှိပ်စက်သူ ဖြစ်လာတတ်၏»။

Verse 90

मूर्खो हि जल्पतां पुंसां श्रुत्वा वाच: शुभाशुभा: | अशुभ वाक्यमादत्ते पुरीषमिव सूकर:

ဒုရှျန္တက ပြောသည်— «မိုက်မဲသူသည် လူတို့၏ စကားဝိုင်းတွင် ကောင်းသောစကား၊ မကောင်းသောစကားတို့ကို ကြားပြီးနောက် မကောင်းသောစကားကိုသာ ဆုပ်ကိုင်ယူတတ်၏—အခြားအရာများရှိသော်လည်း ဝက်က အညစ်အကြေးကိုသာ အစာအဖြစ် ရွေးသကဲ့သို့»။

Verse 91

प्राज्ञस्तु जल्पतां पुंसां श्रुत्वा वाच: शुभाशुभा: । गुणवद्‌ वाक्यमादत्ते हंस: क्षीरमिवाम्भस:

ဒုရှျန္တက ပြောသည်— «သို့ရာတွင် ပညာရှိသည် စကားပြောသူအမျိုးမျိုး၏ ကောင်းမကောင်းစကားတို့ကို ကြားပြီးနောက် အကျိုးရှိသောစကားကိုသာ လက်ခံယူတတ်၏—ရေကို ချန်ထား၍ နို့ကိုသာ ယူသည့် ဟံသာကဲ့သို့»။

Verse 92

अन्यान्‌ परिवदन्‌ साधुर्यथा हि परितप्यते । तथा परिवदन्नन्यांस्तुष्टो भवति दुर्जन:

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «သူတော်ကောင်းသည် အခြားသူတို့ကို အပြစ်ပြောရမည့် အခွင့်အရေး ပေါ်လာသော် စိတ်အတွင်း၌ မီးလောင်သကဲ့သို့ နာကျင်ပူလောင်တတ်၏။ သို့ရာတွင် လူဆိုးသည် အခြားသူတို့ကို အမဲဖျက်ပြောဆိုရန် အခွင့်ရသော် အလွန်ပျော်ရွှင်၍ ကျေနပ်သွားတတ်၏»။

Verse 93

अभिवाद्य यथा वृद्धान्‌ सन्‍तो गच्छन्ति निर्वतिम्‌ । एवं सज्जनमाक्रुश्य मूर्खो भवति निर्व॒त:ः

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «သူတော်ကောင်းတို့သည် အကြီးအကဲများကို ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီးနောက် စိတ်အေးချမ်းကျေနပ်စွာ ထွက်ခွာသကဲ့သို့၊ မိုက်မဲသူသည် သီလရှိသူကို ဆဲဆိုအပြစ်တင်ပြီးနောက် ကျေနပ်သွားတတ်၏။ တကယ့်သူတော်ကောင်းတို့သည် အခြားသူတို့၏ အပြစ်ကို မရှာဖွေဘဲ ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ကြ၏။ သို့ရာတွင် မိုက်မဲသူတို့သည် အခြားသူတို့၏ အပြစ်ကိုသာ အမြဲရှာကြ၏။ ထို့ပြင် မကောင်းသောစိတ်ရှိသူတို့ကို သူတော်ကောင်းတို့က အပြစ်တင်ရသည့် အပြစ်အနာအဆာများကိုပင်၊ သူတို့က သူတော်ကောင်းတို့အပေါ် မမှန်ကန်စွာ စွပ်စွဲကာ ကဲ့ရဲ့ကြ၏»။

Verse 94

सुखं जीवन्त्यदोषज्ञा मूर्खा दोषानुदर्शिन: । यत्र वाच्या: परैः सन्त: परानाहुस्तथाविधान्‌

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «သူတော်ကောင်းတို့သည် အပြစ်မရှာသောကြောင့် ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ကြ၏။ သို့ရာတွင် မိုက်မဲသူတို့သည် အခြားသူတို့၏ အပြစ်ကိုသာ ကြည့်မြင်လိုသူများဖြစ်၍ အပြစ်ရှာခြင်းဖြင့်ပင် အသက်မွေးကြ၏။ ထို့ပြင် အခြားသူတို့က သီလရှိသူကို မှန်ကန်စွာ ဝေဖန်နိုင်သည့် အကြောင်းအရာများကိုပင်၊ ထိုသူတို့က ပြန်လည်၍ သီလရှိသူအပေါ် စွပ်စွဲကာ ကဲ့ရဲ့ရန် အကြောင်းပြုကြ၏»။

Verse 95

अतो हास्यतरं लोके किंचिदन्यन्न विद्यते | यत्र दुर्जनमित्याह दुर्जन: सज्जनं स्वयम्‌,संसारमें इससे बढ़कर हँसीकी दूसरी कोई बात नहीं हो सकती कि जो दुर्जन हैं, वे स्वयं ही सज्जन पुरुषोंको दुर्जन कहते हैं

«ဤလောက၌ ဤအရာထက် ရယ်စရာကောင်းသည့် အရာမရှိ—လူဆိုးကပင် လူကောင်းကို ‘လူဆိုး’ ဟု ခေါ်ခြင်းပင် ဖြစ်၏»။

Verse 96

समयो यौवराज्यायेत्यब्रवीच्च शकुन्तलाम्‌ | महर्षि कण्वने उस कुमार और उसके लोकोत्तर कर्मको देखकर शकुन्तलासे कहा --“अब इसके युवराज-पदपर अभिषिक्त होनेका समय आया है

ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ကလေးငယ်နှင့် သူ၏ အံ့မခန်းသော လုပ်ရပ်များကို မြင်သောအခါ မဟာရိရှိ ကဏ္ဝသည် ရှကွန်တလာအား ပြော하였다– «ယခု သူ့ကို ယုဝရာဇ (အမွေဆက်ခံမင်းသား) အဖြစ် အဘိသေက ခံစေသင့်သော အချိန်ရောက်ပြီ။ အကြောင်းမူကား သစ္စာ၏ ဓမ္မမှ လွဲချော်သွားသောသူသည် ဒေါသထကြွလာသော် အဆိပ်မြွေကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။ မယုံကြည်သူတောင် ထိုသူကို ကြောက်၏—ဓမ္မကို ယုံကြည်လေးစားသူအတွက်တော့ မဆိုလိုတော့ဘူးလား»။

Verse 97

स्वयमुत्पाद्य वै पुत्र॑ं सदृशं यो न मन्यते । तस्य देवा: श्रियं घ्नन्ति न च लोकानुपाश्चते

ဒုရှျန္တ မင်းက မိန့်တော်မူသည်— «မိမိကိုယ်တိုင် မွေးဖွားစေသော မိမိနှင့်တူညီသည့် သားကို သင့်တော်သည့် ဂုဏ်ပြုမှုဖြင့် မအသိအမှတ်မပြုသူ၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို နတ်တို့ ဖျက်ဆီးကြပြီး၊ ထိုသူသည် မြင့်မြတ်သော လောကများသို့ မရောက်နိုင်။ မိမိ၏ သားသမီးကို ပယ်ချခြင်းသည် ထို့ကြောင့် တာဝန်ဓမ္မကို ပြင်းထန်စွာ ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်၍ လောကီဆုံးရှုံးမှုနှင့် ဝိညာဉ်ရေး ကျဆင်းမှုတို့ကို ယူဆောင်လာသည်»။

Verse 98

कुलवंशप्रतिष्ठां हि पितर: पुत्रमब्रुवन्‌ । उत्तमं सर्वधर्माणां तस्मात्‌ पुत्र न संत्यजेत्‌

ဒုရှျန္တ မင်းက မိန့်တော်မူသည်— «ဘိုးဘွားတို့က သားသည် မိသားစုနှင့် မျိုးရိုး၏ အခြေခံတိုင်တန်းဟု ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တာဝန်ဓမ္မအားလုံးအနက် သားနှင့်ဆိုင်သော တာဝန်ဓမ္မသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်သဖြင့် သားကို မပယ်သင့်»။

Verse 99

स्वपत्नीप्रभवान्‌ पड्च लब्धान्‌ क्रीतान्‌ विवर्धितान्‌ । कृतानन्यासु चोत्पन्नान्‌ पुत्रान्‌ वै मनुरब्रवीत्‌

ဒုရှျန္တ မင်းက မိန့်တော်မူသည်— «မနုက သားအမျိုးအစား ငါးမျိုးရှိကြောင်း ကြေညာထားသည်။ (၁) မိမိ၏ တရားဝင် ဇနီးမှ မွေးဖွားသော သား၊ နှင့် (၂–၅) အခြားမိန်းမများနှင့် ဆက်နွယ်သော သားများ—လက်ခံရရှိသောသား၊ ဝယ်ယူသောသား၊ မိမိသားကဲ့သို့ ပြုစုမွေးမြူထားသောသား၊ နှင့် ဥပနယန စသည့် အခမ်းအနားများဖြင့် သားအဖြစ် သတ်မှတ်ဖွဲ့စည်းထားသောသား။ ထိုအားလုံးပေါင်း၍ အသိအမှတ်ပြုသည့် သား ငါးမျိုးဖြစ်သည်»။

Verse 100

धर्मकीर्त्यावहा नृणां मनस: प्रीतिवर्धना: । त्रायन्ते नरकाज्जाता: पुत्रा धर्मप्लवा: पितृन्‌

ဒုရှျန္တ မင်းက မိန့်တော်မူသည်— «သားတို့သည် လူတို့အား ဓမ္မနှင့် ဂုဏ်သတင်းကို ရစေပြီး စိတ်၏ ပျော်ရွှင်မှုကို တိုးပွားစေသည်။ မျိုးရိုးထဲ၌ မွေးဖွားလာသော သူတို့သည် ‘ဓမ္မ၏ လှေ’ ဖြစ်လာကာ ထိုလှေကို အားကိုး၍ ဘိုးဘွားတို့ကို နရကမှ ကယ်တင်ကြသည်»။

Verse 101

स त्वं नृपतिशार्दूल पुत्र न त्यक्तुमहसि । आत्मानं सत्यधर्मा च पालयन्‌ पृथिवीपते । नरेन्द्रसिंह कपटं न वोढुं त्वमिहाहसि

အို မင်းတို့အနက် ကျားတော်တစ်ပါးကဲ့သို့သော မင်းမြတ်ကြီး၊ သင်သည် သားကို မပယ်သင့်။ အို မြေကြီး၏ အရှင်၊ မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း၊ သစ္စာကိုလည်းကောင်း၊ ဓမ္မကိုလည်းကောင်း ထိန်းသိမ်းပါ။ ယခုဤနေရာ၌ သင်သည် လိမ်လည်မှု၏ အလေးချိန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် မသင့်တော်။ ထို့ကြောင့် အို အုပ်စိုးရှင်တို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ သင့်ကလေးကို မစွန့်ပစ်ပါနှင့်။

Verse 102

वरं कूपशताद्‌ वापी वरं वापीशतात्‌ क्रतुः । वरं क्रतुशतात्‌ पुत्र: सत्यं पुत्रशतादू वरम्‌

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏—ရေတွင်းတစ်ရာ တူးခြင်းထက် လှေကားရေကန် (vāpi) တစ်ကန် ဆောက်ခြင်းက ပိုကောင်း၏။ လှေကားရေကန်တစ်ရာထက် ယဇ်ပူဇော်ပွဲ (kratu) တစ်ကြိမ် ပြုခြင်းက ပိုကောင်း၏။ ယဇ်ပူဇော်ပွဲတစ်ရာထက် သားတစ်ယောက် မွေးဖွားခြင်းက ပိုကောင်း၏။ သို့ရာတွင် သားတစ်ရာထက်တောင် စစ္စာတရားကို မလျော့မတင်း ထိန်းသိမ်းခြင်းက အမြင့်မြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။

Verse 103

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम्‌ । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏—“အရှွမေဓ ယဇ်ပူဇော်ပွဲ တစ်ထောင်ကို တစ်ဖက်တင်၍ စစ္စာတရားကို တစ်ဖက်တင်ကာ ချိန်လျှင်၊ အရှွမေဓ တစ်ထောင်ထက်ပင် စစ္စာတရား၏ အလေးချိန်က ပိုမိုလွန်ကဲ၏။”

Verse 104

सर्ववेदाधिगमनं सर्वतीर्थावगाहनम्‌ । सत्यं च वचन राजन्‌ सम॑ वा स्यान्न वा समम्‌

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏—“အို မင်းကြီး၊ ဝေဒအားလုံးကို ကျွမ်းကျင်စွာ သင်ယူခြင်းနှင့် သန့်ရှင်းသော တီရ္ထများအားလုံးတွင် ရေချိုးခြင်းတို့သည် စစ္စာသော စကားတစ်ခွန်းနှင့် တကယ်တန်း တန်းတူနိုင်မနိုင်ဆိုသည်မှာပင် သံသယရှိ၏။ အကြောင်းမူကား စစ္စာတရားသည် ထိုအရာများထက် မြင့်မြတ်လှ၏။”

Verse 105

नास्ति सत्यसमो धर्मो न सत्याद्‌ विद्यते परम्‌ न हि तीव्रतरं किंचिदनृतादिह विद्यते,सत्यके समान कोई धर्म नहीं है। सत्यसे उत्तम कुछ भी नहीं है और झूठसे बढ़कर तीव्रतर पाप इस जगत्‌में दूसरा कोई नहीं है

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏—“စစ္စာတရားနှင့် တန်းတူသော ဓမ္မ မရှိ။ စစ္စာထက် မြင့်မြတ်သော အရာ မရှိ။ ဤလောက၌ မုသာဝါဒထက် ပိုမို ပြင်းထန်၍ ထိုးနှက်သကဲ့သို့သော အပြစ် မရှိ။”

Verse 106

राजन सत्य परं ब्रह्म सत्यं च समय: पर: । मा त्याक्षी: समयं राजन्‌ सत्यं संगतमस्तु ते

ဒုရှျန္တ မင်းက ဆို၏—“အို မင်းကြီး၊ စစ္စာသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘြဟ္မန် ဖြစ်၏။ စစ္စာသည် အမြင့်ဆုံး ကတိကဝတ်လည်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီး၊ သင်၏ ကတိစကားကို မစွန့်လွှတ်ပါနှင့်။ စစ္စာတရားသည် သင်နှင့် အမြဲတစေ ပေါင်းစည်းကာ အဖော်အဖြစ် ရှိပါစေ။”

Verse 107

अनुते चेत्‌ प्रसड्रस्ते श्रद्धधासि न चेत्‌ स्वयम्‌ । आत्मना हन्त गच्छामि त्वादृशे नास्ति संगतम्‌

သင်သည် စိတ်မငြိမ်ဘဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ဖြင့် ငါ့စကားကို မယုံကြည်လျှင်—အို အလှည့်အပြောင်းကံကြမ္မာ—ငါသည် ကိုယ်တိုင်ပင် ထွက်ခွာသွားမည်။ သင်ကဲ့သို့သောသူနှင့် သင့်လျော်သော အဖော်အပေါင်း မဖြစ်နိုင်။

Verse 108

(पुत्रत्वे शड्कमानस्य बुद्धिरज्ञापकदीपना । गति: स्वर: स्मृति: सत्त्वं शीलविज्ञानविक्रमा: ।।

ဒုရှျန္တက ပြောသည်– «ကလေးသည် မိမိ၏သားဟုတ်မဟုတ် သံသယဖြစ်လာသော် အမှန်တရားကို ထင်ရှားစေသည့် အာရုံဉာဏ်ပညာက ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ လမ်းလျှောက်ပုံ၊ အသံ၊ မှတ်ဉာဏ်၊ အတွင်းအား၊ သဘောသဘာဝနှင့် အကျင့်စရိုက်၊ ပညာ၊ စွမ်းရည်၊ သတ္တိ၊ မွေးရာပါသဘော၊ ဆံပင်လှိုင်းဝိုင်းများနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာရောမလိုင်း—ဤအရာတို့သည် မည်သူနှင့်မဆို အပြည့်အဝကိုက်ညီလျှင် ထိုကလေးသည် ထိုသူ၏သားဖြစ်သည်၊ သံသယမရှိ။ လူတို့၏အရှင်တော်၊ ဤကလေးသည် သင်၏ကိုယ်ခန္ဓာမှ ထုတ်ယူထားသကဲ့သို့ အရိပ်ပုံရိပ်တစ်ခုလို ပေါ်ထွန်းလာပြီး ‘အဖေ’ ဟု သင့်ကို ခေါ်နေသည်။ အရှင်ဘုရင်၊ အကြောင်းမဲ့စွာ သူ၏မျှော်လင့်ချက်ကို မချိုးဖျက်ပါနှင့်»။

Verse 109

(शकुन्तले तव सुतश्नक्रवर्ती भविष्यति । एवमुक्तो महेन्द्रेण भविष्यति न चान्यथा ।।

နတ်တို့၏အရှင် အိန္ဒြာက ကြေညာသည်– «ရှကုန္တလာ၊ သင်၏သားသည် စကြဝတီ မဟာဘုရင်ဖြစ်လိမ့်မည်။ မဟေန္ဒြာ၏ဤစကားသည် မတူညီနိုင်။ နတ်တမန်တို့ကဲ့သို့ သက်သေဟုယူဆသူများ များစွာရှိသော်လည်း ယခုအခါ အမှန်နှင့် အမှားကို ခွဲခြားပြောဆိုခြင်း မရှိကြ။ ထို့ကြောင့် သက်သေမရှိသဖြင့် ကံမကောင်းသော ရှကုန္တလာသည် လာသကဲ့သို့ပင် ပြန်သွားရလိမ့်မည်»။ ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ဆိုသည်– ဤမျှပြောပြီးနောက် ရှကုန္တလာသည် ဘုရင်ထံမှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်하였다။ ထိုအခါ ကောင်းကင်မှ ကိုယ်မဲ့အသံတစ်သံက ဒုရှျန္တကို ခေါ်ဆို하였다။

Verse 110

भस्त्रा माता पितु: पुत्रो येन जात: स एव सः

ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ဆိုသည်– «မိခင်သည် မီးဖုတ်ဖောင်းကဲ့သို့သာ ဖြစ်၏။ အဖေ၏သားဟူသည် အမှန်တကယ် သူ့ထံမှ မွေးဖွားလာသူ—သူတစ်ဦးတည်းသာ သားအမှန်ဖြစ်သည်»။

Verse 111

भरस्व पुत्र दुष्यन्त मावमंस्था: शकुन्तलाम्‌ | (सर्वेभ्यो हाड़मड्लेभ्य: साक्षादुत्पद्यते सुत: | आत्मा चैष सुतो नाम तथैव तव पौरव ।।

ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ဆိုသည်– «ဒုရှျန္တ၏သားတော်၊ ဤကလေးကို လက်ခံပါ၊ ရှကုန္တလာကို မထီမဲ့မြင်မလုပ်ပါနှင့်။ မိဘတို့၏ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများမှ သားသည် တိုက်ရိုက် ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထိုသားကို ‘မိမိ၏ကိုယ်တိုင်’ ဟု ခေါ်ကြသကဲ့သို့၊ ပူရုမျိုးဆက်ဖြစ်သော သင်အတွက်လည်း ထိုနည်းတူပင်။ ထို့ကြောင့် မိမိကိုယ်ကို သူ့အတွင်း ထားသကဲ့သို့ ဤသားကို ကာကွယ်ပါ။ မိမိ၏ သစ္စာရှိသော ဇနီးကို စောင့်မျှော်ပါ၊ ရှကုန္တလာကို မထီမဲ့မြင်မလုပ်ပါနှင့်။ ဓမ္မအရ မိန်းမတို့တွင် မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော သန့်ရှင်းမှုရှိသည်—လစဉ်လစဉ် ရာသီသွေးသည် သူတို့၏ အပြစ်အနာအဆာကို ဆုတ်ခွာစေသည်။ မျိုးစေ့ကို သယ်ဆောင်သော သားသည် လူကို—အို ဘုရင်—ယမ၏ မပျက်မယွင်းသော နယ်ပယ် (သေခြင်း) မှ ကယ်တင်မြှောက်တင်သည်»။

Verse 112

त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला । जाया जनयते पुत्रमात्मनोड्ुं द्विधा कृतम्‌

ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– «ဤဝမ်းတွင်းကလေး၏ ဖခင်သည် သင်ပင် ဖြစ်၏—ရှကွန်တလာ၏ စကားသည် အမှန်တရားဖြစ်သည်။ ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော ဇနီးသည် သားကို မွေးဖွားရာတွင်၊ ထိုသားသည် ခင်ပွန်း၏ ကိုယ်တိုင်ကို နှစ်ပိုင်းခွဲထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏»။

Verse 113

“दुष्यन्त! माता तो केवल भाथी (धौंकनी)-के समान है। पुत्र पिताका ही होता है; क्योंकि जो जिसके द्वारा उत्पन्न होता है

ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– «ထို့ကြောင့် ဒုရှျန္တ မင်းကြီး၊ ရှကွန်တလာမှ မွေးဖွားသော သားကို ထောက်ပံ့၍ ပြုစုစောင့်ရှောက်လော့။ မိမိ၏ အသက်ရှင်နေသော သားကို စွန့်ပစ်ကာ အသက်ရှင်နေခြင်းသည် အလွန်အမင်း ကံဆိုးခြင်းပင် ဖြစ်၏»။

Verse 114

शाकुन्तलं महात्मानं दौष्यन्तिं भर पौरव । भर्तव्यो5यं त्वया यस्मादस्माकं वचनादपि

ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– «ပုရုဝంశသား ပေါ်ရဝ၊ ဒုရှျန္တ၏ ဇနီး ရှကွန်တလာ မဟာသတ္တဝါကို ထောက်ပံ့၍ ထိန်းသိမ်းလော့။ ငါတို့၏ စကားတော်အာဏာဖြင့်ပင် သင်သည် သူမကို ထောက်ထားရမည်»။

Verse 115

(एवमुक्त्वा ततो देवा ऋषयश्न तपोधना: । पतिव्रतेति संहृष्टा: पुष्पवृष्टिं ववर्षिरे ।।

ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– «ဤသို့ဆိုပြီးနောက်၊ တပသ်အင်အားကြီးသော ဒေဝတများနှင့် ရှင်ရသေ့တို့သည် ရှကွန်တလာကို ပတိဗ္ရတ (ခင်ပွန်းအပေါ် သစ္စာရှိသော ဇနီး) ဟု ဝမ်းမြောက်စွာ ကြေညာကာ ပန်းမိုးကို ရွာချလိုက်ကြသည်။ သုံးကမ္ဘာကောင်းကင်နေထိုင်သူတို့၏ စကားကို ကြားသော် ပေါ်ရဝ မင်း ဒုရှျန္တသည် အလွန်ပျော်ရွှင်၍ ပုရောဟိတ်နှင့် အမတ်တို့ကို မိန့်ကြားရန် ပြင်ဆင်လေ၏»။

Verse 116

पुरोहितममात्यां श्व सम्प्रहृष्टो <ब्रवीदिदम्‌ । शृण्वन्त्वेतद्‌ भवन्तो<5स्य देवदूतस्य भाषितम्‌

ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– «ဝမ်းမြောက်လျက် မင်းကြီးသည် မိမိ၏ ပုရောဟိတ်နှင့် အမတ်တို့ကို မိန့်တော်မူသည်– ‘ဤဒေဝဒूत ပြောသောစကားကို သင်တို့အားလုံး သေချာစွာ နားထောင်ကြလော့’»။

Verse 117

अहं चाप्येवमेवैनं जानामि स्वयमात्मजम्‌ | यद्यहं वचनादस्या गृह्लीयामि ममात्मजम्‌

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ငါလည်း သူ့ကို ဤသို့ပင် သိ၏—ငါ့ကိုယ်တိုင်မှ မွေးဖွားသော ငါ့သားအဖြစ်။ သို့ရာတွင် သူမ၏ စကားအတိုင်း ငါက ငါ့သားကို ပြန်လည်လက်ခံယူရမည်ဆိုလျှင်…»

Verse 118

वैशम्पायन उवाच तं विशोध्य तदा राजा देवदूतेन भारत । हृष्ट: प्रमुदितश्चापि प्रतिजग्राह तं सुतम्‌

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ဘာရတရေ၊ ထိုအခါ မင်း ဒုရှျန္တသည် နတ်တမန်၏ စကားဖြင့် ထိုကလေး၏ သန့်ရှင်းမှန်ကန်မှုကို စိစစ်အတည်ပြုပြီး၊ ဝမ်းမြောက်ပီတိဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ ထိုသားကို လက်ခံယူလေ၏»။

Verse 119

ततस्तस्य तदा राजा पितृकर्माणि सर्वश: । कारयामास मुदित: प्रीतिमानात्मजस्य ह

ထို့နောက် ထိုအချိန်၌ မင်းသည် သားအပေါ် ချစ်ခင်ပီတိဖြင့် ဝမ်းမြောက်လျက်၊ အဖေတစ်ဦးအနေဖြင့် လုပ်ဆောင်ရမည့် အခမ်းအနားနှင့် သင်္ကာရများအားလုံးကို သာသနာဓမ္မနှင့် မျိုးရိုးထုံးတမ်းအတိုင်း ပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်စေ하였다။

Verse 120

मूर्थ्नि चैनमुपाप्राय सस्नेहं परिषस्वजे । सभाज्यमानो विप्रैश्न स्तूयमानश्न वन्दिभि: । स मुद्दे परमां लेभे पुत्रसंस्पर्शजां नृप:

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– မင်းသည် ကလေး၏ ခေါင်းကို နမ်းရှိုက်၍ အလွန်ချစ်ခင်စွာ ရင်ခွင်ထဲသို့ ဖက်လှုပ်ကာ ပွေ့ဖက်လေ၏။ ထိုအခါ ဗြာဟ္မဏများက ကောင်းချီးပေးကြပြီး ဂုဏ်သီချင်းဆိုသူများက မင်း၏ ဂုဏ်ရည်ကို ချီးမွမ်းသီဆိုကြ၏။ မင်းသည် သား၏ ထိတွေ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အမြင့်ဆုံး ပီတိကို ခံစားရလေ၏။

Verse 121

तां चैव भार्या दुष्यन्त: पूजयामास धर्मतः । अब्रवीच्चैव तां राजा सान्त्वपूर्वमिदं वच:,दुष्यन्तने अपनी पत्नी शकुन्तलाका भी धर्मपूर्वक आदर-सत्कार किया और उसे समझाते हुए कहा--

ထို့ပြင် ဒုရှျန္တသည် မိမိ၏ မိဖုရား ရှကုန္တလာကိုလည်း ဓမ္မအတိုင်း ဂုဏ်ပြုကာ လေးစားစွာ ဆက်ဆံ하였다။ ထို့နောက် မင်းသည် သူမကို စိတ်သက်သာစေသော စကားဖြင့် ဤသို့ မိန့်တော်မူလေ၏–

Verse 122

कृतो लोकपरोक्षो<यं सम्बन्धो वै त्वया सह । तस्मादेतन्मया देवि त्वच्छुद्धयर्थ विचारितम्‌

Vaiśampāyana said: “This bond that I formed with you was hidden from the eyes of the world. Therefore, O lady, it is precisely for the sake of your vindication and purity of reputation that I have devised and considered this course of action.”

Verse 123

(ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्राश्वैव पृथग्विधा: । त्वां देवि पूजयिष्यन्ति निर्विशड्कं पतिव्रताम्‌ ।।

Vaiśampāyana said: “O goddess, you are beyond doubt a faithful wife. Brahmins, Kshatriyas, Vaishyas, and Shudras—each in their own way—will honor you without suspicion as a devoted wife. For otherwise, people would think that, driven by a woman’s impulse, you entered into a liaison with me, and that I too, under the sway of desire, resolved to place this son upon the throne. Since trust in the righteousness of our bond would not arise, this course was therefore devised.”

Verse 124

यच्च कोपितयात्यर्थ त्वयोक्तो<स्म्यप्रियं प्रिये । प्रणयिन्या विशालाक्षि तत्‌ क्षान्तं ते मया शुभे

And whatever exceedingly hurtful words you spoke to me in anger, O beloved—O large-eyed one—those were spoken only out of deep affection. Therefore, O auspicious lady, I have forgiven you for all of that.

Verse 125

(अनृतं वाप्यनिष्टं वा दुरुक्त वापि दुष्कृतम्‌ । त्वयाप्येवं विशालाक्षि क्षन्तव्यं मम दुर्वच: ।।

Vaiśampāyana said: “O large-eyed lady, even if my words have been untrue, unwelcome, harshly spoken, or sinful in deed, you should forgive these cruel utterances of mine. For by cultivating forbearance for the sake of her husband, a woman attains the vow and stature of devoted wifely conduct (pātivratya).” Having spoken thus to his beloved queen, the royal sage Duṣyanta honored her, O Bharata Janamejaya, with garments, food, drink, and other offerings.

Verse 126

(स मातरमुपस्थाय रथन्तर्यामभाषत । मम पुत्रो वने जातस्तव शोकप्रणाशन: ।।

Vaiśaṃpāyana said: Then he approached his mother Rathantarī and spoke: “Mother, this is my son, born in the forest; he will be the destroyer of your sorrow. O auspicious one, by obtaining this grandson of yours, today I am freed from the ancestral debt. This is the daughter of Viśvāmitra, and she was reared by Kaṇva. O noble lady, be gracious to Śakuntalā, your daughter-in-law.” Hearing her son’s words, Rathantarī embraced the grandson, and then, taking Śakuntalā—who had fallen at her feet—into her arms, she wept tears of joy. Noting the auspicious marks upon the child, she spoke truthfully: “O large-eyed one, your son will become a universal sovereign (cakravartin). May your husband become a conqueror of the three worlds. O fair one, may you continually attain divine enjoyments.” Thus addressed, Rathantarī was filled with supreme delight. Then the king, following the rites prescribed by the śāstras, installed Śakuntalā—adorned with all ornaments—as chief queen, and bestowed abundant wealth upon the brāhmaṇas and upon the soldiers. The episode underscores the restoration of rightful recognition, the healing of familial grief, and the dharmic fulfillment of lineage through a legitimate heir.

Verse 127

(भरते भारमावेश्य कृतकृत्यो5भवन्नूप: । ततो वर्षशतं पूर्ण राज्यं कृत्वा नराधिप: ।।

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ဘာရတထံသို့ အာဏာပိုင်မှု၏ တာဝန်ကို အပ်နှံပြီးနောက် ဒုရှျန္တမင်းသည် မိမိဘဝ၏ တာဝန်ကို ပြီးမြောက်ပြီဟု ခံစား하였다။ လူတို့၏ အရှင်သည် နှစ်တစ်ရာပြည့်အောင် အုပ်စိုးပြီးနောက် အလှူဒါနများစွာ ပြုလုပ်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ကောင်းကင်လောကသို့ ရောက်ရှိသွား하였다။ ထို့နောက် မဟာစိတ်ရှိသော ဘာရတမင်း၏ နာမည်ကြီးသော စက်ဝိုင်းလက်နက်သည် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်သွားလာလျက်—တောက်ပ၍ သာလွန်သည့် သဘာဝတရားနှင့် မအနိုင်ယူနိုင်သော အင်အားရှိကာ—ကြီးမားသော ဟိန်းသံဖြင့် လောကတစ်လောကလုံးကို တုန်လှုပ်စေသကဲ့သို့ သံပြန်ထွက်စေ၍ ရွေ့လျားသွား하였다။

Verse 128

स विजित्य महीपालांक्ष॒कार वशवर्तिन: । चचार च सतां धर्म प्राप चानुत्तमं यश:,उन्होंने सब राजाओंको जीतकर अपने अधीन कर लिया तथा सत्पुरुषोंके धर्मका पालन और उत्तम यशका उपार्जन किया

သူသည် မြေကြီးပေါ်ရှိ မင်းများကို အနိုင်ယူ၍ မိမိအာဏာအောက်သို့ ချုပ်ကိုင်စေ하였다။ သို့သော်လည်း သုခသမာဓိရှိသူတို့ ထိန်းသိမ်းသော ဓမ္မကို လိုက်နာကာ နောက်ဆုံးတွင် မယှဉ်နိုင်သော ဂုဏ်သတင်းကို ရရှိ하였다။

Verse 129

स राजा चक्रवर्त्यासीत्‌ सार्वभौम: प्रतापवान्‌ । ईजे च बहुभिर्यज्ञैर्यथा शक्रो मरुत्पति:

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ထိုမင်းသည် အင်အားကြီး၍ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အာဏာရှင်—စက်ဝိုင်းမင်း (cakravartin) အဖြစ် အမှန်တကယ် ထင်ရှားသူဖြစ်하였다။ မရုတ်တို့၏ အရှင် ရှက္ကရာ (အိန္ဒြာ) ကဲ့သို့ပင် သူသည် ယဇ်ပူဇော်ပွဲများစွာကို ကျင်းပကာ အုပ်ချုပ်သူ၏ တာဝန်၊ သဒ္ဒါနှင့် ဓမ္မအုပ်ချုပ်ရေး၏ စံကို လူထုအခမ်းအနားများမှတဆင့် ပြသ하였다။

Verse 130

याजयामास तं कण्वो विधिवद्‌ भूरिदक्षिणम्‌ । श्रीमान्‌ गोविततं नाम वाजिमेधमवाप स: । यस्मिन्‌ सहस्नं पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ရှင်ကဏ္ဝသည် သတ်မှတ်ထားသော ထုံးတမ်းအတိုင်း ဘာရတအား ‘ဂိုဝိတတ’ ဟု ခေါ်သော အရှွမေဓ ယဇ်ကို အလှူအတန်းများစွာဖြင့် ပြည့်စုံအောင် ကျင်းပစေ하였다။ ထင်ရှားသော ဘာရတသည် ထိုယဇ်၏ ကုသိုလ်အကျိုးကို ပြည့်ဝစွာ ရရှိ하였다။ ထိုယဇ်တွင် သူသည် ပူဇော်ပွဲဆရာ ကဏ္ဝအား ပုရောဟိတ်ခအဖြစ် ရွှေဒင်္ဂါး ‘ပဒ္မ’ တစ်ထောင်ကို ဒက္ခိဏာအဖြစ် ပေးအပ်하였다။ ဤအပိုဒ်သည် အာဏာကို ဓမ္မအောက်တွင် အသုံးချရမည်ဟူသော သဘောတရားကို ထင်ဟပ်စေသည်—မှန်ကန်သော ရိတုအခမ်းအနားနှင့် ဆရာပုရောဟိတ်အား ဂုဏ်ပြု၍ ရက်ရောစွာ ဆုကြေးပေးခြင်းဖြင့် ဖြစ်သည်။

Verse 131

भरतादू भारती कीर्तियेनेदं भारतं कुलम्‌ । अपरे ये च पूर्वे वै भारता इति विश्रुता:

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ဘာရတ၏ ထင်ရှားသော ဂုဏ်သတင်းကြောင့် ဤမျိုးရိုးကို ‘ဘာရတ’ မျိုးနွယ်ဟု ခေါ်လာကြသည်။ ထိုမိသားစုအတွင်း ယခင်ကရှိခဲ့သော မင်းများလည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်း ပေါ်ထွန်းလာသော မင်းများလည်းကောင်း ‘ဘာရတများ’—ဘာရတ၏ ဆက်နွယ်သားစဉ်မြေးဆက်—ဟူသော အမည်ဖြင့် ကျော်ကြားလာကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြေပြင်၏ အမည်နှင့် မင်းဆက်၏ အမှတ်အသားသည် သီလနှင့်တရားပေါ် အခြေခံသော ဘိုးဘွားတစ်ဦး၏ စံပြဂုဏ်သတင်းနှင့် ချိတ်ဆက်နေပြီး၊ သီလတရားမှ ပေါက်ဖွားသော ကျော်ကြားမှုသည် လူထုမှတ်ဉာဏ်နှင့် နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှုကို မည်သို့ ပုံဖော်သနည်းကို ပြသသည်။

Verse 132

भरतस्यान्ववाये हि देवकल्पा महौजस: । बभूवुर्ब्रह्म कल्पा श्व बहवो राजसत्तमा:

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ဘာရတ၏ မျိုးရိုးအတွင်း၌ ဘုရားသခင်တို့ကဲ့သို့ အင်အားကြီးမား၍ ဘြဟ္မာကဲ့သို့ တောက်ပသည့် အထွတ်အထိပ် မင်းများ အများအပြား ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ သူတို့၏ အမည်များကို အပြည့်အစုံ ရေတွက်၍ မကုန်နိုင်။ အို ဇနမေဇယ၊ ထို့ကြောင့် ထိုအထဲမှ အဓိကသူများ၏ အမည်များကိုသာ အစဉ်လိုက် သင်အား ပြောပြမည်။ ထိုကံကောင်းသော မင်းများသည် တန်ခိုးတောက်ပမှု၌ နတ်တော်ကဲ့သို့ ဖြစ်ကြပြီး သစ္စာ၊ ဖြောင့်မတ်မှုနှင့် အခြားသော ဓမ္မဂုဏ်များ၌ တည်ကြည်သူများ ဖြစ်ကြသည်။

Verse 133

येषामपरिमेयानि नामधेयानि सर्वश: । तेषां तु ते यथामुख्यं कीर्तयिष्यामि भारत । महाभागान्‌ देवकल्पान्‌ सत्यार्जवपरायणान्‌

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ အို ဘာရတ၊ ထိုမင်းများ၏ အမည်များသည် အစုံအလင် အဆုံးမရှိလောက်အောင် မရေတွက်နိုင်။ သို့သော်လည်း ထိုအထဲမှ အဓိကသူများကို အစဉ်လိုက် သင်အား ငါဖော်ပြမည်—စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သော မင်းများ၊ နတ်တော်ကဲ့သို့ တောက်ပသူများ၊ သစ္စာနှင့် ဖြောင့်မတ်မှု၌ တည်ကြည်၍ ဓမ္မလမ်းကို အလေးထားလိုက်နာသူများ ဖြစ်ကြသည်။

Verse 1093

ऋषत्विक्पुरोहिताचार्यमन्त्रिभिश्व वृतं तदा | वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा दुष्यन्तसे इतनी बातें कहकर शकुन्तला वहाँसे चलनेको उद्यत हुई। इतनेमें ही ऋत्विजू

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ထိုအချိန်တွင် ရှကွန်တလာသည် ဒုရှျယန္တမင်းအား စကားများစွာ ပြောပြီးနောက် ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေစဉ်၊ ယဇ္ဉာဆောင်ရွက်သော ရှိန်တော်များ (ऋत्विज), ရာဇပုရောဟိတ်၊ ဆရာအာချာရျနှင့် ဝန်ကြီးများက ဝိုင်းရံထားသော ဒုရှျယန္တမင်းကို ကောင်းကင်မှ အသံတစ်သံက ခေါ်ဆို၍ မိန့်ကြားလာ하였다။

Verse 1143

तस्माद्‌ भवत्वयं नाम्ना भरतो नाम ते सुतः । “पौरव! यह महामना बालक शकुन्तला और दृष्यन्त दोनोंका पुत्र है। हम देवताओंके कहनेसे तुम इसका भरण-पोषण करोगे, इसलिये तुम्हारा यह पुत्र भरतके नामसे विख्यात होगा”

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ “ထို့ကြောင့် သင်၏ ဤသားကို ‘ဘာရတ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် လူသိများစေကြလော့။ နတ်တော်တို့၏ အမိန့်အရ သင်က သူ့ကို ထောက်ပံ့ပြုစု၍ ကြီးပြင်းအောင် ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သဖြင့်၊ သူသည် ‘ဘာရတ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် ကျော်ကြားလိမ့်မည်။”

Verse 1173

भवेद्धि शड्क्यो लोकस्य नैव शुद्धों भवेदयम्‌ | “मैं भी अपने इस पुत्रको इसी रूपमें जानता हूँ। यदि केवल शकुन्तलाके कहनेसे मैं इसे ग्रहण कर लेता

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ “အမှန်ပင် ဤကလေးသည် လူလောကအတွက် သံသယဖြစ်စရာ ဖြစ်လာမည်၊ သန့်ရှင်းသော အဆင့်အတန်းရှိသူဟုလည်း မထင်မြင်ကြလိမ့်မည်။ ငါလည်း ဤသားသည် ငါ့သားဖြစ်ကြောင်း ထိုသဘောအတိုင်း သိ၏။ သို့သော် ရှကွန်တလာ၏ စကားတစ်ခုတည်းကြောင့်သာ ငါက သူ့ကို လက်ခံလိုက်မည်ဆိုလျှင် လူတို့က သံသယထားကြမည်၊ ထိုကလေးကိုလည်း အပြစ်ကင်းစင်သူဟု မယူဆကြလိမ့်မည်။”