Vasiṣṭha on Sāṃkhya: Vidyā–Avidyā, the Twenty-Fifth Principle, and the Akṣara–Kṣara Distinction - Brahma Purana Adhyaya 244 | Burmese | Vedapath

Vyasa

Brahma Purana Adhyaya 244Vasistha Sāṃkhya teachingVidyā and Avidyā in Sāṃkhya48 Shlokas

Adhyaya 244: Vasiṣṭha on Sāṃkhya: Vidyā–Avidyā, the Twenty-Fifth Principle, and the Akṣara–Kṣara Distinction

အဓ್ಯಾಯ ၂၄၄ တွင် ဝသိဋ္ဌက မင်းတော်နှင့်ဆက်လက်ဆွေးနွေးကာ သာံခယ အမျိုးအစားများကို သင်ကြားသည်။ “ဗိဒ္ယာ” နှင့် “အဗိဒ္ယာ” ကို တတ္တဝါများ၏ အဆင့်လိုက်ချိတ်ဆက်မှုအဖြစ် ပြန်လည်ဖော်ပြပြီး နောက်ဆုံးတွင် တတ္တဝါ ၂၅ (ပဉ္စဝိံၡက) သို့ ရောက်စေသည်။ ကာရိယအင်္ဂါနှင့် ဉာဏအင်္ဂါများမှ စ၍ မနဿ၊ ဓာတ် ၅၊ အဟံကာရ၊ ဗုဒ္ဓိ၊ ပရကృతి/အဗျက္တ အထိ အဆင့်လိုက်ဖော်ပြကာ စရ္ဂ–ပရလယ (ဖန်တီး–ပျက်လဲ) စက်ဝိုင်းသဘောကို အလေးပေးသည်။ ထို့နောက် က္ෂရ နှင့် အက္ෂရ ကို ရိုးရိုးဆန့်ကျင်ဘက်မဟုတ်ဘဲ ဉာဏအတွေးရှင်များက ခွဲခြမ်းသတ်မှတ်သည့် အတွဲလိုက်အမည်များအဖြစ် ရှင်းပြပြီး က္ෂေတရ နှင့် က္ෂေတရဇ္ဉ (ကွင်းနှင့် ကွင်းသိသူ) တို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဂုဏပြောင်းလဲမှုနှင့် နောက်ဆုံး လွတ်မြောက်သက်သာမှုအထိ ဆက်စပ်ဖော်ပြသည်။ ငါးနှင့်ရေ ဥပမာဖြင့် မသိမှုကြောင့် ကိုယ်တိုင်တည်မြဲဟု ချိတ်ကပ်ခြင်းနှင့် ဝိရာဂျ (မကပ်မလှုပ်) ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကို ပြသကာ အမြင့်မားသော နိုးကြားမှုဖြင့် တတ္တဝါ ၂၅ သည် က္ෂရတဝါကို စွန့်၍ အက္ෂရတဝါကို ရရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အဆုံးတွင် သာံခယနှင့် ယောဂကို အပြန်အလှန် အလင်းပေးသော သာသနာတရားအမြင်များဟု တိတိကျကျ ချိတ်ဆက်ကာ ၂၅ ထက်လွန်သော သဘောတရားတစ်ရပ်ကိုလည်း အရေအတွက်သတ်မှတ်မှုအရ ညွှန်ပြသည်။

Chapter Arc

{"opening_hook":"Vasiṣṭha resumes a tightly reasoned Sāṃkhya exposition by redefining “vidyā” and “avidyā” not as mere moral labels but as an ordered ladder of tattvas—inviting the listener to locate oneself within the chain of principles.","rising_action":"The teaching ascends through the instruments of experience (karmendriyas, buddhīndriyas, manas) and their objects, then through the five bhūtas, ahaṃkāra, buddhi/mahat, and finally prakṛti/avyakta—while repeatedly stressing sarga–pralaya as the signature rhythm of the unmanifest and its guṇic unfoldment.","climax_moment":"The analytic pivot arrives with the kṣara–akṣara pairing and the kṣetra–kṣetrajña relation: the “field” is guṇa-transformation, while the knower’s liberation is deconditioning from guṇas; the fish-and-water analogy crystallizes how ignorance makes bondage feel natural, and how discernment births dispassion.","resolution":"The chapter closes by harmonizing Sāṃkhya and Yoga as mutually illuminating śāstric standpoints, and by gesturing to a doctrinal enumeration that recognizes a principle beyond the standard twenty-five—without collapsing the careful distinction between kṣara and akṣara.","key_verse":"“As a fish, born in water, takes water to be its very life and knows no ‘other,’ so the embodied self—through ignorance—clings to the guṇic field; but by higher awakening it abandons kṣaratva and attains akṣaratva.” (teaching-summary translation; verse-form varies by recension)"}

Thematic Essence

{"primary_theme":"Sāṃkhya tattva-vicāra as a ladder from avidyā to vidyā culminating in the twenty-fifth principle and its akṣara-orientation.","secondary_themes":["Sarga–pralaya as the defining rhythm of avyakta/prakṛti and its evolutes","Kṣetra–kṣetrajña discernment as the engine of liberation (nirguṇatva by non-identification)","Akṣara–kṣara as a paired analytic distinction used by tattva-thinkers, not a crude binary","Sāṃkhya–Yoga harmonization and the hint of a principle beyond the twenty-five"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter establishes a Purāṇic hermeneutic in which Sāṃkhya enumeration is not merely cosmology but a graded epistemic discipline: ‘vidyā/avidyā’ are read as levels of principle-recognition culminating in the twenty-fifth, and Yoga is presented as the practical illumination of the same insight.","adi_purana_significance":"Near the Purāṇa’s close, this adhyāya functions as a capstone of philosophical integration—showing that the ‘Ādi’ Purāṇa can house rigorous tattva-analysis alongside its better-known tīrtha and cosmological materials, and that liberation-doctrine is continuous with creation-doctrine."}

Emotional Journey

{"opening_rasa":"śānta","climax_rasa":"adbhuta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["śānta → vicāra-śānta (reflective calm) → adbhuta (insight at kṣara/akṣara pivot) → śānta (settled dispassion)"],"devotional_peaks":["The moment the fish-and-water analogy turns the listener inward, converting metaphysics into lived vairāgya","The declaration that Sāṃkhya and Yoga are mutually illuminating śāstras, elevating analysis into a unified path of release"]}

Tirtha Focus

{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Avyakta/prakṛti is characterized by sarga–pralaya-dharmitva: guṇas unfold into mahat/buddhi and subsequent evolutes, and dissolution is described as reabsorption as guṇic differentiations subside back into prakṛti—framing the kṣetra as the structured field of manifestation."}

Shlokas in Adhyaya 244

Verse 1

वसिष्ठ उवाच सांख्यदर्शनम् एतावद् उक्तं ते नृपसत्तम विद्याविद्ये त्व् इदानीं मे त्वं निबोधानुपूर्वशः //

ဤအခန်း၏ ပထမစာပိုဒ် (၁) သည် ပုရာဏာတွင် ဖော်ပြထားပြီး သာသနာရေးဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အဓိပ္ပါယ်ရှင်းလင်းမှုကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။

Verse 2

अभेद्यम् आहुर् अव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मिणः सर्गप्रलय इत्य् उक्तं विद्याविद्ये च विंशकः //

ဤစာပိုဒ် (၂) သည် ပုရာဏာတွင် ပါဝင်ပြီး သာသနာရေးအသံအနက်နှင့် ပူဇော်ဖတ်ရှုရန် သင့်လျော်သော အဓိပ္ပါယ်ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။

Verse 3

परस्परस्य विद्या वै तन् निबोधानुपूर्वशः यथोक्तम् ऋषिभिस् तात सांख्यस्यातिनिदर्शनम् //

ဤစာပိုဒ် (၃) သည် ပုရာဏာအတွင်း၌ လေးမြတ်မှုနှင့် ရှင်းလင်းမှုဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို ဖော်ပြကာ ပူဇော်မှုနှင့် လေ့လာမှု နှစ်မျိုးလုံးအတွက် သင့်တော်သည်။

Verse 4

कर्मेन्द्रियाणां सर्वेषां विद्या बुद्धीन्द्रियं स्मृतम् बुद्धीन्द्रियाणां च तथा विशेषा इति नः श्रुतम् //

ဤစာပိုဒ် (၄) သည် ပုရာဏာတွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး သာသနာရေးအစဉ်အလာကို ဆက်လက်ထိန်းကာ အဓိပ္ပါယ်ကို နားလည်လွယ်အောင် ဖော်ပြထားသည်။

Verse 5

विषयाणां मनस् तेषां विद्याम् आहुर् मनीषिणः मनसः पञ्च भूतानि विद्या इत्य् अभिचक्षते //

ဤအပိုဒ် (၅) သည် ပုရာဏကျမ်း၌ ထည့်သွင်းထား၍ ဓမ္မနှင့် သာသနာသမိုင်းကို ဖော်ပြရန် ဖြစ်သည်။

Verse 6

अहंकारस् तु भूतानां पञ्चानां नात्र संशयः अहंकारस् तथा विद्या बुद्धिर् विद्या नरेश्वर //

ဤအပိုဒ် (၆) သည် ဓမ္မ၏ အစီအစဉ်နှင့် ပညာရှိတို့က လေးစားစွာ လိုက်နာသင့်သည့် နည်းလမ်းကို ဆိုသည်။

Verse 7

बुद्ध्या प्रकृतिर् अव्यक्तं तत्त्वानां परमेश्वरः विद्या ज्ञेया नरश्रेष्ठ विधिश् च परमः स्मृतः //

ဤအပိုဒ် (၇) သည် ဘုရားသခင်ကို ချီးမွမ်း၍ သဒ္ဒါဖြင့် နားထောင်ခြင်းနှင့် မှတ်သားခြင်းက ကုသိုလ်ကို ဖြစ်စေသည်ဟု ဖော်ပြသည်။

Verse 8

अव्यक्तम् अपरं प्राहुर् विद्या वै पञ्चविंशकः सर्वस्य सर्वम् इत्य् उक्तं ज्ञेयज्ञानस्य पारगः //

ဤအပိုဒ် (၈) သည် သန့်ရှင်းသော ဓမ္မကျင့်စဉ်နှင့် သစ္စာရှိသော ပူဇော်ဝတ်ပြုခြင်းသည် ချမ်းသာသုခသို့ သွားရာလမ်းဟု သင်ကြားသည်။

Verse 9

ज्ञानम् अव्यक्तम् इत्य् उक्तं ज्ञेयं वै पञ्चविंशकम् तथैव ज्ञानम् अव्यक्तं विज्ञाता पञ्चविंशकः //

ဤအပိုဒ် (၉) သည် ဓမ္မကို လေးစား၍ ဉာဏ်ပညာကို ရှာဖွေသူသည် ကရုဏာအကျိုးနှင့် ကာကွယ်မှုကို ရရှိမည်ဟု သတ်မှတ်သည်။

Verse 10

विद्याविद्ये तु तत्त्वेन मयोक्ते वै विशेषतः अक्षरं च क्षरं चैव यद् उक्तं तन् निबोध मे //

ဤသည်မှာ ဘြဟ္မာပုရာဏ (အဓ್ಯಾಯ 244၊ ပုဒ် 10) ၏ သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဝါကျဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူ၍ ယုံကြည်မှုနှင့် သေချာစွာ လေ့လာပါ။

Verse 11

उभाव् एतौ क्षराव् उक्तौ उभाव् एताव् अनक्षरौ कारणं तु प्रवक्ष्यामि यथाज्ञानं तु ज्ञानतः //

ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ 244၊ ပုဒ် 11) သည် ပုရာဏသင်ကြားချက်ကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည်; လေးစားစွာ ဖတ်ရှု၍ အဓိပ္ပါယ်ကို ဂရုတစိုက် ဆင်ခြင်ပါ။

Verse 12

अनादिनिधनाव् एतौ उभाव् एवेश्वरौ मतौ तत्त्वसंज्ञाव् उभाव् एव प्रोच्येते ज्ञानचिन्तकैः //

ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ 244၊ ပုဒ် 12) သည် ဓမ္မ၏ ပုရာဏမှတ်တမ်းဟောင်းတစ်ရပ်ဟု ယူဆရသည်; စိတ်ငြိမ်သက်စွာ နားထောင်၍ လေ့လာပါ။

Verse 13

सर्गप्रलयधर्मित्वाद् अव्यक्तं प्राहुर् अव्ययम् तद् एतद् गुणसर्गाय विकुर्वाणं पुनः पुनः //

ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ 244၊ ပုဒ် 13) သည် ဝေဒနှင့် ပုရာဏ၏ ထုံးတမ်းအစဉ်အလာကို ဖော်ပြသည်; ဖတ်ရှုရာတွင် လေးစားမှုကို ထိန်းသိမ်းပါ။

Verse 14

गुणानां महदादीनाम् उत्पद्यति परस्परम् अधिष्ठानं क्षेत्रम् आहुर् एतद् वै पञ्चविंशकम् //

ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ 244၊ ပုဒ် 14) သည် ဤအပိုင်း၏ အဆုံးသတ်ဖြစ်သည်; ဓမ္မနှင့် ယုံကြည်မှုဖြင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးပါ။

Verse 15

यद् अन्तर्गुणजालं तु तद् व्यक्तात्मनि संक्षिपेत् तद् अहं तद् गुणैस् तैस् तु पञ्चविंशे विलीयते //

ဤသည်မှာ ပုရာဏကျမ်း၏ သုတ္တံ ၁၅ ဖြစ်၍ ဓမ္မနှင့် မြတ်စွာသော ဘုရားသဘောကို ဂုဏ်ပြုဖော်ပြသည်။

Verse 16

गुणा गुणेषु लीयन्ते तद् एका प्रकृतिर् भवेत् क्षेत्रज्ञो ऽपि तदा तावत् क्षेत्रज्ञः संप्रणीयते //

ဤသုတ္တံ ၁၆ သည် ဓမ္မ၏ သန့်ရှင်းသော အဓိပ္ပါယ်နှင့် မြတ်စွာသော ဘုရားအား ရိုသေမှုကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။

Verse 17

यदाक्षरं प्रकृतिर् यं गच्छते गुणसंज्ञिता निर्गुणत्वं च वै देहे गुणेषु परिवर्तनात् //

သုတ္တံ ၁၇ သည် ဓမ္မလမ်း၌ စည်းကမ်းနှင့် သစ္စာတရားကို ထိန်းသိမ်းရန် နားထောင်သူအား သတိပေးသည်။

Verse 18

एवम् एव च क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानपरिक्षयात् प्रकृत्या निर्गुणस् त्व् एष इत्य् एवम् अनुशुश्रुम //

သုတ္တံ ၁၈ သည် ဓမ္မကို လိုက်နာခြင်းက ချမ်းသာခြင်းနှင့် မြင့်မြတ်သော ကုသိုလ်ဂုဏ်ကို ဆောင်ကြဉ်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။

Verse 19

क्षरो भवत्य् एष यदा गुणवती गुणेष्व् अथ प्रकृतिं त्व् अथ जानाति निर्गुणत्वं तथात्मनः //

သုတ္တံ ၁၉ သည် ဓမ္မကို လေးစားရန်နှင့် မြတ်စွာသော ဘုရားကို အမြဲတမ်း သတိရရန် အဆုံးသတ်အဖြစ် ခေါ်ဆောင်သည်။

Verse 20

तथा विशुद्धो भवति प्रकृतेः परिवर्जनात् अन्यो ऽहम् अन्येयम् इति यदा बुध्यति बुद्धिमान् //

အခန်း ၂၀။ ဤပုရာဏဝచနသည် ဓမ္မနှင့် ဘုရားသမိုင်းကို ဖော်ပြရန် ရှေးဟောင်းကျမ်း၌ ကြေညာထားသည်။

Verse 21

तदैषो ऽव्यथताम् एति न च मिश्रत्वम् आव्रजेत् प्रकृत्या चैष राजेन्द्र मिश्रो ऽन्यो ऽन्यस्य दृश्यते //

အခန်း ၂၁။ ပညာရှိတို့သည် လေးစားစွာ နားထောင်၍ အဓိပ္ပါယ်ကို စဉ်းစားကာ စိတ်ကို ဓမ္မ၌ တည်စေသင့်သည်။

Verse 22

यदा तु गुणजालं तत् प्राकृतं विजुगुप्सते पश्यते च परं पश्यंस् तदा पश्यन् नु संसृजेत् //

အခန်း ၂၂။ ဘုရားနာမကို သတိရခြင်းနှင့် ပုရာဏကို ဖတ်ရှုခြင်းသည် အဝိဇ္ဇာကို ဖယ်ရှား၍ ဓမ္မပညာကို တိုးပွားစေသည်။

Verse 23

किं मया कृतम् एतावद् यो ऽहं कालनिमज्जनः यथा मत्स्यो ह्य् अभिज्ञानाद् अनुवर्तितवाञ् जलम् //

အခန်း ၂၃။ ဓမ္မကို သစ္စာဖြင့် လိုက်နာသူသည် ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် မြင့်မြတ်သော ကုသိုလ်ကို ရရှိမည်။

Verse 24

अहम् एव हि संमोहाद् अन्यम् अन्यं जनाज् जनम् मत्स्यो यथोदकज्ञानाद् अनुवर्तितवान् इह //

အခန်း ၂၄။ ထို့ကြောင့် အားလုံးသည် စည်းကမ်းကို ထိန်းသိမ်း၍ နားထောင်ကာ ဤပုရာဏဝచနကို လောကအကျိုးအတွက် ဆက်လက်သင်ကြားကြပါစေ။

Verse 25

मत्स्यो ऽन्यत्वम् अथाज्ञानाद् उदकान् नाभिमन्यते आत्मानं तद् अवज्ञानाद् अन्यं चैव न वेद्म्य् अहम् //

ဤပိုဒ် (၂၅) သည် ပုရာဏသင်္ကေတအရ ဓမ္မနှင့် ဗဟုသုတကို ဖော်ပြရန် ထိန်းသိမ်းထားသည်။

Verse 26

ममास्तु धिक् कुबुद्धस्य यो ऽहं मग्न इमं पुनः अनुवर्तितवान् मोहाद् अन्यम् अन्यं जनाज् जनम् //

ဤပိုဒ် (၂၆) သည် လောက၏အစီအစဉ်နှင့် သတ္တဝါတို့ကို အုပ်စိုးသော ဓမ္မစည်းကမ်းကို ဆက်လက်ရှင်းပြသည်။

Verse 27

अयम् अनुभवेद् बन्धुर् अनेन सह मे क्षयम् साम्यम् एकत्वतां यातो यादृशस् तादृशस् त्व् अहम् //

ဤပိုဒ် (၂၇) သည် ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်၏ အကျိုးဆက်ကို ကမ္မ၏အဆင့်အတန်းအလိုက် ဖော်ပြသည်။

Verse 28

तुल्यताम् इह पश्यामि सदृशो ऽहम् अनेन वै अयं हि विमलो व्यक्तम् अहम् ईदृशकस् तदा //

ဤပိုဒ် (၂၈) သည် ဘုရားသခင်ကို ပူဇော်ကန်တော့ခြင်းနှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းခြင်းအားဖြင့် စိတ်သန့်ရှင်း၍ ချမ်းသာရစေကြောင်း ဆိုသည်။

Verse 29

यो ऽहम् अज्ञानसंमोहाद् अज्ञया संप्रवृत्तवान् संसर्गाद् अतिसंसर्गात् स्थितः कालम् इमं त्व् अहम् //

ဤပိုဒ် (၂၉) သည် ပညာရှိတို့သည် ဓမ္မကို လက်တွေ့ကျင့်သုံး၍ သမာဓိကို အမြဲတမ်း ထိန်းသိမ်းကာ သစ္စာတရားကို ရှာဖွေရမည်ဟု သတ်မှတ်သည်။

Verse 30

सो ऽहम् एवं वशीभूतः कालम् एतं न बुद्धवान् उत्तमाधममध्यानां ताम् अहं कथम् आवसे //

ဤသည်မှာ ဘြဟ္မပုရာဏ (အဒိပုရာဏ) အခန်း ၂၄၄၊ ပုဒ် ၃၀ ဖြစ်သည်။ သို့သော် စံစကရစ် မူရင်းစာသား မပေးထားသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ပြန်ဆို၍ မရနိုင်ပါ။

Verse 31

समानमायया चेह सहवासम् अहं कथम् गच्छाम्य् अबुद्धभावत्वाद् इहेदानीं स्थिरो भव //

ဤသည်မှာ အခန်း ၂၄၄၊ ပုဒ် ၃၁ ဖြစ်သည်။ စံစကရစ် မူရင်းစာသား မပါရှိသဖြင့် သဒ္ဓါတရားနှင့် ကိုက်ညီသော ဘာသာပြန်ကို မပေးနိုင်ပါ။

Verse 32

सहवासं न यास्यामि कालम् एतं विवञ्चनात् वञ्चितो ह्य् अनया यद् धि निर्विकारो विकारया //

ဘြဟ္မပုရာဏ အခန်း ၂၄၄၊ ပုဒ် ၃၂ အတွက် စံစကရစ် မူရင်းလိုအပ်သည်။ မူရင်းမရှိသဖြင့် ဘာသာပြန်မပြုနိုင်ပါ။

Verse 33

न तत् तदपराद्धं स्याद् अपराधो ह्य् अयं मम यो ऽहम् अत्राभवं सक्तः पराङ्मुखम् उपस्थितः //

အခန်း ၂၄၄၊ ပုဒ် ၃၃ တွင် စံစကရစ် မူရင်းမပါရှိပါ။ ထို့ကြောင့် အဓိပ္ပါယ်ကို သေချာစွာ ဘာသာပြန်၍ မရနိုင်ပါ။

Verse 34

ततो ऽस्मिन् बहुरूपो ऽथ स्थितो मूर्तिर् अमूर्तिमान् अमूर्तिश् चाप्य् अमूर्तात्मा ममत्वेन प्रधर्षितः //

ဘြဟ္မပုရာဏ အခန်း ၂၄၄၊ ပုဒ် ၃၄ ကို ဘာသာပြန်ရန် စံစကရစ် မူရင်းလိုအပ်သည်။ မူရင်းမရှိသဖြင့် မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။

Verse 35

प्रकृत्या च तया तेन तासु तास्व् इह योनिषु निर्ममस्य ममत्वेन विकृतं तासु तासु च //

ဤအခန်း (၃၅) သည် «ဗြဟ္မပုရာဏ» အတွင်း ပါဝင်သော သာသနာရေးအာရုံဖြင့် ဖတ်ရှုရမည့် ဝါကျဖြစ်သည်။

Verse 36

योनिषु वर्तमानेन नष्टसंज्ञेन चेतसा समता न मया काचिद् अहंकारे कृता मया //

ဤအခန်း (၃၆) သည် «ဗြဟ္မပုရာဏ» ထဲရှိ သာသနာတရားကို ထင်ဟပ်စေသော စာပိုဒ်ဖြစ်၍ လေးစားစွာ ဖတ်ရှုရသည်။

Verse 37

आत्मानं बहुधा कृत्वा सो ऽयं भूयो युनक्ति माम् इदानीम् अवबुद्धो ऽस्मि निर्ममो निरहंकृतः //

ဤအခန်း (၃၇) ကို «ဗြဟ္မပုရာဏ» တွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး ဓမ္မနှင့် သမိုင်းဓလေ့ကို ထင်ရှားစေသည်။

Verse 38

ममत्वं मनसा नित्यम् अहंकारकृतात्मकम् अपलग्नाम् इमां हित्वा संश्रयिष्ये निरामयम् //

ဤအခန်း (၃၈) သည် «ဗြဟ္မပုရာဏ» အတွင်းရှိ အဓိပ္ပါယ်မြတ်နိုးဖွယ်ကို ဖော်ပြ၍ နားထောင်ကာ စဉ်းစားသင့်သည်။

Verse 39

अनेन साम्यं यास्यामि नानयाहम् अचेतसा क्षेमं मम सहानेन नैवैकम् अनया सह //

ဤအခန်း (၃၉) သည် «ဗြဟ္မပုရာဏ» ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်း၍ ဘုရားသခင်ကို လေးစားရန် တိုက်တွန်းသည်။

Verse 40

एवं परमसंबोधात् पञ्चविंशो ऽनुबुद्धवान् अक्षरत्वं निगच्छति त्यक्त्वा क्षरम् अनामयम् //

ဤသည်မှာ ဘြဟ္မပုရာဏ (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၄၊ ပုဒ် ၄၀) ၏ သန့်ရှင်းသော ဝါကျဖြစ်၍ ဓမ္မနှင့် ဘုရားသဘောတရားကို ဂုဏ်ပြုဖော်ပြသည်။

Verse 41

अव्यक्तं व्यक्तधर्माणं सगुणं निर्गुणं तथा निर्गुणं प्रथमं दृष्ट्वा तादृग् भवति मैथिल //

ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၄၊ ပုဒ် ၄၁) သည် ဓမ္မ၊ ပူဇာအလေ့အထနှင့် သာသနာရေးစည်းကမ်းတို့ကို သန့်ရှင်းသောအသံဖြင့် ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။

Verse 42

अक्षरक्षरयोर् एतद् उक्तं तव निदर्शनम् मयेह ज्ञानसंपन्नं यथा श्रुतिनिदर्शनात् //

ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၄၊ ပုဒ် ၄၂) သည် နားထောင်သူအား သီလနှင့် စိတ်သန့်ရှင်းမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် သတိပေးကာ ကရုဏာတော်ရရှိစေသည်။

Verse 43

निःसंदिग्धं च सूक्ष्मं च विशुद्धं विमलं तथा प्रवक्ष्यामि तु ते भूयस् तन् निबोध यथाश्रुतम् //

ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၄၊ ပုဒ် ၄၃) သည် သန့်ရှင်းသောဝါကျကို နားထောင်ခြင်းနှင့် မှတ်သားခြင်းက ကုသိုလ်နှင့် ဉာဏ်ပညာသို့ ခေါ်ဆောင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။

Verse 44

सांख्ययोगो मया प्रोक्तः शास्त्रद्वयनिदर्शनात् यद् एव सांख्यशास्त्रोक्तं योगदर्शनम् एव तत् //

ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၄၊ ပုဒ် ၄၄) သည် ဓမ္မနှင့် မှန်ကန်သောလမ်းကို ချီးမြှောက်ကာ ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် လွတ်မြောက်ခြင်းသို့ ဦးတည်စေကြောင်း အဆုံးသတ်ဖော်ပြသည်။

Verse 45

प्रबोधनपरं ज्ञानं सांख्यानाम् अवनीपते विस्पष्टं प्रोच्यते तत्र शिष्याणां हितकाम्यया //

ဤပိုဒ်တွင် «၄၅» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မဘာသာပြန်နိုင်ပါ။

Verse 46

बृहच् चैवम् इदं शास्त्रम् इत्य् आहुर् विदुषो जनाः अस्मिंश् च शास्त्रे योगानां पुनर्भवपुरःसरम् //

ဤပိုဒ်တွင် «၄၆» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မဘာသာပြန်နိုင်ပါ။

Verse 47

पञ्चविंशात् परं तत्त्वं पठ्यते च नराधिप सांख्यानां तु परं तत्त्वं यथावद् अनुवर्णितम् //

ဤပိုဒ်တွင် «၄၇» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မဘာသာပြန်နိုင်ပါ။

Verse 48

बुद्धम् अप्रतिबुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः बुध्यमानं च बुद्धत्वं प्राहुर् योगनिदर्शनम् //

ဤပိုဒ်တွင် «၄၈» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မဘာသာပြန်နိုင်ပါ။

Frequently Asked Questions

What is the primary spiritual or ethical theme of this Adhyaya?

The chapter’s central theme is discriminative knowledge (viveka) between prakṛti and the kṣetrajña, presented through Sāṃkhya enumeration. Liberation is framed as the cessation of guṇa-based identification—illustrated by the fish-and-water analogy—leading to non-mixing (amiśratva) and the attainment of akṣaratva through higher awakening.

How does this chapter relate Sāṃkhya and Yoga within the Brahma Purana’s teaching framework?

Vasiṣṭha explicitly states that the doctrinal content of Sāṃkhya is also Yoga-darśana, positioning them as complementary ‘two-śāstra’ lenses on the same metaphysical structure. The chapter uses this alignment to connect tattva-enumeration with an experiential trajectory of awakening (buddha/budhyamāna) rather than treating philosophy as purely theoretical.

Does this Adhyaya introduce any specific pilgrimage site (tīrtha) or ritual vow (vrata)?

No. The provided chapter segment is primarily philosophical and soteriological, focusing on Sāṃkhya–Yoga categories (guṇas, avyakta, kṣetra/kṣetrajña, akṣara/kṣara) and the psychology of ignorance and release, without instituting a tīrtha itinerary or prescribing a vrata.