Adhyaya 236: Sāṃkhya–Yoga on the Great Self: Sense-Control, Inner Vision, and Liberation
အဓ್ಯಾಯ ၂၃၆ တွင် ရှင်ပညာရှိများက ဗျာသ၏ဝါစကို အမృతတော်ကဲ့သို့ ချီးမွမ်းပြီး မောက္ခသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်စေသော ယောဂနှင့် သာံခယကို အသေးစိတ်ဟောကြားရန် တောင်းဆိုသည်။ ဗျာသက အောင်မြင်မှုသည် (၁) ဉာဏ်နှင့် တပဿ၊ (၂) အင်ဒြိယထိန်းချုပ်မှု၊ (၃) အပြည့်အဝ စွန့်လွှတ်ခြင်း ဟူသော သုံးပါးမရှိလျှင် မဖြစ်နိုင်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် မဟာဘူတများနှင့် အာရုံအင်္ဂါစနစ်အားဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာရှိဘဝကို ရှင်းလင်းကာ အင်ဒြိယများကို မနဿနှင့် နှလုံး၌ တည်သော ဘူတာတ္မန်က အုပ်ချုပ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မဟာအတ္တမန်သည် သာမန်အာရုံခံယူမှု၏ အရာမဟုတ်ဘဲ သန့်စင်၍ အလင်းရသော မနဿဖြင့်သာ ထင်ရှားကာ အသံ၊ ထိတွေ့မှု၊ ရုပ်၊ အရသာ၊ အနံ့တို့ကို ကျော်လွန်သည်။ အမှန်တကယ် သိသူတို့သည် သတ္တဝါအားလုံး၌ တူညီသော အတ္တကို မြင်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယောဂအကျင့်ကို—ကာမ၊ က్రောဓ၊ လောဘ၊ ဘယ၊ စွပ်ပန (အိပ်မက်/အိပ်ငိုက်) ဟူသော ချို့ယွင်းချက် ၅ ပါးကို ကျော်လွှား၍ ထိန်းချုပ်မှု၊ ညီမျှစိတ်၊ တိတ်ဆိတ်နေထိုင်မှု၊ အစာအဟာရ မျှတမှု၊ တစ်ချက်တည်း စူးစိုက်မှုကို တည်မြဲစေကာ ဘြဟ္မန် ထင်ရှားလာသည်အထိ ဆက်လက်ကျင့်သုံးပြီး “ပြန်မလာသော” လမ်းသို့ ရောက်စေသည်ဟု ဟောကြားသည်။
Chapter Arc
{"opening_hook":"Naimiṣāraṇya’s sages, tasting Vyāsa’s words as “nectar,” press him for a decisive, liberation-giving account of Sāṃkhya and Yoga—direct means (sākṣāt-sādhana) rather than mere theory.","rising_action":"Vyāsa tightens the soteriological demand: no attainment without the triad—(1) jñāna joined to tapas, (2) indriya-nigraha (sense-restraint), and (3) sarva-sannyāsa (total relinquishment). He then anatomizes embodied life via mahābhūtas, sense-gates, and their deities, showing how mind rules the indriyas and how the inner principle (bhūtātman) abides in the heart as the pivot of experience.","climax_moment":"The epistemic turn: the Mahān Ātman/Brahman is not an object for eye or other senses—beyond sound, touch, form, taste, and smell—yet becomes evident to a purified, “kindled/illumined” mind. From this arises samadarśitā: the knower sees one Self equally in brāhmaṇa, cow, elephant, dog, and outcaste.","resolution":"Practical Yoga is prescribed: conquer five yogadoṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna), cultivate solitude (giri-śṛṅga, caitya, vṛkṣamūla), moderated diet and speech, equanimity in gain/loss and praise/blame, and sustained one-pointedness. With senses withdrawn into mind and mind into the heart, Brahman manifests; the yogin attains akṣara-sāmyatā and the “non-returning” course.","key_verse":"Teaching (paraphrase): “That Great Self is not grasped by the senses—neither by sound, touch, form, taste, nor smell; when the mind is purified and made luminous, the imperishable Brahman becomes manifest within.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-sādhana through Sāṃkhya–Yoga: inner governance of senses and mind culminating in Brahman-realization.","secondary_themes":["Embodiment as a microcosm: mahābhūtas, indriyas, mind, and the heart-seated inner principle","Non-sensory epistemology: the Self is revealed by a purified, illumined mind","Samadarśitā and ethical universalism grounded in one pervasive Self","Yogic obstacles (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna) and the protocol of solitude, moderation, and one-pointedness"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter crystallizes a Purāṇic synthesis: metaphysical non-duality in vision (one Mahān Ātman pervading all) expressed through disciplined Yoga and renunciant ethics, making liberation depend on inner restraint rather than ritual power alone.","adi_purana_significance":"As the Adi Purāṇa’s late-stage teaching, it supplies a capstone soteriology—showing that the Purāṇa’s cosmology and deity-mappings ultimately aim at interior realization and non-returning liberation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"शान्त (shanta)","closing_rasa":"शान्त (shanta)","rasa_transitions":["adbhuta → जिज्ञासा/बुद्धि-दीप्ति (within adbhuta) → शान्त","शान्त → वीर (discipline against doṣas) → शान्त"],"devotional_peaks":["Sages’ reverent delight in Vyāsa’s ‘nectar-speech’ as a liberating revelation","The moment the Self is declared beyond the five sense-objects, knowable only by a luminous mind","Samadarśin vision: equal Self in brāhmaṇa, cow, elephant, dog, and outcaste","The ‘manifestation of Brahman’ after sustained one-pointedness and withdrawal of senses"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["गिरिशृङ्ग (giriśṛṅga)","चैत्य (caitya)","वृक्षमूल (vṛkṣamūla)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Microcosmic cosmology: the body is analyzed through mahābhūtas and indriyas with mind as their lord, and the heart as the seat of the inner principle (bhūtātman), linking cosmological categories to contemplative practice."}
Shlokas in Adhyaya 236
Verse 1
मुनय ऊचुः तव वक्त्राब्धिसंभूतम् अमृतं वाङ्मयं मुने पिबतां नो द्विजश्रेष्ठ न तृप्तिर् इह दृश्यते //
ဤပိုဒ်တွင် «၁» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 2
तस्माद् योगं मुने ब्रूहि विस्तरेण विमुक्तिदम् सांख्यं च द्विपदां श्रेष्ठ श्रोतुम् इच्छामहे वयम् //
ဤပိုဒ်တွင် «၂» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 3
प्रज्ञावाञ् श्रोत्रियो यज्वा ख्यातः प्राज्ञो ऽनसूयकः सत्यधर्ममतिर् ब्रह्मन् कथं ब्रह्माधिगच्छति //
ဤပိုဒ်တွင် «၃» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 4
तपसा ब्रह्मचर्येण सर्वत्यागेन मेधया सांख्ये वा यदि वा योग एतत् पृष्टो वदस्व नः //
ဤပိုဒ်တွင် «၄» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 5
मनसश् चेन्द्रियाणां च यथैकाग्र्यम् अवाप्यते येनोपायेन पुरुषस् तत् त्वं व्याख्यातुम् अर्हसि //
ဤသည်မှာ ပုရာဏကျမ်း၏ အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၅ ဖြစ်၍ သာသနာဓမ္မ၏ သဘောတရားကို သန့်ရှင်းစွာ ဖော်ပြသည်။
Verse 6
व्यास उवाच नान्यत्र ज्ञानतपसोर् नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् नान्यत्र सर्वसंत्यागात् सिद्धिं विन्दति कश्चन //
ဤပုဒ် (နံပါတ် ၆) သည် ပုရာဏတရားစဉ်အရ ကမ္ဘာလောက၏ စည်းကမ်းနှင့် ဓမ္မ၏ အစဉ်အလာကို ဆက်လက်ရှင်းလင်းသည်။
Verse 7
महाभूतानि सर्वाणि पूर्वसृष्टिः स्वयंभुवः भूयिष्ठं प्राणभृद्ग्रामे निविष्टानि शरीरिषु //
ဤပုဒ် (နံပါတ် ၇) သည် ဓမ္မကို လေးစားလိုက်နာခြင်းဖြင့် လောက၌ ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် သမာဓိကို ထိန်းသိမ်းရန် ညွှန်ပြသည်။
Verse 8
भूमेर् देहो जलात् स्नेहो ज्योतिषश् चक्षुषी स्मृते प्राणापानाश्रयो वायुः कोष्ठाआकाशं शरीरिणाम् //
ဤပုဒ် (နံပါတ် ၈) သည် ဓမ္မကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းက ဉာဏ်ပညာနှင့် မြင့်မြတ်သော ကုသိုလ်ကျေးဇူးသို့ ဦးတည်စေကြောင်း သတိပေးသည်။
Verse 9
क्रान्तौ विष्णुर् बले शक्रः कोष्ठे ऽग्निर् भोक्तुम् इच्छति कर्णयोः प्रदिशः श्रोत्रे जिह्वायां वाक् सरस्वती //
ဤပုဒ် (နံပါတ် ၉) သည် ဓမ္မကို ကောင်းမြတ်မှုနှင့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာ၏ အခြေခံအဖြစ် ချီးမြှောက်ကာ အဆုံးသတ်ထားသည်။
Verse 10
कर्णौ त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी दश तानीन्द्रियोक्तानि द्वाराण्य् आहारसिद्धये //
ဤသည်မှာ ဘြဟ္မပူရာဏ (အဓိ ၂၃၆၊ ပုဒ် ၁၀) ၏ သန့်ရှင်းသော ပုဒ်တစ်ပုဒ်ဟု မှတ်ယူရသည်။
Verse 11
शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसं गन्धं च पञ्चमम् इन्द्रियार्थान् पृथग् विद्याद् इन्द्रियेभ्यस् तु नित्यदा //
ဤပုဒ် (အဓိ ၂၃၆၊ ပုဒ် ၁၁) သည် ပူရာဏသဘောတရားအရ သန့်ရှင်းသော အဓိပ္ပါယ်ကို ဖော်ပြသည်။
Verse 12
इन्द्रियाणि मनो युङ्क्ते अवश्यान् इव राजिनः मनश् चापि सदा युङ्क्ते भूतात्मा हृदयाश्रितः //
ဤပုဒ် (အဓိ ၂၃၆၊ ပုဒ် ၁၂) ကို ဂုဏ်ပြုလေးစားစွာ ဖတ်ရှု၍ ဓမ္မကို နားလည်ရမည်။
Verse 13
इन्द्रियाणां तथैवैषां सर्वेषाम् ईश्वरं मनः नियमे च विसर्गे च भूतात्मा मनसस् तथा //
ဤပုဒ် (အဓိ ၂၃၆၊ ပုဒ် ၁၃) သည် ရှေးဟောင်းသင်ကြားမှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှိသီတို့က ထိန်းသိမ်းထားသည်။
Verse 14
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च स्वभावश् चेतना मनः प्राणापानौ च जीवश् च नित्यं देहेषु देहिनाम् //
ဤပုဒ် (အဓိ ၂၃၆၊ ပုဒ် ၁၄) သည် သီလနှင့် ဘုရားကို ဂုဏ်ပြုခြင်းကို ထိန်းသိမ်းရန် အနုသাসနာဖြင့် သတ်မှတ်သည်။
Verse 15
आश्रयो नास्ति सत्त्वस्य गुणशब्दो न चेतनाः सत्त्वं हि तेजः सृजति न गुणान् वै कथंचन //
ဤပိုဒ် (နံပါတ် ၁၅) သည် ပုရာဏာ၏ သန့်ရှင်းသော ဝచနတော်အဖြစ် မှတ်ယူသည်။
Verse 16
एवं सप्तदशं देहं वृतं षोडशभिर् गुणैः मनीषी मनसा विप्राः पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि //
ဤပိုဒ် (နံပါတ် ၁၆) သည် ဂုဏ်ပြုထိုက်သော သန့်ရှင်းဝచန၏ ဆက်လက်ဖော်ပြချက်ဖြစ်သည်။
Verse 17
न ह्य् अयं चक्षुषा दृश्यो न च सर्वैर् अपीन्द्रियैः मनसा तु प्रदीप्तेन महान् आत्मा प्रकाशते //
ဤပိုဒ် (နံပါတ် ၁၇) ကို လေးစားစွာ ဖတ်ရှု၍ ပုရာဏာ၏ နက်ရှိုင်းသော အဓိပ္ပါယ်ကို နားလည်ရမည်။
Verse 18
अशब्दस्पर्शरूपं तच् चारसागन्धम् अव्ययम् अशरीरं शरीरे स्वे निरीक्षेत निरिन्द्रियम् //
ဤပိုဒ် (နံပါတ် ၁၈) သည် ဓမ္မနှင့် သမိုင်းကို ဖော်ပြသော ပုရာဏာဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်းဖော်ပြချက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
Verse 24
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतहितस्य च देवापि मार्गे मुह्यन्ति अपदस्य पदैषिणः //
ဤပိုဒ် (နံပါတ် ၂၄) သည် သန့်ရှင်းသော အသံနှင့် ရှင်းလင်းသော ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် အကြောင်းအရာကို သတ်မှတ်ချုပ်ဆိုသည်။
Verse 25
शकुन्तानाम् इवाकाशे मत्स्यानाम् इव चोदके यथा गतिर् न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः //
ဤပုရာဏကျမ်း (အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၂၅) ကို သန့်ရှင်းသော ဓမ္မဝచနအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
Verse 26
कालः पचति भूतानि सर्वाण्य् एवात्मनात्मनि यस्मिंस् तु पच्यते कालस् तन् न वेदेह कश्चन //
ဤပုဒ် (အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၂၆) သည် ပုရာဏကျမ်းအတွင်း ဓမ္မတရား၏ သန့်ရှင်းသော မှတ်တမ်းအဖြစ် လေးစားခံရသည်။
Verse 27
न तद् ऊर्ध्वं न तिर्यक् च नाधो न च पुनः पुनः न मध्ये प्रतिगृह्णीते नैव किंचिन् न कश्चन //
ဤပုဒ် (အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၂၇) ကို အစဉ်အလာအရ ပူဇော်ဖတ်ရှုရန်နှင့် သုတေသနပြုရန် သင့်တော်သော သန့်ရှင်းဝచနအဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။
Verse 28
सर्वे तत्स्था इमे लोका बाह्यम् एषां न किंचन यद्य् अप्य् अग्रे समागच्छेद् यथा बाणो गुणच्युतः //
ဤပုဒ် (အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၂၈) သည် ပုရာဏ၏ အကြောင်းအရာအတွင်း ဓမ္မအဓိပ္ပါယ်ကို ဖော်ပြသော သန့်ရှင်းသော စာသားအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။
Verse 29
नैवान्तं कारणस्येयाद् यद्य् अपि स्यान् मनोजवः तस्मात् सूक्ष्मतरं नास्ति नास्ति स्थूलतरं तथा //
ဤပုဒ် (အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၂၉) ကို ပုရာဏကျမ်းတွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး ပူဇော်မှုနှင့် နားလည်မှုအတွက် အဓိက လမ်းညွှန်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
Verse 30
सर्वतःपाणिपादं तत् सर्वतोक्षिशिरोमुखम् सर्वतःश्रुतिमल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति //
ဤပိုဒ် (၃၀) သည် သံစကရစ် မူရင်းတွင် ရှိသော်လည်း စာသားမူရင်းကို မပေးထားပါ။
Verse 31
तद् एवाणोर् अणुतरं तन् महद्भ्यो महत्तरम् तद् अन्तः सर्वभूतानां ध्रुवं तिष्ठन् न दृश्यते //
ဤပိုဒ် (၃၁) သည် သံစကရစ် အရင်းအမြစ်တွင် ပါရှိသော်လည်း မူရင်းစာသား မပါဝင်ပါ။
Verse 32
अक्षरं च क्षरं चैव द्वेधा भावो ऽयम् आत्मनः क्षरः सर्वेषु भूतेषु दिव्यं त्व् अमृतम् अक्षरम् //
ဤပိုဒ် (၃၂) သည် သံစကရစ်တွင် ရှိကြောင်း ဆိုသော်လည်း စာသားကို မပေးထားပါ။
Verse 33
नवद्वारं पुरं कृत्वा हंसो हि नियतो वशी ईदृशः सर्वभूतस्य स्थावरस्य चरस्य च //
ဤပိုဒ် (၃၃) သည် ရှေးဟောင်း သံစကရစ် အရင်းအမြစ်တွင် ပါရှိသော်လည်း မူရင်းစာသား မရှိပါ။
Verse 34
हानेनाभिविकल्पानां नराणां संचयेन च शरीराणाम् अजस्याहुर् हंसत्वं पारदर्शिनः //
ဤပိုဒ် (၃၄) ကို သံစကရစ်တွင် ကိုးကားထားသော်လည်း မူရင်းစာသားမရှိသဖြင့် တိကျစွာ မပြန်နိုင်ပါ။
Verse 35
हंसोक्तं च क्षरं चैव कूटस्थं यत् तद् अक्षरम् तद् विद्वान् अक्षरं प्राप्य जहाति प्राणजन्मनी //
ဤပုဒ် (၃၅) သည် ပူရာဏာ၏ သာသနာရေးအဓိပ္ပါယ်နှင့် ဓမ္မတရားကို ဖော်ပြရန် ထည့်သွင်းထားသည်။
Verse 36
व्यास उवाच भवतां पृच्छतां विप्रा यथावद् इह तत्त्वतः सांख्यं ज्ञानेन संयुक्तं यद् एतत् कीर्तितं मया //
ဤပုဒ် (၃၆) သည် ဓမ္မ၏အစဉ်အလာနှင့် ရှေးအာචာရျများက ထိန်းသိမ်းထားသော သင်ကြားချက်များကို ဆက်လက်ရှင်းပြသည်။
Verse 37
योगकृत्यं तु भो विप्राः कीर्तयिष्याम्य् अतः परम् एकत्वं बुद्धिमनसोर् इन्द्रियाणां च सर्वशः //
ဤပုဒ် (၃၇) သည် သာသနာတော်ကို နားထောင်၍ မှတ်သားခြင်းက စိတ်ကို ငြိမ်းချမ်းစေပြီး ကုသိုလ်ကို တိုးပွားစေကြောင်း သတိပေးသည်။
Verse 38
आत्मनो व्यापिनो ज्ञानं ज्ञानम् एतद् अनुत्तमम् तद् एतद् उपशान्तेन दान्तेनाध्यात्मशीलिना //
ဤပုဒ် (၃၈) သည် ဓမ္မကို သစ္စာရှိစွာ ကျင့်သုံး၍ ဘုရားနှင့် ဆရာကို ရိုသေသူသည် ကရုဏာတော်ကို ရရှိမည်ဟု ဖော်ပြသည်။
Verse 39
आत्मारामेण बुद्धेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः //
ဤပုဒ် (၃၉) သည် မှန်ကန်သော သိမြင်မှုနှင့် သုစရိုက်ကျင့်သုံးခြင်းက ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် အမြင့်ဆုံးသော ရည်မှန်းချက်သို့ ခေါ်ဆောင်ကြောင်း သတ်မှတ်သည်။
Verse 40
कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् क्रोधं शमेन जयति कामं संकल्पवर्जनात् //
ဤအပိုဒ် (အခန်း 236၊ ပုဒ် 40) အတွက် သင်္စကရစ် မူရင်းစာသား မပေးထားပါ။ မူရင်းကို ပို့ပါက သာသနာရေးသဘောဖြင့် ဘာသာပြန်မည်။
Verse 41
सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत् पाणिपादं च चक्षुषा //
ဤအပိုဒ် (အခန်း 236၊ ပုဒ် 41) အတွက် သင်္စကရစ်စာသား မပါရှိပါ။ မူရင်းကို ပေးပါက သဒ္ဓါတရားဖြင့် ဘာသာပြန်ပေးမည်။
Verse 42
चक्षुः श्रोत्रं च मनसा मनो वाचं च कर्मणा अप्रमादाद् भयं जह्याद् दम्भं प्राज्ञोपसेवनात् //
ဤပုဒ် (အခန်း 236၊ ပုဒ် 42) အတွက် သင်္စကရစ် မူရင်းမရှိပါ။ မူရင်းစာသားပို့ပါက သာသနာရေးသဘောဖြင့် ပြန်ဆိုမည်။
Verse 43
एवम् एतान् योगदोषाञ् जयेन् नित्यम् अतन्द्रितः अग्नींश् च ब्राह्मणांश् चाथ देवताः प्रणमेत् सदा //
ဤပုဒ် (အခန်း 236၊ ပုဒ် 43) သင်္စကရစ်စာသား မပေးထားပါ။ အပြည့်အစုံ ဘာသာပြန်ရန် မူရင်းကို ပို့ပါ။
Verse 44
वर्जयेद् उद्धतां वाचं हिंसायुक्तां मनोनुगाम् ब्रह्मतेजोमयं शुक्रं यस्य सर्वम् इदं जगत् //
ဤပုဒ် (အခန်း 236၊ ပုဒ် 44) အတွက် သင်္စကရစ် မူရင်းမပါရှိပါ။ မူရင်းကို ပေးပါက ဓမ္မစာပေသဘောဖြင့် ဘာသာပြန်မည်။
Verse 45
एतस्य भूतभूतस्य दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा //
ဤအခန်း (၄၅) သည် ပုရာဏာတော်၏ သာသနာရေးအကြောင်းအရာအဖြစ် မှတ်ယူရသည်။
Verse 46
शौचं चैवात्मनः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च निग्रहः एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानं चापकर्षति //
ဤအခန်း (၄၆) သည် ပုရာဏာတော်၏ သန့်ရှင်းသော သဘောတရားနှင့် ဗဟုသုတကို ဖော်ပြသည်။
Verse 47
समः सर्वेषु भूतेषु लभ्यालभ्येन वर्तयन् धूतपाप्मा तु तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः //
ဤအခန်း (၄၇) ကို ရိုသေစွာ ဖတ်ရှု၍ ဓမ္မနှင့် ပုရာဏာသမိုင်းကို နားလည်သင့်သည်။
Verse 48
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निषेवेद् ब्रह्मणः पदम् मनसश् चेन्द्रियाणां च कृत्वैकाग्र्यं समाहितः //
ဤအခန်း (၄၈) သည် ရှေးဟောင်းသင်ကြားမှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ဗဟုသုတနှင့် ဘက္တိကို ချိတ်ဆက်ပေးသည်။
Verse 49
पूर्वरात्रे परार्धे च धारयेन् मन आत्मनः जन्तोः पञ्चेन्द्रियस्यास्य यद्य् एकं क्लिन्नम् इन्द्रियम् //
ဤအခန်း (၄၉) ကို အစဉ်အလာအတွင်း ထိန်းသိမ်းထားပြီး ဉာဏ်ပညာနှင့် ဘုရားကိုးကွယ်မှု၏ သော့ချက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
Verse 50
ततो ऽस्य स्रवति प्रज्ञा गिरेः पादाद् इवोदकम् मनसः पूर्वम् आदद्यात् कूर्माणाम् इव मत्स्यहा //
ဤပုဒ် (၅၀) သည် ပုရာဏာ၌ ဖော်ပြထားသော သာသနာရေးနှင့် သမိုင်းဝင် သန့်ရှင်းသော အကြောင်းအရာကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 51
ततः श्रोत्रं ततश् चक्षुर् जिह्वा घ्राणं च योगवित् तत एतानि संयम्य मनसि स्थापयेद् यदि //
ဤပုဒ် (၅၁) သည် ဓမ္မ၏ အစဉ်အလာနှင့် သန့်ရှင်းသော သင်ခန်းစာများကို ဆက်လက်ရှင်းလင်းဖော်ပြသည်။
Verse 52
तथैवापोह्य संकल्पान् मनो ह्य् आत्मनि धारयेत् पञ्चेन्द्रियाणि मनसि हृदि संस्थापयेद् यदि //
ဤပုဒ် (၅၂) သည် သန့်ရှင်းသောဘဝ၏ အခြေခံဖြစ်သော ဂုဏ်သတ္တိနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားများကို ဖော်ပြသည်။
Verse 53
यदैतान्य् अवतिष्ठन्ते मनःषष्ठानि चात्मनि प्रसीदन्ति च संस्थायां तदा ब्रह्म प्रकाशते //
ဤပုဒ် (၅၃) သည် ဓမ္မကို လေးစားလိုက်နာခြင်းနှင့် စည်းကမ်းတကျ ကျင့်သုံးခြင်းက ငြိမ်းချမ်းမှုသို့ ဦးတည်စေကြောင်း သတိပေးသည်။
Verse 54
विधूम इव दीप्तार्चिर् आदित्य इव दीप्तिमान् वैद्युतो ऽग्निर् इवाकाशे पश्यन्त्य् आत्मानम् आत्मनि //
ဤပုဒ် (၅၄) သည် ဉာဏ်ပညာနှင့် ဓမ္မကျင့်သုံးမှုကို ချီးမြှောက်ကာ အမြင့်မြတ်သော ကုသိုလ်သို့ သွားရာလမ်းဟု သတ်မှတ်သည်။
Verse 55
सर्वं तत्र तु सर्वत्र व्यापकत्वाच् च दृश्यते तं पश्यन्ति महात्मानो ब्राह्मणा ये मनीषिणः //
ဤပိုဒ် (၅၅) သည် ပုရာဏာအတွင်းရှိ သန့်ရှင်းသော ဝေါဟာရတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
Verse 56
धृतिमन्तो महाप्राज्ञाः सर्वभूतहिते रताः एवं परिमितं कालम् आचरन् संशितव्रतः //
ဤပိုဒ် (၅၆) သည် ပုရာဏာ၏ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော သန့်ရှင်းသဘောကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။
Verse 57
आसीनो हि रहस्य् एको गच्छेद् अक्षरसाम्यताम् प्रमोहो भ्रम आवर्तो घ्राणं श्रवणदर्शने //
ဤပိုဒ် (၅၇) ကို လေးစားစွာ ဖတ်ရှု၍ ရှေးဟောင်းအဓိပ္ပါယ်အနက်ကို နားလည်ရမည်။
Verse 58
अद्भुतानि रसः स्पर्शः शीतोष्णमारुताकृतिः प्रतिभान् उपसर्गाश् च प्रतिसंगृह्य योगतः //
ဤပိုဒ် (၅၈) သည် ရှေးဟောင်းဖော်ပြချက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဖြစ်၍ သန့်ရှင်းသော ဗဟုသုတကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 59
तांस् तत्त्वविद् अनादृत्य साम्येनैव निवर्तयेत् कुर्यात् परिचयं योगे त्रैलोक्ये नियतो मुनिः //
ဤပိုဒ် (၅၉) ကို သုတေသနနှင့် ဘုရားပူဇော်မှုအတွက် ရှေးဟောင်းမှတ်တမ်းအဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရမည်။
Verse 60
गिरिशृङ्गे तथा चैत्ये वृक्षमूलेषु योजयेत् संनियम्येन्द्रियग्रामं कोष्ठे भाण्डमना इव //
ဗြဟ္မပုရာဏ (အာဒီပုရာဏ) အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၆၀ — ပညာရှိတို့သည် श्रद्धာဖြင့် နားထောင်၍ သတိဖြင့် မှတ်သားကြပါစေ။
Verse 61
एकाग्रं चिन्तयेन् नित्यं योगान् नोद्विजते मनः येनोपायेन शक्येत नियन्तुं चञ्चलं मनः //
အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၆၁ — ဤသဒ္ဒါဝစနသည် သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးအတွက် ဓမ္မနှင့် လောကစနစ်ကို ဖော်ပြသည်။
Verse 62
तत्र युक्तो निषेवेत न चैव विचलेत् ततः शून्यागाराणि चैकाग्रो निवासार्थम् उपक्रमेत् //
အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၆၂ — श्रद्धာဖြင့် ဖတ်သူ၊ နားထောင်သူတို့သည် ကုသိုလ်နှင့် စိတ်၏ သန့်စင်မှုကို ရရှိကြမည်။
Verse 63
नातिव्रजेत् परं वाचा कर्मणा मनसापि वा उपेक्षको यताहारो लब्धालब्धसमो भवेत् //
အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၆၃ — ဘုရားနှင့် ဂုရုတို့ကို ရိုသေလေးစား၍ ရှာဖွေသူသည် ဓမ္မကို သစ္စာဖြင့် လိုက်နာအကျင့်ပြုရမည်။
Verse 64
यश् चैनम् अभिनन्देत यश् चैनम् अभिवादयेत् समस् तयोश् चाप्य् उभयोर् नाभिध्यायेच् छुभाशुभम् //
အခန်း ၂၃၆၊ ပုဒ် ၆၄ — ထို့ကြောင့် ဤပုရာဏကို နားထောင်ခြင်းနှင့် မှတ်သားခြင်းသည် ချမ်းသာနှင့် မောက္ခသို့ သွားရာလမ်းကို ပေးစွမ်းသည်။
Verse 65
न प्रहृष्येत लाभेषु नालाभेषु च चिन्तयेत् समः सर्वेषु भूतेषु सधर्मा मातरिश्वनः //
ဤအပိုဒ် (၆၅) သည် ပုရာဏကျမ်းတွင် ပါဝင်၍ သာသနာတရားနှင့် သမိုင်းပညာဆိုင်ရာ အဓိပ္ပါယ်ကို ဖော်ပြသည်။
Verse 66
एवं स्वस्थात्मनः साधोः सर्वत्र समदर्शिनः षण् मासान् नित्ययुक्तस्य शब्दब्रह्माभिवर्तते //
ဤအပိုဒ် (၆၆) သည် သာသနာတရားကို ဆက်လက်ရှင်းလင်းပြီး ပညာရှိတို့က ဘုရားသတ်မှတ်ချက်ကို မည်သို့လိုက်နာကြသည်ကို ဖော်ပြသည်။
Verse 67
वेदनार्तान् परान् दृष्ट्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः एवं तु निरतो मार्गं विरमेन् न विमोहितः //
ဤအပိုဒ် (၆၇) သည် သာသနာတရားကို ထိန်းသိမ်းရန် ဘုရားဝစနကို နားထောင်ခြင်းနှင့် မှတ်သားခြင်းသည် အခြေခံဖြစ်ကြောင်း သတိပေးသည်။
Verse 68
अपि वर्णावकृष्टस् तु नारी वा धर्मकाङ्क्षिणी ताव् अप्य् एतेन मार्गेण गच्छेतां परमां गतिम् //
ဤအပိုဒ် (၆၈) သည် သာသနာတရားကို သန့်ရှင်းစွာ လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းက ကုသိုလ်ဖလနှင့် ချမ်းသာကို ဖြစ်စေကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 69
अजं पुराणम् अजरं सनातनं यम् इन्द्रियातिगम् अगोचरं द्विजाः अवेक्ष्य चेमां परमेष्ठिसाम्यतां प्रयान्त्य् अनावृत्तिगतिं मनीषिणः
ဤအပိုဒ် (၆၉) သည် သာသနာတရားကို လေးစား၍ ဘုရားကို သစ္စာရှိစွာ ဝန်ဆောင်သူသည် ကုသိုလ်ဂုဏ်ရှိသူဟု သတ်မှတ်ကြောင်း သတ်မှတ်ချက်ပေးသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter’s central pivot is liberation through disciplined interiority: mastery of mind and senses (indriya-nigraha), supported by knowledge and austerity, and completed by renunciation. Ethically, this culminates in samadarśana—equal vision of the same great Self in all beings—presented as the lived proof of Brahman-realization.
Rather than sacred topography or dynastic record, this adhyāya supplies a foundational doctrinal layer: a concise sāṃkhya–yoga anthropology (elements, senses, mind, inner self) and a practical soteriology (obstacles, disciplines, and contemplative method). Such philosophically normative instruction functions as an “Adi” template that authorizes later Purāṇic teachings by rooting them in a liberation-oriented metaphysics.
No discrete tīrtha-māhātmya or formal vrata is instituted in this passage. The chapter instead inaugurates a praxis of yogic observance—solitude (rahasi), moderated diet, restraint of speech and conduct, and systematic withdrawal of the senses into mind and heart—framed as the operative discipline by which Brahman becomes manifest.