Adhyaya 6
Book 9 situates the Vijigīṣu not merely as a battlefield commander but as a systems-engineer of victory. In 9.6 (sūtras 31–45), Kautilya prescribes a layered covert choreography to weaken the enemy’s ‘head’ (mukhya) and thereby paralyze the remaining limbs. The method proceeds through controlled commerce and reputation (paṇya framed as ‘enemy-given’), staged accusations, and the calibrated use of lethal instruments (śastra, rasa, agni). A key feature is the use of double-paid agents (ubhaya-vetana) and the deliberate management of surrender/defection narratives (āptabhāva) to convert enemy insiders into vectors of distrust. The strategic objective is not random violence but command-disruption: killing or discrediting one principal, then sequentially testing and isolating others, and finally striking the skandhāvāra or fomenting mutual assassination plots. Within the Saptāṅga, this strengthens the Vijigīṣu’s Amātya-limb (intelligence-executive capacity) to protect the Sena-limb by making victory cheaper, faster, and politically survivable.
Sutras
Sutra 1
दूष्येभ्यः शत्रुभ्यश्च द्विविधा शुद्धा ॥ कZ_०९.६.०१ ॥
«သုဒ္ဓိ» (နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းကို ရှင်းလင်း/သန့်စင်ခြင်း) သည် နှစ်မျိုးရှိသည်—အတွင်းပိုင်း ဖောက်ပြန်သူ/ဖျက်ဆီးသူများမှ နှင့် အပြင်ဘက် ရန်သူများမှ ဖြစ်သည်။
Sutra 2
दूष्यशुद्धायां पौरेषु जानपदेषु वा दण्डवर्जानुपायान्प्रयुञ्जीत ॥ कZ_०९.६.०२ ॥
အတွင်းပိုင်း ဖောက်ပြန်သူများကို ရှင်းလင်းရာတွင်—မြို့သူမြို့သားများအတွင်းဖြစ်စေ ကျေးလက်ဒေသတွင်ဖြစ်စေ—အပြစ်ပေးဒဏ်ခတ်ခြင်းကို မပါဝင်စေသော နည်းလမ်းများ (အင်အားသုံးမှုမရှိ/နည်းသော နည်းလမ်းများ) ကို အသုံးချသင့်သည်။
Sutra 3
दण्डो हि महाजने क्षेप्तुमशक्यः ॥ कZ_०९.६.०३ ॥
အပြစ်ပေးအာဏာ (daṇḍa) ကို လူထုအပေါ် မရွေးမချယ် အလွတ်သဘောဖြင့် ‘ပစ်ချ’ မရ။
Sutra 4
क्षिप्तो वा तं चार्थं न कुर्यात् अन्यं चानर्थमुत्पादयेत् ॥ कZ_०९.६.०४ ॥
(ပြစ်ဒဏ်) ကို မစဉ်းစားဘဲ မျက်ကန်းတန်းချလိုက်လျှင် ရည်ရွယ်ထားသော ရည်မှန်းချက်ကို မအောင်မြင်စေဘဲ အစားထိုး၍ အန္တရာယ်အသစ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေလိမ့်မည်။
Sutra 5
मुख्येषु त्वेषां दाण्डकर्मिकवच्चेष्टेत ॥ कZ_०९.६.०५ ॥
အစားထိုး၍ သူသည် ၎င်းတို့၏ ခေါင်းဆောင်များကို ဦးတည်ကာ (အာရုံစိုက်သည့် ပြစ်ဒဏ်ဆောင်ရွက်မှုဖြင့်) ပြစ်ဒဏ်ပေးသူကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်သင့်သည်။
Sutra 6
शत्रुशुद्धायां यतः शत्रुः प्रधानः कार्यो वा ततः सामादिभिः सिद्धिं लिप्सेत ॥ कZ_०९.६.०६ ॥
‘ရန်သူရှင်းလင်းရေး’ လုပ်ဆောင်မှုတွင် ရန်သူ (သို့မဟုတ် အဓိကတာဝန်) သည် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့်၊ သူသည် သဘောတူညီညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် အခြားနည်းလမ်းများ (sāma စသည်) ဖြင့် အောင်မြင်မှုကို ရှာဖွေသင့်သည်။
Sutra 7
स्वामिन्यायत्ता प्रधानसिद्धिः मन्त्रिष्वायत्तायत्तसिद्धिः उभयायत्ता प्रधानायत्तसिद्धिः ॥ कZ_०९.६.०७ ॥
အုပ်စိုးရှင်ပေါ် မူတည်လျှင် အောင်မြင်မှုသည် အုပ်စိုးရှင်ပေါ် မူတည်သည်။ ဝန်ကြီးများပေါ် မူတည်လျှင် အောင်မြင်မှုသည် သူတို့ မူတည်နေသူများပေါ် မူတည်သည်။ နှစ်ဖက်လုံးပေါ် မူတည်လျှင် အောင်မြင်မှုသည် အဓိက (သော့ချက်) မူတည်ချက်ပေါ် မူတည်သည်။
Sutra 8
दूष्यादूष्याणामामिश्रितत्वादामिश्रा ॥ कZ_०९.६.०८ ॥
ပျက်စီးလွယ်သောအရာနှင့် မပျက်စီးလွယ်သောအရာတို့ ရောနှောနေသောကြောင့် ၎င်းကို ‘āmiśrā’ ဟု ခေါ်သည်။
Sutra 9
आमिश्रायामदूष्यतः सिद्धिः ॥ कZ_०९.६.०९ ॥
ရောနှောနေသောအခြေအနေ (āmiśrā) တွင် မပျက်စီးနိုင်သော/မညစ်ညမ်းနိုင်သော အစိတ်အပိုင်း (adūṣya) ကြောင့် အောင်မြင်မှု ရရှိသည်။
Sutra 10
आलम्बनाभावे ह्यालम्बिता न विद्यन्ते ॥ कZ_०९.६.१० ॥
အထောက်အကူပြု အခြေခံ (ālambana) မရှိလျှင် ထိုအပေါ် မီခိုထားသူများ/ချိတ်ဆက်ကပ်လျက်ရှိမှုများ မရှိတော့သည်။
Sutra 11
मित्रामित्राणामेकीभावात्परमिश्रा ॥ कZ_०९.६.११ ॥
မိတ်နှင့် ရန်သူတို့သည် ကိုယ်တစ်ကိုယ်တည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်း၍ ခွဲမရတော့သဖြင့် ၎င်းကို «paramiśrā» ဟု ခေါ်သည်။
Sutra 12
परमिश्रायां मित्रतः सिद्धिः ॥ कZ_०९.६.१२ ॥
paramiśrā (အလွန်ရောနှော) အခြေအနေတွင် အောင်မြင်မှုသည် မိတ်ဘက် (mitra) ကြောင့် ရရှိသည်။
Sutra 13
सुकरो हि मित्रेण संधिः नामित्रेणेति ॥ कZ_०९.६.१३ ॥
မိတ်ဆွေနှင့် သဘောတူညီချက် (saṃdhi) ချုပ်ဆိုခြင်းသည် အမှန်တကယ် လွယ်ကူသည်။ သို့သော် ရန်သူနှင့်တော့ မလွယ်ကူ။
Sutra 14
मित्रं चेन्न संधिमिच्छेदभीक्ष्णमुपजपेत् ॥ कZ_०९.६.१४ ॥
မိတ်ဆွေက သဘောတူညီချက်ထဲ ဝင်ရန် မလိုလားပါက၊ အမြဲတမ်း ချဉ်းကပ်၍ ဆက်တိုက် ပြုစုကာ စည်းရုံးသင့်သည်။
Sutra 15
ततः सत्त्रिभिरमित्राद्भेदयित्वा मित्रं लभेत ॥ कZ_०९.६.१५ ॥
ထို့နောက် လျှို့ဝှက်အေးဂျင့်များကို အသုံးပြု၍ ရန်သူဘက်အတွင်း ကွဲပြားမှုကို စိုက်ထူပြီး မိတ် (မဟာမိတ်) တစ်ဦးကို ရယူသင့်သည်။
Sutra 16
मित्रसंघस्य वा योऽन्तस्थायी तं लभेत ॥ कZ_०९.६.१६ ॥
သို့မဟုတ် မဟာမိတ်အဖွဲ့အတွင်းမှ “အတွင်းရှိသူ” (အတွင်းနေရာယူထားသူ) တစ်ဦးကို ရယူသင့်သည်။
Sutra 17
अन्तस्थायिनि लब्धे मध्यस्थायिनो भिद्यन्ते ॥ कZ_०९.६.१७ ॥
အတွင်းရှိသူကို ရရှိလာသောအခါ အလယ်တန်း/အလယ်အလတ်ဘက်များသည် ကွဲပြားသွားကြသည်။
Sutra 18
मध्यस्थायिनं वा लभेत ॥ कZ_०९.६.१८ ॥
သို့မဟုတ် အလယ်တန်း/အလယ်အလတ်ဘက်ကို ရယူသင့်သည်။
Sutra 19
मध्यस्थायिनि लब्धे नान्तस्थायिनः संहन्यन्ते ॥ कZ_०९.६.१९ ॥
ကြားနေ/အလယ်အလတ်ပါတီကို အာမခံရရှိပြီးလျှင် အတွင်းပိုင်းသူများသည် မပေါင်းစည်းကြ (တစ်ဖက်တည်းအဖြစ် မညီညွတ်ကြ)။
Sutra 20
यथा चैषामाश्रयभेदस्तानुपायान्प्रयुञ्जीत ॥ कZ_०९.६.२० ॥
ထို့ပြင် သူတို့၏ အားကိုးရာနှင့် ထောက်ခံအခြေခံတို့၏ ကွာခြားမှုအလိုက် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းများ (upāya) ကို အသုံးချသင့်သည်။
Sutra 21
धार्मिकं जातिकुलश्रुतवृत्तस्तवेन सम्बन्धेन पूर्वेषां त्रैकाल्योपकारानपकाराभ्यां वा सान्त्वयेत् ॥ कZ_०९.६.२१ ॥
သူသည် သမာဓိရှိသူကို (sāntvayet) မွေးဖွားမှု၊ မျိုးရိုး၊ ပညာသင်ယူမှုနှင့် အကျင့်စာရိတ္တကို ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆက်နွယ်မှု/ပေါင်းသင်းမှုကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အတိတ်–ပစ္စုပ္ပန်–အနာဂတ် အကျိုးကျေးဇူးများကို သတိပေးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း—သို့မဟုတ် လိုအပ်ပါက ရှောင်ရှားရမည့် အန္တရာယ်/ထိခိုက်မှုများကို ရည်ညွှန်း၍လည်းကောင်း—နှစ်သိမ့်ညှိနှိုင်းသင့်သည်။
Sutra 22
निवृत्तोत्साहं विग्रहश्रान्तं प्रतिहतोपायं क्षयव्ययाभ्यां प्रवासेन चोपतप्तं शौचेनान्यं लिप्समानमन्यस्माद्वा शङ्कमानं मैत्रीप्रधानं वा कल्याणबुद्धिं साम्ना साधयेत् ॥ कZ_०९.६.२२ ॥
နှစ်သိမ့်ညှိနှိုင်းခြင်း (sāman) ဖြင့် သူသည် စိတ်အားထက်သန်မှု ပျောက်ဆုံးသူ၊ ပဋိပက္ခကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သူ၊ အစီအစဉ်များ တားဆီးခံရသူ၊ ဆုံးရှုံးမှုနှင့် အသုံးစရိတ်များကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြည်ပထွက်နေရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဒုက္ခရောက်သူကို—သို့မဟုတ် ပိုမိုသန့်ရှင်း/လုံခြုံသည့် အခြေအနေတစ်ခုကို ရှာဖွေနေသူ၊ သို့မဟုတ် အခြားသူကို ကြောက်ရွံ့နေသူကို—သို့မဟုတ် မိတ်ဖက်ရေးကို အဓိကထားပြီး စိတ်ကောင်းရှိသူကို—အနိုင်ယူသင့်သည်။
Sutra 23
लुब्धं क्षीणं वा तपस्विमुख्यावस्थापनापूर्वं दानेन साधयेत् ॥ कZ_०९.६.२३ ॥
လောဘကြီးသူ—သို့မဟုတ် အားနည်းနေသူ—ကို (dāna) အားဖြင့် လှုံ့ဆော်ပေးကာ ဆွဲဆောင်ရမည်၊ ထိုမတိုင်မီ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော အဓိက သာသနာ့တပသီများ (tapasvī-mukhya) ကို ရှေ့တန်းတွင် အရင်တင်ထားရမည် (ဆိုလိုသည်မှာ ယုံကြည်မှုနှင့် ဝင်ရောက်နိုင်မှုကို ဖန်တီးရန် လေးစားခံရသော ဘာသာရေးပုဂ္ဂိုလ်များကို အသုံးချခြင်း)။
Sutra 24
तत्पञ्चविधं देयविसर्गो गृहीतानुवर्तनमात्तप्रतिदानं स्वद्रव्यदानमपूर्वं परस्वेषु स्वयं ग्राहदानं च ॥ कZ_०९.६.२४ ॥
ထို (ပေးကမ်းရေး မူဝါဒ) သည် အမျိုးအစား ၅ မျိုးရှိသည်။ (၁) ပေးရမည့်အရာကို ထုတ်ပေး/ဖြန့်ချိခြင်း၊ (၂) ရရှိပြီးသားသူများ၏ သစ္စာတည်မြဲမှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ (၃) ယူထား/လက်ခံထားသည့်အရာကို ပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း (အပြန်အလှန်ပြန်ပေးခြင်း)၊ (၄) ကိုယ်ပိုင်အရင်းအမြစ်မှ ပေးကမ်းခြင်း၊ (၅) မကြုံဖူးသည့်ပေးကမ်းမှု—အခြားသူတို့၏ အရင်းအမြစ်မှ ကိုယ်တိုင်အကျိုးရရှိအောင် စီမံဖန်တီးခြင်း (ပစ်မှတ်က တတိယပုဂ္ဂိုလ်ထံမှ “လက်ခံ” သကဲ့သို့ ဖြစ်စေပြီး နိုင်ငံတော်က ထိန်းချုပ်နိုင်မှု/အာဏာကို ရယူစေခြင်း)။
Sutra 25
इति दानकर्म ॥ कZ_०९.६.२५ ॥
ဤသို့ဖြင့် ပေးကမ်းခြင်း (dāna) ၏ လုပ်ငန်းစဉ်/နည်းလမ်း ပြီးဆုံးသည်။
Sutra 26
परस्परद्वेषवैरभूमिहरणशङ्कितमतोऽन्यतमेन भेदयेत् ॥ कZ_०९.६.२६ ॥
သူတို့အချင်းချင်း မုန်းတီးခြင်း၊ ရန်လိုခြင်း သို့မဟုတ် မြေယာ/နယ်မြေ လုယူမည်ဟု သံသယရှိလျှင်၊ ဤအကြောင်းရင်းများထဲမှ တစ်ခုခုကို အကွဲခွဲရန် အကြောင်းပြု၍ သူတို့ကို ခွဲထုတ်ရမည်။
Sutra 27
भीरुं वा प्रतिघातेन कृतसंधिरेष त्वयि कर्मकरिष्यति मित्रमस्य निसृष्टं संधौ वा नाभ्यन्तरः इति ॥ कZ_०९.६.२७ ॥
သို့မဟုတ် ကြောက်ရွံ့သူတစ်ဦးကို တန်ပြန်ထိုးနှက်မှု/ခြိမ်းခြောက်သည့် လှုပ်ရှားမှုဖြင့်၊ ဤသို့ ယုံကြည်စေပါ—«ဤသူက သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ပြီး မင်းကို ဆန့်ကျင်၍ လုပ်မည်; သူ၏ မိတ်ဖက်ကို ထည့်သွင်းထား/လွှတ်ထားပြီးပြီ; သို့မဟုတ် စာချုပ်ထဲတွင် သူသည် အတွင်းလူမဟုတ် (ယုံကြည်မရ)» ဟူ၍။
Sutra 28
यस्य वा स्वदेशादन्यदेशाद्वा पण्यानि पण्यागारतयागच्छेयुः तानि अस्य यातव्याल् लब्धानि इति सत्त्रिणश्चारयेयुः ॥ कZ_०९.६.२८ ॥
မည်သူမဆို၏ ကုန်ပစ္စည်းများသည် ကိုယ့်နိုင်ငံမှဖြစ်စေ အခြားနိုင်ငံမှဖြစ်စေ ဂိုဒေါင်/ဈေးကွက်-သိုလှောင်ရုံသို့ သွားမည့်သဘောဖြင့် ရွှေ့ပြောင်းနေပါက၊ အေးဂျင့်များ (sattrin) ကို စေလွှတ်၍ «ဤကုန်ပစ္စည်းများသည် သူ၏ ပို့ဆောင်ထားသော/လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ရရှိမည့် ကုန်ပစ္စည်းများဖြစ်သည်» ဟု သတင်းပို့စေသင့်သည်။
Sutra 29
बहुलीभूते शासनमभित्यक्तेन प्रेषयेत् एतत्ते पण्यं पण्यागारं वा मया ते प्रेषितं सामवायिकेषु विक्रमस्व अपगच्छ वा ततः पणशेषमवाप्स्यसि इति ॥ कZ_०९.६.२९ ॥
အခြေအနေကို လုံလောက်အောင် တည်ဆောက်ပြီးသည့်အခါ၊ ငြင်းဆိုနိုင်သော/စွန့်ပစ်ထားသကဲ့သို့သော အလယ်အလတ် (abhityakta) မှတစ်ဆင့် အမိန့်စာပို့ရမည်။ «ဤကုန်ပစ္စည်း—သို့မဟုတ် ဤကုန်လှောင်ရုံ—ကို ငါက သင့်ထံ ပို့ပေးထားသည်။ ဂိုဏ်း/အစုအဖွဲ့ (sāmavāyika) အတွင်း သင့်အခွင့်အရေးကို တောင်းဆိုပါ၊ သို့မဟုတ် နောက်ဆုတ်ပါ၊ ထို့နောက် ကျန်ငွေကို သင်ရမည်» ဟု။
Sutra 30
ततः सत्त्रिणः परेषु ग्राहयेयुः एतदरिप्रदत्तमिति ॥ कZ_०९.६.३० ॥
ထို့နောက် အေးဂျင့်များသည် အခြားသူများကို «ဤအရာသည် ရန်သူက ပေးထားသည်» ဟု လက်ခံယုံကြည်အောင် လုပ်စေသင့်သည်။
Sutra 31
शत्रुप्रख्यातं वा पण्यमविज्ञातं विजिगीषुं गच्छेत् ॥ कZ_०९.६.३१ ॥
သို့မဟုတ် ရန်သူနှင့် ဆက်စပ်ကြောင်း လူသိများသော ကုန်ပစ္စည်းကို မသိမမြင်သူ (avijñāta) တစ်ဦးက အောင်နိုင်လိုသူ/အနိုင်ယူလိုသူထံ သယ်ဆောင်သွားရမည်။
Sutra 32
तदस्य वैदेहकव्यञ्जनाः शत्रुमुख्येषु विक्रीणीरन् ॥ कZ_०९.६.३२ ॥
ထို့နောက် သူ၏ Vaidehaka ကုန်သည်/အေးဂျင့်များသည် ထိုကုန်ပစ္စည်းများကို ရန်သူ၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များ (အထက်တန်းဝိုင်း) အကြားတွင် ရောင်းချရမည်။
Sutra 33
ततः सत्त्रिणः परेषु ग्राहयेयुः एतत्पण्यमरिप्रदत्तमिति ॥ कZ_०९.६.३३ ॥
ထို့နောက် (နိုင်ငံ၏) လျှို့ဝှက်အေးဂျင့်များသည် ပြင်ပသူများအကြား (ဆိုလိုသည်မှာ ရန်သူ၏နယ်ပယ်အတွင်း) ၎င်းတို့ကို “ဤကုန်ပစ္စည်းသည် ရန်သူက ပေးပို့ထားသည်” ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ဖမ်းဆီးစေသင့်သည်။
Sutra 34
महापराधानर्थमानाभ्यामुपगृह्य वा शस्त्ररसाग्निभिरमित्रे प्रणिदध्यात् ॥ कZ_०९.६.३४ ॥
Or, having secured (them) through (charges of) major offences, or by inducement and honor, he should deploy (means of harm) against the enemy—by weapons, poison/chemical substances, or fire.
Sutra 35
अथैकममात्यं निष्पातयेत् ॥ कZ_०९.६.३५ ॥
Then he should eliminate a single minister/official (of the enemy).
Sutra 36
तस्य पुत्रदारमुपगृह्य रात्रौ हतमिति ख्यापयेत् ॥ कZ_०९.६.३६ ॥
Having taken control of his son and wife, he should spread the report: “He was killed at night.”
Sutra 37
अथामात्यः शत्रोस्तानेकैकशः प्ररूपयेत् ॥ कZ_०९.६.३७ ॥
Then an (infiltrated) minister/agent should, one by one, reconnoiter and assess the enemy’s positions/posts.
Sutra 38
ते चेद् यथोक्तं कुर्युर्न चैनान् ग्राहयेत् ॥ कZ_०९.६.३८ ॥
If they act as instructed, he should not have them arrested.
Sutra 39
अशक्तिमतो वा ग्राहयेत् ॥ कZ_०९.६.३९ ॥
သို့မဟုတ် စွမ်းဆောင်နိုင်စွမ်း/အရင်းအမြစ်မရှိသူများကို ဖမ်းဆီးစေသင့်သည်။
Sutra 40
आप्तभावोपगतो मुख्यादस्यात्मानं रक्षणीयं कथयेत् ॥ कZ_०९.६.४० ॥
ယုံကြည်မှုရှိသကဲ့သို့ အနေအထားယူပြီး မူလခေါင်းဆောင်အား «သင်၏ကိုယ်တိုင်ကို ကာကွယ်ထားရမည်» ဟု ပြောသင့်သည်။
Sutra 41
अथामित्रशासनं मुख्योपघाताय प्रेषितमुभयवेतनो ग्राहयेत् ॥ कZ_०९.६.४१ ॥
ထို့နောက် မူလခေါင်းဆောင်ကို ထိခိုက်စေရန် ရန်သူ၏အမိန့်အောက်တွင် စေလွှတ်လာသော လစာနှစ်ဆရသော အေးဂျင့်ကို ဖမ်းဆီးသင့်သည်။
Sutra 42
उत्साहशक्तिमतो वा प्रेषयेत् अमुष्य राज्यं गृहाण यथास्थितो नः संधिः इति ॥ कZ_०९.६.४२ ॥
သို့မဟုတ် စိတ်ဓာတ်တက်ကြွမှုနှင့် စွမ်းရည်ရှိသူတစ်ဦးကို (ဤသတင်းစကားဖြင့်) စေလွှတ်သင့်သည်– «အဲဒီလူရဲ့ နိုင်ငံကို သိမ်းယူပါ; ကျွန်ုပ်တို့၏ သဘောတူစာချုပ်သည် ယခင်အတိုင်းပင်» ဟု။
Sutra 43
ततः सत्त्रिणः परेषु ग्राहयेयुः ॥ कZ_०९.६.४३ ॥
ထို့နောက် စက်ထရင် (sattrin) ဟုခေါ်သော ဝင်ရောက်စိမ့်ဝင်သူများကို ရန်သူဘက်တွင် အေးဂျင့်/မိတ်ဖက်များ ရရှိအောင် စီမံခိုင်းသင့်သည်။
Sutra 44
एकस्य स्कन्धावारं वीवधमासारं वा घातयेयुः ॥ कZ_०९.६.४४ ॥
သူတို့သည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ စခန်း (သို့မဟုတ် စခန်းအပိုင်း) ကို ပဋိပက္ခ/အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခြင်း သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် ထိုးနှက်စေသင့်သည်။
Sutra 45
इतरेषु मैत्रीं ब्रुवाणाः त्वमेतेषां घातयितव्यः इत्युपजपेयुः ॥ कZ_०९.६.४५ ॥
အခြားသူများထံ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုကာ ချဉ်းကပ်ပြီး၊ သူတို့သည် “မင်းကို ဒီလူတွေ သတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားတယ်” ဟု တိုးတိုးလေး ပြောသင့်သည်။
Sutra 46
यस्य वा प्रवीरपुरुषो हस्ती हयो वा म्रियेत गूढपुरुषैर्हन्येत ह्रियेत वा सत्त्रिणः परस्परोपहतं ब्रूयुः ॥ कZ_०९.६.४६ ॥
တစ်ဦးဦး၏ ထိပ်တန်းစစ်သည်၊ ဆင် သို့မဟုတ် မြင်း တစ်ကောင် သေဆုံးသွားပါက—သို့မဟုတ် လျှို့ဝှက်အေးဂျင့်များက လျှို့ဝှက်သတ်ဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခိုးယူသွားခြင်း ဖြစ်ပါက—ဝင်ရောက်စိမ့်ဝင်သူများသည် ၎င်းကို အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်ဟု (အပြန်အလှန် ထိခိုက်မှုဟု) ကြေညာသင့်သည်။
Sutra 47
ततः शासनमभिशस्तस्य प्रेषयेत्भूयः कुरु ततः पणशेएषमवाप्स्यसि इति ॥ कZ_०९.६.४७ ॥
ထို့နောက် စွပ်စွဲခံထားရသူထံ အမိန့်စာ ပို့၍ “ထပ်လုပ်ပါ; ထို့နောက် ကျန်ရှိသော အခကြေးငွေကို မင်းရလိမ့်မည်” ဟု ဆိုသင့်သည်။
Sutra 48
तदुभयवेतना ग्राहयेयुः ॥ कZ_०९.६.४८ ॥
ထိုနည်းဖြင့် သူ့ကို နှစ်ဖက်စလုံးထံမှ အခကြေးငွေ လက်ခံစေသင့်သည် (ဆိုလိုသည်မှာ နှစ်ဆ အခကြေးငွေ)။
Sutra 49
भिन्नेष्वन्यतमं लभेत ॥ कZ_०९.६.४९ ॥
သူတို့ကွဲပြားသွားပြီးနောက် သူသည် ၎င်းတို့ထဲမှ တစ်ဦးကို (မဟာမိတ် သို့မဟုတ် ဘက်ပြောင်းသူအဖြစ်) ရယူသင့်သည်။
Sutra 50
तेन सेनापतिकुमारदण्डचारिणो व्याख्याताः ॥ कZ_०९.६.५० ॥
ဤနည်းဖြင့် စစ်တပ်မူး၊ မင်းသားနှင့် အမိန့်အာဏာအကောင်အထည်ဖော်အရာရှိများနှင့် သက်ဆိုင်သောကိစ္စများလည်း ရှင်းလင်းပြီးဖြစ်သည် (တူညီသောနည်းလမ်းကို ၎င်းတို့အပေါ်လည်း အသုံးချရသည်)။
Sutra 51
सांधिकं च भेदं प्रयुञ्जीत ॥ कZ_०९.६.५१ ॥
သူသည် သံတမန်ရေး/စာချုပ်ချုပ်ဆိုရေးနှင့်အတူ ကွဲပြားစေခြင်းကို အသုံးချသင့်သည်။
Sutra 52
इति भेदकर्म ॥ कZ_०९.६.५२ ॥
ဤသို့ဖြင့် ကွဲပြားစေခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှု (bheda-karman) ပြီးဆုံးသည်။
Sutra 53
तीक्ष्णमुत्साहिनं व्यसनिनं स्थितशत्रुं वा गूढपुरुषाः शस्त्राग्निरसादिभिः साधयेयुः सौकर्यतो वा तेषामन्यतमः ॥ कZ_०९.६.५३ ॥
လျှို့ဝှက်အေးဂျင့်များသည် (ရန်သူတစ်ဦး) ရက်စက်ကြမ်းတမ်းသူ၊ အလွန်တက်ကြွကြိုးပမ်းသူ၊ အကျင့်ဆိုးများကို စွဲလမ်းသူ၊ သို့မဟုတ် တည်မြဲသောရန်သူဖြစ်သူကို လက်နက်၊ မီး၊ အဆိပ် စသည့်နည်းလမ်းများဖြင့် ဖယ်ရှား/အင်အားမဲ့စေရမည်; သို့မဟုတ် အဆင်ပြေသလို ထိုနည်းလမ်းများထဲမှ တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ဆောင်ရွက်ရမည်။
Sutra 54
तीक्ष्णो ह्येकः शस्त्ररसाग्निभिः साधयेत् ॥ कZ_०९.६.५४ ॥
အမှန်ပင် tīkṣṇa အေးဂျင့်တစ်ဦးတည်းက လက်နက်၊ အဆိပ် သို့မဟုတ် မီးဖြင့် အမှုကို ပြီးမြောက်စေနိုင်သည်။
Sutra 55
अयं सर्वसंदोहकर्म विशिष्टं वा करोति ॥ कZ_०९.६.५५ ॥
ဤ(အေးဂျင့်)သည် အစုံအလင်ပေါင်းစည်းထားသော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကိုလည်းကောင်း၊ သီးသန့်အထူးပြု တာဝန်တစ်ရပ်ကိုလည်းကောင်း ဆောင်ရွက်သည်။
Sutra 56
इत्युपायचतुर्वर्गः ॥ कZ_०९.६.५६ ॥
ထို့ကြောင့် (ဖော်ပြထားသည်မှာ) ဥပာယ (upāya) လေးမျိုးအစု ဖြစ်သည်။
Sutra 57
पूर्वः पूर्वश्चास्य लघिष्ठः ॥ कZ_०९.६.५७ ॥
အရှေ့က (နည်းလမ်း) တစ်ခုချင်းစီသည် နောက်တစ်ခုထက် ပိုပေါ့ပါးသည်။
Sutra 58
सान्त्वमेकगुणम् ॥ कZ_०९.६.५८ ॥
ညှိနှိုင်းနှစ်သိမ့်ခြင်း (sāma/sāntva) သည် တစ်မျိုးတည်းသော နည်းလမ်း (ကိရိယာတစ်ခုတည်း) ဖြစ်သည်။
Sutra 59
दानं द्विगुणं सान्त्वपूर्वम् ॥ कZ_०९.६.५९ ॥
ပေးကမ်းခြင်း/အကျိုးဆောင်မက်လုံး (dāna) သည် နှစ်မျိုးရှိပြီး၊ အရင်ဆုံး ညှိနှိုင်းသိမ်းသွင်းခြင်းဖြင့် စတင်သင့်သည်။
Sutra 60
भेदस्त्रिगुणः सान्त्वदानपूर्वः ॥ कZ_०९.६.६० ॥
ခွဲခြားကွဲပြားစေခြင်း (bheda) သည် သုံးမျိုးရှိပြီး၊ အရင်ဆုံး ညှိနှိုင်းသိမ်းသွင်းခြင်းနှင့် ပေးကမ်းမက်လုံးတို့ဖြင့် စတင်သင့်သည်။
Sutra 61
दण्डश्चतुर्गुणः सान्त्वदानभेदपूर्वः ॥ कZ_०९.६.६१ ॥
အင်အားသုံးအရေးယူခြင်း/ဒဏ်ခတ်ခြင်း (daṇḍa) သည် လေးမျိုးရှိပြီး၊ အရင်ဆုံး ညှိနှိုင်းသိမ်းသွင်းခြင်း၊ ပေးကမ်းမက်လုံး၊ နှင့် ခွဲခြားကွဲပြားစေခြင်းတို့ဖြင့် စတင်သင့်သည်။
Sutra 62
इत्यभियुञ्जानेषूक्तम् ॥ कZ_०९.६.६२ ॥
ဤသို့ပင် ဤနည်းလမ်းများကို အကောင်အထည်ဖော်နေသူများနှင့် ပတ်သက်၍ ဆိုထားသည်။
Sutra 63
स्वभूमिष्ठेषु तु त एवोपायाः ॥ कZ_०९.६.६३ ॥
မိမိနယ်မြေတွင် ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေသူများအတွက်တော့ အထက်တွင် ဖော်ပြပြီးသား နည်းလမ်းများကိုပင် ထိုအတိုင်း အသုံးချရမည်။
Sutra 64
विशेषस्तु ॥ कZ_०९.६.६४ ॥
သို့သော် ထူးခြားသော (ကွဲပြားသည့်) ပြဋ္ဌာန်းချက်တစ်ရပ် ရှိသည်။
Sutra 65
स्वभूमिष्ठानामन्यतमस्य पण्यागारैरभिज्ञातान्दूतमुख्यानभीक्ष्णं प्रेषयेत् ॥ कZ_०९.६.६५ ॥
မိမိနယ်မြေတွင် အခြေချနေသူများထဲမှ တစ်ဦးထံသို့ ကုန်သိုလှောင်ရုံများ (ကုန်စည်ဂိုဒေါင်/ကုန်သည်ကွန်ရက်) မှတစ်ဆင့် သိရှိအသိအမှတ်ပြုထားသော အဓိကသံတမန်များကို မကြာခဏ စေလွှတ်သင့်သည်။
Sutra 66
त एनं संधौ परहिंसायां वा योजयेयुः ॥ कZ_०९.६.६६ ॥
သူတို့သည် သူ့ကို သဘောတူစာချုပ် (စီမံချက်) သို့မဟုတ် ရန်သူကို ထိခိုက်စေခြင်း (ရန်လိုသော လုပ်ရပ်) တွင် ပါဝင်စေသင့်သည်။
Sutra 67
अप्रतिपद्यमानं कृतो नः संधिः इत्यावेदयेयुः ॥ कZ_०९.६.६७ ॥
သူက မလက်ခံပါက၊ သူတို့သည် «ငါတို့နှင့် သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီးပြီ» ဟု ကြေညာသင့်သည်။
Sutra 68
तमितरेषामुभयवेतनाः संक्रामयेयुः अयं वो राजा दुष्टः इति ॥ कZ_०९.६.६८ ॥
နှစ်ဖက်လစာယူသော အေးဂျင့်များသည် «သင်တို့၏ဘုရင်သည် ဆိုးယုတ်သူဖြစ်သည်» ဟုဆိုကာ သူ့ကို အခြားဘက်(များ)သို့ ကူးပြောင်းစေသင့်သည်။
Sutra 69
यस्य वा यस्माद्भयं वैरं द्वेषो वा तं तस्माद्भेदयेयुः अयं ते शत्रुणा संधत्ते पुरा त्वामतिसंधत्ते क्षिप्रतरं संधीयस्व निग्रहे चास्य प्रयतस्व इति ॥ कZ_०९.६.६९ ॥
သူကြောက်ရွံ့သူ၊ ရန်လိုသူ သို့မဟုတ် မုန်းတီးသူကို ထိုအဖွဲ့မှ ခွဲထုတ်စေသင့်သည်။ «သူက မင်းရဲ့ရန်သူနဲ့ သဘောတူညီချက်ချုပ်နေတယ်; မင်းကို သဘောတူညီချက်နဲ့ လှည့်စားမီ ပိုမြန်မြန် မဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး သူ့ကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားပါ» ဟု ပြောဆို၍ ခွဲထုတ်စေ။
Sutra 70
आवाहविवाहाभ्यां वा कृत्वा सम्योगमसम्युक्तान्भेदयेत् ॥ कZ_०९.६.७० ॥
သို့မဟုတ် စေ့စပ်ခြင်းနှင့် လက်ထပ်ခြင်းတို့ဖြင့် ဆက်နွယ်မှုတစ်ရပ် ဖန်တီးကာ မပေါင်းစည်းသေးသူများကို ခွဲခွာစေသင့်သည်။
Sutra 71
सामन्ताटविकतत्कुलीनापरुद्धैश्चैषां राज्यानि घातयेत्सार्थव्रजाटवीर्वा दण्डं वाभिसृतम् ॥ कZ_०९.६.७१ ॥
နယ်စပ်အုပ်ချုပ်ခံမင်းများ၊ တောမင်းများ၊ မျိုးနွယ်/အထက်တန်းမျိုးရိုးများနှင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားသူများ (အာမခံ/အကျဉ်းသား) ကို အသုံးချ၍ သူတို့၏ နိုင်ငံများကို ထိုးနှက်စေသင့်သည်။ သို့မဟုတ် ကုန်သည်ကာရဗန်များနှင့် တောစစ်သည်များကို (ကိရိယာအဖြစ်) အသုံးချခြင်း၊ သို့မဟုတ် ထွက်ခွာစေလွှတ်ထားသော အပြစ်ပေးတပ်ဖွဲ့ဖြင့် လုပ်ဆောင်စေ။
Sutra 72
परस्परापाश्रयाश्चैषां जातिसंघाश्छिद्रेषु प्रहरेयुः गूढाश्चाग्निरसशस्त्रेण ॥ कZ_०९.६.७२ ॥
အပြန်အလှန် အားထားနေသော သူတို့၏ မျိုးနွယ်/အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ မဟာမိတ်စုများသည် အားနည်းချက်များတွင် ထိုးနှက်သင့်သည်။ ထို့အပြင် လျှို့ဝှက်အေးဂျင့်များက မီး၊ အဆိပ်နှင့် လက်နက်တို့ဖြင့်လည်း ထိုသို့ လုပ်ဆောင်သင့်သည်။
Sutra 73
घातयेत्परमिश्रायां विश्वासेनामिषेण च ॥ कZ_०९.६.७३च्द् ॥
He should have (the target) killed in a mixed/neutral setting, using trust and bait as the means.
Frequently Asked Questions
By collapsing enemy cohesion through targeted covert measures, the state avoids prolonged campaigns, reduces battlefield casualties and fiscal drain, and secures faster stabilization of conquered territory—thus protecting subjects and treasury through cheaper victory.
This unit does not state a codified internal penalty; implied daṇḍa is operational: agents who fail ‘yathokta’ are not to be seized if compliant, while the incapable (aśaktimataḥ) may be seized/neutralized. In practice, dereliction in secret service falls under rājadaṇḍa (discipline up to removal or death) elsewhere in the śāstra.