
Vedaśākhā-dikīrtana (Enumeration of the Vedic Branches) and Purāṇa-Vaṃśa (Lineages of Transmission)
ဤအခန်းသည် မန္တရ၏ အလုံးစုံအကျိုးပြုမှုကို အစပြု၍ ပုရုෂာဓာတ် ၄ ပါးကို ပြည့်စုံစေနိုင်သဖြင့် ဝေဒပညာလေ့လာခြင်းသည် မောက္ခနှင့် လောကီအကျိုး နှစ်မျိုးလုံးအတွက် ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်သည်။ ထို့နောက် ဝေဒ-ဝိဓာနကို မန္တရအရေအတွက်များ၊ ရိဂ်နှင့် ယဇုစ်တို့တွင် ထင်ရှားသော သာခာခွဲခြားမှုများ၊ ဗြာဟ္မဏအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော ရေစင်ရှင်းအမည်များဖြင့် စာရင်းကောက်ဖော်ပြသည်။ စာမဝေဒဘက်တွင် အဓိက ရေစင်ရှင်းများနှင့် သီချင်းချန့်အမျိုးအစားများကို ဖော်ပြပြီး၊ အထာဝဝေဒဘက်တွင် ဆရာအမည်များနှင့် ဥပနိသဒ် အရေအတွက်အကြောင်း ထူးခြားသော အဆိုတစ်ရပ်ကို ထောက်ပြသည်။ ထို့နောက် စာရင်းကောက်မှ ဝံသသို့ ပြောင်း၍ ဝျာသကို သာခာဘေဒနှင့် ဆက်စပ်အမျိုးအစားများကို စနစ်တကျ ခွဲစည်းပေးသော ဒေဝတန်ဆာအဖြစ် ဖော်ပြကာ၊ ဝေဒ၊ အိတိဟာသ၊ ပုရာဏတို့၏ မူလရင်းမြစ်မှာ ဝိෂ္ဏုဖြစ်ကြောင်း အခြေခံထားသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပုရာဏပို့ဆောင်မှုကို ဝျာသမှ လောမဟရ္ရှဏ (စူတ) သို့၊ ထို့နောက် ပုရာဏ-သံဟိတာများကို စုစည်းသော တပည့်များသို့ ဆက်လက်ဖော်ပြပြီး၊ အဂ္နేయ ပုရာဏကို ဝေဒ၏ အနှစ်သာရအဖြစ် ချီးမြှောက်ကာ လောကီအောင်မြင်မှုနှင့် မောက္ခ နှစ်မျိုးလုံး ပေးစွမ်းသည်ဟု သဒ္ဓါတရားဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे विष्णुपञ्जरं नामोनसप्रत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः वेदशाखदिकीर्तनं पुष्कर उवाच सर्वानुग्राहका मन्त्राश् चतुर्वर्गप्रसाधकाः ऋगथर्व तथा साम यजुः संख्या तु लक्षकं
ဤသို့ အဂ္နိမဟာပုရာဏ၌ «ဗိဿဏုပဉ္ဇရ» ဟူသော အခန်း (၂၆၉) ပြီးဆုံး၏။ ယခု အခန်း (၂၇၀) «ဝေဒသാഁခာများကို ရေတွက်ဖော်ပြခြင်း» စတင်၏။ ပုရှ္ကရက ပြောသည်— «မန္တရများသည် သတ္တဝါအားလုံးကို ကရုဏာအကျိုးပြု၍ လူ့ရည်မှန်းချက်လေးပါး (ဓမ္မ၊ အဓိပ္ပါယ်/အတ္ထ၊ ကာမ၊ မောက္ခ) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ ရိဂ်၊ အထർဝ၊ သာမ၊ ယဇုရ ဝေဒတို့၏ မန္တရ စုစုပေါင်းသည် တစ်သိန်း ဖြစ်သည်»။
Verse 2
भेदः साङ्ख्यायनश् चैक आश्वलायनो द्वितीयकः शतानि दश मन्त्राणां ब्राह्मणा द्विसहस्रकं
သാഁခာခွဲခြားမှု (recensional divisions) သည်— စာင်ခ္ယာယန တစ်ခု၊ အာရှ္ဝလာယန ဒုတိယတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မန္တရ အရေအတွက်သည် တစ်ထောင် (ဆယ်ရာ) ဖြစ်ပြီး၊ ဘြာဟ္မဏ အပိုဒ်များသည် နှစ်ထောင် ဖြစ်သည်။
Verse 3
ऋग्वेदो हि प्रमाणेन स्मृतो द्वैपायनादिभिः एकोनिद्विसहस्रन्तु मन्त्राणां यजुषस् तथा
အမှန်တကယ် ရိဂ္ဝေဒကို ဒွိပာယန (ဗျာသ) နှင့် အခြား ရှင်ရဟန်းတို့က အာဏာရှိသော ပမာဏအဖြစ် မှတ်သားကြသည်။ ထိုနည်းတူ ယဇုရဝေဒတွင် မန္တရ ၁,၉၉၁ ပါရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 4
शतानि दश विप्राणां षडशीतिश् च शाखिकाः काण्वमाध्यन्दिनी संज्ञा कठी माध्यकठी तथा
ဗြာဟ္မဏတို့အတွင်း အုပ်စု ၁၁၀ ရှိပြီး၊ သാഁခာ ၈၆ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို ကာဏ္ဝ (Kāṇva) နှင့် မာဓျန္ဒိနီ (Mādhyandinī) ဟူသော အမည်များဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထို့အတူ ကဋ္ဌီ (Kaṭhī) နှင့် မာဓျကဋ္ဌီ (Mādhyakaṭhī) ဟူသော အမည်များဖြင့်လည်းကောင်း သိကြသည်။
Verse 5
मैत्रायणी च संज्ञा च तैत्तिरीयाभिधानिका वैशम्पायनिकेत्याद्याः शाखा यजुषि संस्थिताः
ယဇုသ် (ယဇုရဝေဒ) အတွင်း တည်ရှိသော သാഁခာများမှာ— မૈထ္ရာယဏီ (Maitrāyaṇī), သံဇ္ဉာ (Saṃjñā), တೈတ္တိရီးယ (Taittirīya) ဟု ခေါ်သော သာခာ၊ နှင့် ဝိုင်ရှမ္ပာယနိက (Vaiśampāyanika) မှ စတင်သော သာခာများ—ဤတို့ဖြစ်သည်။
Verse 6
साम्नः कौथुमसंज्ञैका द्वितीयाथर्वणायनी गानान्यपि च चत्वारि वेद आरण्यकन्तथा
သာမဝေဒတွင် ကောထုမ (Kauthuma) ဟုခေါ်သော ရှာခာတစ်မျိုးရှိပြီး ဒုတိယမှာ အထရ္ဝဏာယနီ (Atharvaṇāyanī) ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သာမန်တေးချန့် ၄ မျိုးလည်းရှိကာ ဝေဒတွင် အာရဏ္ယက (တောကျမ်း) လည်း ပါရှိသည်။
Verse 7
उक्था ऊहचतुर्थञ्च मन्त्रा नवसहस्रकाः सचतुःशतकाश् चैव ब्रह्मसङ्घटकाः स्मृताः
ဥက္ထ (Uktha) နှင့် ဦဟ (Ūha) တို့အပြင် ‘စတုတ္ထ’ (ဖြည့်စွက်အမျိုးအစား) ပါဝင်သော မန္တရများသည် စုစုပေါင်း ၉,၄၀၀ ရှိသည်။ ထိုတို့ကို ဗြဟ္မ-သင်္ဃဋက (brahma-saṅghaṭaka) ဟူ၍ ဝေဒမန္တရယူနစ်များကို စုစည်းတင်ပြထားသည့် အစုအဖွဲ့ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 8
पञ्चविंशतिरेवात्र साममानं प्रकीर्तितं सुमन्तुर्जाजलिश् चैव श्लोकायनिरथर्वके
ဤနေရာတွင် သာမ-ပရမာဏ (Sāma-pramāṇa) ကို ၂၅ ဟု ကြေညာထားသည်။ အထရ္ဝ (Atharva) ထုံးတမ်းတွင်လည်း စုမန္တု (Sumantu)၊ ဂျာဂျလိ (Jājali) နှင့် ရှလိုကာယန (Ślokāyana) တို့ကိုလည်း အသိအမှတ်ပြု၍ ဖော်ပြထားသည်။
Verse 9
शौनकः पिप्पलादश् च मुञ्जकेशादयो ऽपरे मन्त्राणामयुतं षष्टिशतञ्चोपनिषच्छतं
ရှောနက (Śaunaka)၊ ပိပ္ပလာဒ (Pippalāda) နှင့် မုဉ္ဇကေရှ (Muñjakeśa) စသည့် အခြားသူများကိုလည်း ရှိ (ṛṣi) များအဖြစ် ရေတွက်ကြသည်။ ၎င်းတို့နှင့် ဆက်နွယ်သော မန္တရ ၁၀,၀၀၀ နှင့် ဥပနိရှဒ် စုစုပေါင်း ၆၀၀ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 10
व्यासरूपी स भगवान् शाखाभेदद्यकारयत् शाखाभेदादयो विष्णुरितिहासः पुराणकं
အရှင်ဘုရားသည် ဗျာသ (Vyāsa) အဖြစ် ရုပ်သဏ္ဌာန်ယူကာ ဝေဒရှာခာများ၏ ခွဲခြားမှုနှင့် ဆက်စပ်သည့် အမျိုးအစားခွဲခြားမှုတို့ကို ပြုလုပ်စေ하였다။ ထို့ပြင် ဗိဿဏု (Viṣṇu) သည် ထိုခွဲခြားမှုများ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သကဲ့သို့ အိတိဟာသ (Itihāsa) နှင့် ပုရာဏ (Purāṇa) ထုံးတမ်း၏ မူလရင်းမြစ်လည်း ဖြစ်ကြောင်း သင်ကြားထားသည်။
Verse 11
प्राप्य व्यासात् पुराणादि सूतो वै लोमहर्षणः सुमतिश्चाग्निवर्चाश् च मित्रयुःशिंशपायनः
ဗျာသထံမှ ပုရာဏာများနှင့် ဆက်စပ်သော ဗဟုသုတတို့ကို လက်ခံရရှိပြီးနောက် စူတ လောမဟർഷဏသည် စုမတိ၊ အဂ္နိဝရ္စာ၊ မိတ္တရယု၊ နှင့် ရှိṁရှပာယနတို့နှင့်အတူ ထိုသင်ခန်းစာများကို သင်ကြား하였다။
Verse 12
कृतव्रतोथ सावर्णिः षट्शिष्यास्तस्य चाभवन् शांशपायनादयश् चक्रुः पुराणानान्तु संहिताः
ထို့နောက် ကෘတဝြတဟု အမည်ရသော သာဝර්ဏိ ရှိလာသည်။ သူ၌ တပည့် ခြောက်ဦးရှိ၍ ရှာṁရှပာယန စသည်တို့က ပုရာဏာများ၏ စံဟိတာ (recensions) များကို စုစည်းပြုစု하였다။
Verse 13
ब्राह्मादीनि पुराणानि हरिविद्या दशाष्ट च महापुराणे ह्य् आग्नेये विद्यारूपो हरिः स्थितः
ဗြာဟ္မ ပုရာဏာ စသည့် ပုရာဏာများနှင့် ဟရိနှင့် ဆက်နွယ်သော ဗိဒ္ယာ အခွဲ ၁၈ မျိုးတို့—အဂ္နေယဟု ခေါ်သော မဟာပုရာဏာအတွင်း၌ ဟရိသည် ဗိဒ္ယာတည်းဟူသော အသွင်ဖြင့် တည်ရှိနေသည်။
Verse 14
सप्रपञ्चो निष्प्रपञ्चो मूर्तामूर्तस्वरूपधृक् तं ज्ञात्वाभ्यर्च्य संस्तूय भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्
သူသည် ပရပဉ္စနှင့်အတူလည်း ရှိပြီး ပရပဉ္စကို ကျော်လွန်လည်း ရှိသည်။ ရုပ်ရှိရုပ်မဲ့ နှစ်မျိုးလုံး၏ သဘောသဏ္ဌာန်ကို ထမ်းဆောင်တော်မူသည်။ ထိုသို့ သိမြင်ကာ ပူဇော်၍ ချီးမွမ်းလျှင် လောကီအာနန္ဒနှင့် မုက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) နှစ်ပါးလုံးကို ရနိုင်သည်။
Verse 15
विष्णुर्जिष्णुर्भविष्णुश् च अग्निसूर्यादिरूपवान् अग्निरूपेण देवादेर्मुखं विष्णुः परा गतिः
ဗိෂ္ဏုသည် အောင်မြင်သူ (ဂျိṣ္ဏု) နှင့် အစဉ်ဖြစ်ပေါ်လာသူ (ဘဝိṣ္ဏု) ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြပြီး မီး၊ နေ စသည့် ရုပ်သဏ္ဌာန်များကို ခံယူတော်မူသည်။ အဂ္နိ၏ ရုပ်ဖြင့် သူသည် ဒေဝတားတို့၏ ပါးစပ်ဖြစ်၍ ဗိෂ္ဏုသည် အမြင့်ဆုံးသော ဂတိ (အဆုံးစွန် ခိုလှုံရာ) ဖြစ်သည်။
Verse 16
वेदेषु सपुराणेषु यज्ञमूर्तिश् च गीयते आग्नेयाख्यं पुराणन्तु रूपं विष्णोर्महत्तरं
ဝေဒများနှင့် ပူရာဏများတွင် ထိုဘုရားကို ယဇ్ఞ (ယဇ္ဍ) ၏ ကိုယ်တိုင်ရုပ်သဏ္ဍာန်အဖြစ် ချီးမွမ်းကြသည်။ သို့ရာတွင် “အာဂ္နေယ” ဟုခေါ်သော ပူရာဏသည် ဗိဿဏု၏ ပိုမိုမြတ်သော ပေါ်ထွန်းရုပ်သဏ္ဍာန်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
Verse 17
आग्नेयाख्यपुराणस्य कर्ता श्रोता जनार्दनः तस्मात्पुराणमाग्नेयं सर्ववेदमयं महत्
“အာဂ္နေယ” ဟုခေါ်သော ပူရာဏ၏ စာရေးသူလည်း၊ နားထောင်သူလည်း ဂျနာရ္ဒန (ဗိဿဏု) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာဂ္နေယ ပူရာဏသည် ဝေဒအားလုံး၏ အနှစ်သာရကို ကိုယ်စားပြုသော မဟာကျမ်း ဖြစ်သည်။
Verse 18
सर्वविद्यामयं पुण्यं सर्वज्ञानमयं वरम् सर्वात्म हरिरूपं हि पठतां शृण्वतां नृणां
ဖတ်ရွတ်သူနှင့် နားထောင်သူတို့အတွက် ၎င်းသည် ပုဏ္ဏကောင်းမြတ်သော ကျမ်းဖြစ်၍ ပညာရပ်အားလုံးကို စုစည်းထားသည်။ ထူးမြတ်၍ ဉာဏ်ပညာအားလုံးဖြင့် ပြည့်စုံသည်။ အမှန်တကယ် ၎င်းသည် အရာအားလုံး၏ အတ္တမဖြစ်သော ဟရီ၏ ရုပ်သဏ္ဍာန်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 19
विद्यार्थिनाञ्च विद्यादमर्थिनां श्रीधनप्रदम् राज्यार्थिनां राज्यदञ्च धर्मदं धर्मकामिनाम्
ပညာလိုလားသူတို့အား ပညာကို ပေးတတ်သည်။ ဥစ္စာလိုလားသူတို့အား ကံကောင်းမြတ်သော စည်းစိမ်နှင့် ဓနကို ပေးတတ်သည်။ နိုင်ငံတော်လိုလားသူတို့အား အာဏာအုပ်ချုပ်မှုကို ပေးတတ်သည်။ ဓမ္မကို ချစ်မြတ်နိုးသူတို့အား ဓမ္မကို ပေးတတ်သည်။
Verse 20
स्वर्गार्थिनां स्वर्गदञ्च पुत्रदं पुत्रकामिनां गवादिकामिनाङ्गोदं ग्रामदं ग्रामकामिनां
ကောင်းကင်ဘုံကို လိုလားသူတို့အား ကောင်းကင်ဘုံကို ပေးတတ်သည်။ သားကို လိုလားသူတို့အား သားကို ပေးတတ်သည်။ နွားနှင့် အခြားအရာများကို လိုလားသူတို့အား နွားပေးကမ်းခြင်းကို ပေးတတ်သည်။ ရွာကို လိုလားသူတို့အား ရွာကို ပေးတတ်သည်။
Verse 21
शिंशपायनादयश् चक्रुरिति ख परमिति ञ श्रीबलप्रदमिति ञ कामार्थिनां कामदञ्च सर्वसौभाग्यसम्प्रदम् गुणकीर्तिप्रदन्नॄणां जयदञ्जयकामिनाम्
«သိံရှပါယနာတို့နှင့် အခြားသူများက ဤကို စီစဉ်ရေးသားခဲ့သည်» ဟု “kha” ဖြင့် ညွှန်ပြသည်။ “အမြင့်မြတ်ဆုံး” ဟု “ña” ဖြင့်၊ “သီရိနှင့် အင်အား ပေးသူ” ဟု “ña” ဖြင့် ဆိုသည်။ ကာမအာရုံကို ရှာဖွေသူတို့၏ ဆန္ဒကို ဖြည့်ဆည်းပေးပြီး ကံကောင်းခြင်း အမျိုးမျိုးကို ပေးကာ သီလနှင့် ဂုဏ်သတင်းကို ပေး၍ အောင်မြင်မှုကို လိုလားသူတို့အား အောင်ပွဲကို ပေးသည်။
Verse 22
सर्वेप्सूनां सर्वदन्तु मुक्तिदं मुक्तिकामिनां पापघ्नं पापकर्तॄणामाग्नेयं हि पुराणकम्
အမှန်တကယ်ပင် ဤ အာဂ္နေယ ပုရာဏသည် ရှာဖွေသူအားလုံးအတွက် လိုလားသမျှ အောင်မြင်မှုများကို ပေးသည်။ လွတ်မြောက်ခြင်းကို တောင့်တသူတို့အား မုတ္တိကို ပေးပြီး၊ အပြစ်ကျူးလွန်သူတို့အတွက်တောင် အပြစ်ကို ဖျက်ဆီးပေးသည်။
It provides a Purāṇic taxonomy of Vedic transmission—naming śākhās, indicating mantra/Brāhmaṇa measures, and linking these divisions to Vyāsa’s editorial role, thereby presenting textual organization as a theological act grounded in Viṣṇu.
By stating that mantra benefits all and fulfills the four puruṣārthas, then concluding with the Agneya Purāṇa’s phalaśruti (results of recitation/hearing), it frames textual classification as supportive of dharma and as a pathway culminating in mokṣa.