Adhyaya 266
Veda-vidhana & VamshaAdhyaya 26624 Verses

Adhyaya 266

Māheśvara-snāna: Lakṣa/Koṭi-homa, Protective Baths, Unguents, and Graha-Śānti

ဤအধ্যာယသည် ယခင် Vināyaka-snāna မှ အပြောင်းအလဲအမှတ်အသားဖြင့် စတင်ကာ၊ Uśanā က Bali ကို သင်ကြားခဲ့သည့်အတိုင်း မင်းများနှင့် ခေါင်းဆောင်များအတွက် အောင်မြင်မှုတိုးစေသော «Māheśvara-snāna» ကို ဖော်ပြသည်။ မိုးမလင်းမီ ပူဇော်အုတ်ခုံ/ဒေဝတားကို ရေကန့်များဖြင့် ရေချိုးပူဇော်ကာ အငြင်းပွားမှုကို ချိုးဖောက်သည့် မန္တရနှင့် ကာကွယ်မန်တရကို ရွတ်ဆိုပြီး၊ ကြမ်းတမ်းသော နေရောင်အင်အားနှင့် Śiva ကို Tripurāntaka အဖြစ် saṃvartaka မီးကဲ့သို့ ခေါ်ယူသည်။ ထို့နောက် နှမ်းနှင့် ဆန်ကို ဟောမအဖြစ် ပူဇော်ကာ pañcāmṛta ဖြင့် ရေချိုးပြီး Śūlapāṇi ကို ပူဇော်သည်။ ထို့ပြင် snāna ပစ္စည်းများ—ဃီ၊ နွားထွက်ပစ္စည်းများ၊ နို့/ဒဟိ၊ kuśa-ရေ၊ śatamūla၊ ချိုဖြင့် သန့်စင်ထားသောရေ၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင်ရောစပ်မှု—တို့ကို စနစ်တကျ ခွဲခြားကာ āyuḥ, lakṣmī, pāpa-kṣaya, rakṣā, medhā အကျိုးများနှင့် ချိတ်ဆက်သည်။ Viṣṇu-pāda-udaka ကို အမြင့်ဆုံးရေချိုးအဖြစ် မြှောက်တင်ပြီး Arka ကို တစ်ဦးတည်းပူဇော်ကာ အမူလက်ချည်ခြင်းကို ထည့်သွင်းသည်။ pitta, atisāra, vāta, kapha အတွက် ဆေးကုသရေးပူဇော်မှုများနှင့် ဆီပြန်ရေချိုးများကိုလည်း ဖော်ပြပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် စတုရန်း kuṇḍa တွင် lakṣa/koṭi ဟောမကြီးကို သတ်မှတ်ပစ္စည်းများဖြင့် ဆောင်ရွက်ကာ Gāyatrī ဖြင့် graha-pūjā လုပ်၍ အဆင့်လိုက် ပြည့်စုံသော śānti ကို ရရှိစေသည်။

Shlokas

Verse 1

ये महापुराणे विनायकस्नानं नाम पञ्चषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः वषट्कारसमन्वितैर् इति घ , ज , ञ , ट च अथ षट्षष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः माहेश्वरस्नानलक्षकोटिहोमादयः पुष्कर उवाच स्नानं माहेश्वरं वक्ष्ये राजादेर्जयवर्धनम् दानवेन्द्राय बलये यज्जगादोशनाः पुरा

ဤမဟာပုရာဏတွင် “ဝိနာယက-ရေချိုး” ဟူသော အခန်းသည် အခန်းနံပါတ် ၂၆၅ (နှစ်ရာအပေါ် ခြောက်ဆယ့်ငါး) ဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။ အဆုံးသတ်ဝါကျမှာ “vaṣaṭ ဟု အသံထွက်နှင့်အတူ” ဖြစ်ပြီး Gha, Ja, Ña နှင့် Ṭa စာမူများတွင် ထိုသို့ဖတ်ကြသည်။ ယခု အခန်း ၂၆၆ စတင်သည်—“မာဟေရှဝရ (ရှီဝနှင့်ဆိုင်သော) ရေချိုး၊ ကုသိုလ်အလွန်များ (သိန်းနှင့်ကုဋေ)၊ ဟောမနှင့် ဆက်စပ်ပူဇော်ပွဲများ”။ ပုရှ္ကရက ပြောသည်—မင်းတို့နှင့်တကွ အောင်ပွဲကို တိုးပွားစေသော မာဟေရှဝရ ရေချိုးကို ငါဖော်ပြမည်။ ယင်းကို အရှင် ဥရှနာ (ရှုကရ) က ယခင်က ဒါနဝတို့၏ အရှင် ဘလိထံ သင်ကြားခဲ့သည်။

Verse 2

भास्करे ऽनुदिते पीठे प्रातः संस्नापयेद् घटैः वादेषु भञ्जय ॐ मथ मथ सर्वपथिकान्योसौ युगान्तकाले दिधक्षति इमां पूजां रौद्रमूर्तिः सहस्रांशुः शुक्रः स ते रक्षतु जीवितं सम्बर्तकाग्नितुल्यश् च त्रिपुरान्तकरः शिवः सर्वदेवमयः सोपि तव रक्षतु जीवितं लिखि लिखि खिलि स्वाहा एवं स्नतस्तु मन्त्रेण जुहुयात्तिलतण्डुलम्

နေမထွက်မီ မနက်ခင်းတွင် ပီဋ္ဌ (အာသန/ပလ္လင်) ပေါ်၌ ရေခွက်အိုးများဖြင့် ရေချိုးပေးရမည်။ အငြင်းပွားမှုနှင့် ရန်ပြိုင်မှုတို့၌ (သူတို့၏အင်အားကို) “ချိုးဖျက်” စေ။ “အိုံ—လှည့်လှည့်၊ မွှေမွှေ! ယုဂအဆုံး၌ လမ်းသွားလမ်းလာအားလုံးကို လောင်ကျွမ်းစေသူ—ထိုကြမ်းတမ်းသောရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသူ၊ ရောင်ခြည်တစ်ထောင်ရှိသော နေမင်းနှင့် သုကြ (Śukra) တို့သည် သင်၏အသက်ကို ကာကွယ်ပါစေ။ ထို့ပြင် စံဗရ္တကမီးနှင့်တူ၍ တ్రိပုရကို ဖျက်ဆီးသူ ရှီဝသည်လည်း၊ ဒေဝတားအားလုံး၏အနှစ်သာရဖြစ်သဖြင့်၊ သင်၏အသက်ကို ကာကွယ်ပါစေ။ likhi likhi, khili—svāhā।” ထိုမന്ത്രဖြင့် ရေချိုးပြီးနောက် နှမ်းနှင့် ဆန်စေ့တို့ဖြင့် ဟောမကို ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 3

पञ्चामृतैस्तु संस्नाप्य पूजयेच्छूलपाणिनं स्नानान्यन्यानि वक्ष्यामि सर्वदा विजयाय ते

ပဉ္စအမృత (နက်တာငါးမျိုး) ဖြင့် ရေချိုးပေးပြီးနောက် သုံးချောင်းလှံကို ကိုင်ဆောင်သော ရှီဝ (Śūlapāṇi) ကို ပူဇော်ရမည်။ သင်၏အောင်ပွဲအတွက် အမြဲတမ်းအကျိုးရှိသော အခြားရေချိုးပူဇော်နည်းများကိုလည်း ငါဖော်ပြမည်။

Verse 4

स्नानं घृतेन कथितमायुष्यवर्धनं परम् गोमयेन च लक्ष्मीः स्याद्गोमूत्रेणाघमर्दनम्

ဃရိတ (ထောပတ်ရည်) ဖြင့် ရေချိုးခြင်းကို အသက်ရှည်စေသော အမြင့်မြတ်ဆုံးနည်းဟု ကြေညာထားသည်။ နွားချေးဖြင့် ရေချိုးလျှင် လက္ခ္မီ (စည်းစိမ်) ပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ နွားဆီးဖြင့် ရေချိုးလျှင် အပြစ်နှင့် အညစ်အကြေးတို့ ပျောက်ကင်းသည်။

Verse 5

क्षीरेण बलबुद्धिः स्याद्दध्ना लक्ष्मीविवर्धनं कुशोदकेन पापान्तः पञ्चगव्येन सर्वभाक्

နို့ဖြင့် အားကောင်းခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာရှင်းလင်းမှု ပေါ်ပေါက်သည်; ဒဿန (ဒဟိ) ဖြင့် သီရိလက္ခမီ တိုးပွားသည်; ကုရှမြက်စိမ့်ရေဖြင့် အပြစ်ကုန်ဆုံးသည်; ပဉ္စဂဝျ (pañcagavya) ဖြင့် အရာအားလုံးကို လက်ခံစားသုံးရန် သင့်တော်သော သန့်စင်သူ ဖြစ်လာသည်။

Verse 6

शतमूलेन सर्वाप्तिर्गोशृङ्गोदकतो ऽघजित् पलाशबिल्वकमलकुशस्नानन्तु सर्वदं

Śatamūla ဟုခေါ်သော ပြင်ဆင်မှုဖြင့် ရလဒ်အလုံးစုံ ပြည့်စုံရရှိသည်; နွားချိုဖြင့် သန့်စင်ထားသော ရေဖြင့် အပြစ်ကို အနိုင်ယူသည်; ပလာရှ၊ ဘီလွ၊ ကြာပန်းနှင့် ကုရှတို့ဖြင့် ရေချိုးခြင်းသည် အကျိုးအာနိသင် အလုံးစုံ ပေးစွမ်းသည်။

Verse 7

वचा हरिद्रे द्वे मुस्तं स्नानं रक्षोहणं परं आयुष्यञ्च यशस्यञ्च धर्ममेधाविवर्धनम्

ဝစာ (sweet flag)၊ ဟရိဒြာနှစ်မျိုး (haridrā-dvaya) နှင့် မုစတာ (nut-grass) ဖြင့် ပြင်ဆင်သော ရေချိုးခြင်းသည် မကောင်းသော သတ္တဝါများကို တားဆီးကာကွယ်ရာတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်; အသက်ရှည်ခြင်းနှင့် ဂုဏ်သတင်း တိုးစေပြီး၊ ဓမ္မနှင့် ဉာဏ်ပညာကိုလည်း မြှင့်တင်သည်။

Verse 8

हैमाद्भिश् चैव माङ्गल्यं रूप्यताम्रोदकैस् तथा रत्नोदकैस्तु विजयः सौभाग्यं सर्वगन्धकैः

ရွှေနှင့် ဆက်နွယ်သော ရေဖြင့် မင်္ဂလာ ဖြစ်ပေါ်သည်; ထို့အတူ ငွေနှင့် ကြေးနီနှင့် ဆက်နွယ်သော ရေဖြင့်လည်း ဖြစ်သည်; ရတနာတို့ဖြင့် အားပေး/စိမ့်ဝင်စေထားသော ရေဖြင့် အောင်ပွဲ ရရှိသည်; အနံ့သာ အမျိုးမျိုးဖြင့် မွှေးကြိုင်စေသော ရေဖြင့် ကံကောင်းခြင်း (saubhāgya) ရရှိသည်။

Verse 9

फलाद्भिश् च तथारोग्यं धात्र्यद्भिः परमां श्रियम् तिलसिद्धार्थकैर् लक्ष्मीः सौभाग्यञ्च प्रियङ्गुणा

အသီးအနှံများ စိမ့်ဝင်စေထားသော ရေဖြင့် ကျန်းမာရေး ရရှိသည်; ဓာတြီ/အာမလကီ (dhātrī) စိမ့်ဝင်စေထားသော ရေဖြင့် အမြင့်ဆုံး သီရိလက္ခမီ ရရှိသည်။ နှမ်းနှင့် စိဒ္ဓာရ္ထ (အဖြူမုန်ညင်း) ဖြင့် ရေချိုးလျှင် လက္ခမီ (ကံကောင်းခြင်း) ရပြီး၊ saubhāgya နှင့် ချစ်ခင်ဖွယ် ဂုဏ်သတ္တိများလည်း ရရှိသည်။

Verse 10

पद्मोत्पलकदम्बैश् च श्रीर्बलं बलाद्रुमोदकैः विष्णुपादोदकस्नानं सर्वस्नानेभ्य उत्तमम्

ကြာပန်း၊ အပြာကြာပန်းနှင့် ကဒမ္ဗပန်းတို့ဖြင့်၊ သီရိမင်္ဂလာနှင့် အားကောင်းခြင်းတို့နှင့်တကွ၊ ဘလာပင်၏ ရေဖြင့်လည်း—ဗိဿဏု၏ ခြေတော်ကို ဆေးကြောထားသော ရေဖြင့် ရေချိုးခြင်းသည် ရေချိုးမှုအားလုံးအနက် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဖြစ်သည်။

Verse 11

एकाकी एककामायेत्येकोर्कं विधिवच्चरेत् अक्रन्दयतिसूक्तेन प्रबध्नीयान्मणिं करे

တစ်ယောက်တည်းနေ၍ ရည်မှန်းချက်တစ်ခုတည်းကို လိုလားသူသည် စည်းကမ်းတကျ အာက (နေမင်း) ကို ဝိဓိအတိုင်း ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် «အကရန္ဒယတိ…» ဟူ၍ စတင်သော သုတ္တန်ဖြင့် မဏိ (အမူလက်) ကို လက်ပေါ်တွင် ခိုင်မြဲစွာ ချည်နှောင်ရမည်။

Verse 12

कुष्ठपाठा वाचा शुण्ठी शङ्खलोहादिको मणिः सर्वेषामेवकामानामीश्वरो भगवान् हरिः

ကူဋ္ဌ၊ ပါဋ္ဌာ၊ ဝါစာ၊ ရှုဏ္ဌီတို့နှင့်အတူ၊ သင်္ခ (ခွံ) နှင့် သံကဲ့သို့သော မဏိ (အမူလက်/ရတနာ) ကိုပါ ထည့်သုံးရသည်—ဤအရာတို့သည် ဆန္ဒအားလုံး ပြည့်စုံစေရန် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ ဆန္ဒအားလုံး၏ အရှင်မှာ ဘဂဝန် ဟရီ ဖြစ်သည်။

Verse 13

तस्य संपूजनादेव सर्वान्कामान्समश्नुते स्नापयित्वा घृतक्षीरैः पूजयित्वा च पित्तहा

ထိုအရာ (ဒေဝတား/ဆေးနည်း) ကို ပြည့်စုံစွာ ပူဇော်ခြင်းသာဖြင့်ပင် ဆန္ဒအားလုံးကို ရရှိနိုင်သည်။ ဂျီ (ထောပတ်ကြည်) နှင့် နို့ဖြင့် (ရုပ်တု/လင်္ဂ) ကို ရေချိုးပေးပြီးနောက် ပူဇော်လျှင် ပိတ္တ (သည်းခြေရောဂါ) ကို ဖျက်ဆီးသူ ဖြစ်လာသည်။

Verse 14

पञ्चमुद्गबलिन्दत्वा अतिसारात् प्रमुच्यते पञ्चगव्येन संस्नाप्य वातव्याधिं विनाशयेत्

မုန်ပဲ (mung) ငါးအတိုင်းအတာဖြင့် ဘလိ (အပူဇော်အလှူ) ပေးလျှင် ဝမ်းလျှောရောဂါမှ လွတ်မြောက်သည်။ ပဉ္စဂဝျ (နွားမှ ထွက်သော အရာငါးမျိုး) ဖြင့် (လူနာကို) ရေချိုးပေးလျှင် ဝါတ (vāta) ကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါများကို ဖျက်ဆီးရမည်။

Verse 15

द्विस्नेहस्नपनात् श्लेष्मरोगहा चातिपूजया घृतं तैलं तथा क्षौद्रं स्नानन्तु त्रिरसं परं

ဆီဓာတ်နှစ်မျိုးဖြင့် ရေချိုးခြင်း (ဒွိ-စ్నေဟ-စနာန) ကြောင့် ကဖ (ချွဲ) မှ ဖြစ်သော ရောဂါများ ပျောက်ကင်းသည်။ အထူးထိရောက်စေရန် ဂျီ (ghee)၊ ဆီနှင့် ပျားရည်ကို သတ်မှတ်ထားပြီး၊ “ရသုံး/အနှစ်သုံး” ပါသော ဤရေချိုးနည်းကို အလွန်ကောင်းမြတ်သည်ဟု ဆိုသည်။

Verse 16

स्नानं घृताम्बु द्विस्नेहं समलं घृततैलकम् क्षौद्रमिक्षुरसं क्षीरं स्नानं त्रिमधुरं स्मृतम्

ဂျီရေနှင့် ပြုလုပ်သော ရေချိုး (ghṛtāmbu) ကို “ဒွိ-စ్నေဟ” ဟု ခေါ်ပြီး ဂျီနှင့် နှမ်းဆီ ပေါင်းစပ်ထားသော ဆီဓာတ်နှစ်မျိုးရေချိုးဖြစ်သည်။ ပျားရည်၊ ကြံရည်နှင့် နို့ ပါဝင်သော ရေချိုးကို “တြိ-မဓုရ” (ချိုသုံးမျိုး) ဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 17

घृतमिशुरसं तैलं क्षौद्रञ्च त्रिरसं श्रिये यवकामायेत्येकोर्कमिति क , छ च अनुलेपस्त्रिशुक्रस्तु कर्पूरोशीरचन्दनैः

ဂျီနှင့် ရောစပ်ထားသော ဆီ၊ ထို့ပြင် ပျားရည်ပါ ထည့်၍ “တြိ-ရသ” (အနှစ်သုံး) အဖြစ် ပြုလုပ်သည့် အရောကို သီရိ (śrī)၊ အကျိုးစီးပွားအတွက် အသုံးပြုသည်။ “တြိ-ရှုကရ” (Triśukra) ဟု ခေါ်သော လိမ်းဆေး/အနုလေပ သည် ကမ္ဖာ (camphor)၊ ဥသီရ (vetiver) နှင့် စန္ဒန (sandalwood) တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သည်။

Verse 18

चन्दनागुरुकर्पूरमृगदर्पैः सकुङ्कुमैः पञ्चानुलेपनं विष्णोः सर्वकामफलप्रदं

ဗိဿ္ဏုအတွက် အနုလေပ (လိမ်းဆေး) ငါးမျိုး—စန္ဒန (sandalwood)၊ အဂရု (agaru)၊ ကမ္ဖာ (camphor)၊ မုစ်ခ် (musk) နှင့် ကုင်ကုမ/ဇာဖရန် (saffron) တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော—လိုအင်ဆန္ဒ အားလုံး၏ အကျိုးफलကို ပေးစွမ်းသည်။

Verse 19

त्रिसुगन्धञ्च कर्पूरं तथा चन्दनकुङ्कुमैः मृगदर्पं सकर्पूरं मलयं सर्वकामदम्

“တြိ-သုဂန္ဓ” နှင့် ကမ္ဖာ (camphor) ကိုလည်း စန္ဒနနှင့် ကုင်ကုမ/ဇာဖရန် (saffron) တို့နှင့်အတူ အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် မုစ်ခ်အနံ့ကို ကမ္ဖာနှင့် ပေါင်းစပ်ထားသော “မလယ” (Malaya) သည် လိုအင်ဆန္ဒ အားလုံးကို ပေးစွမ်းသည်ဟု ဆိုသည်။

Verse 20

जातीफलं सकर्पूरं चन्दनञ्च त्रिशीतकम् पीतानि शुक्लवर्णानि तथा शुक्लानि भार्गव

ဇာတီဖလ (နတ်မက်) ကို ကပ်ပူရ် (ကမ္ဖာ) နှင့် စန္ဒန (စန္ဒလ်ဝုဒ်) တို့နှင့်အတူ—ဤသုံးပါးသည် အေးမြစေသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို အဝါဖျော့နှင့် အဖြူရောင် ဆေးဝါးအုပ်စုတွင် ထည့်သတ်မှတ်ကြပြီး၊ ထို့အတူ “ရှုကလ” (အဖြူ) ပစ္စည်းများဟုလည်း ခေါ်ကြသည်၊ အို ဘာရ္ဂဝ။

Verse 21

कृष्णानि चैव रक्तानि पञ्चवर्णानि निर्दिशेत् उत्पलं पद्मजाती च त्रिशीतं हरिपूजने

ဟရီ (ဗိဿဏု) ကို ပူဇော်ရာတွင် အရောင်ငါးမျိုးရှိသော ပန်းများကို သတ်မှတ်၍ ရွေးချယ်ရမည်။ ထိုအထဲတွင် အမဲ/အပြာရောင်သွေးနှင့် အနီရောင်တို့လည်း ပါဝင်ရပြီး၊ ဥပမာ အုတ်ပလ (အပြာရောင် ကြာပန်း)၊ ပဒ္မဇာတီ (ကြာမျိုး) နှင့် တြိရှီတ ပန်းတို့ ဖြစ်သည်။

Verse 22

कुङ्कुमं रक्तपद्मानि त्रिरक्तमुत्पलं धूपदीपादिभिः प्रार्च्य विष्णुं शान्तिर्भवेन्नृणां

ကုံကုံမ (ဆာဖရွန်)၊ အနီရောင် ကြာပန်းများ၊ အနီရင့် (သုံးဆအနီ) အုတ်ပလ (ရေကြာ) တို့နှင့်၊ ထို့ပြင် မီးခိုး (ဓൂപ)၊ မီးအလင်း (ဒီပ) စသဖြင့်ဖြင့် ဗိဿဏုကို ပူဇော်ပြီးနောက် လူတို့အတွက် ငြိမ်းချမ်းမှု (သက်သာပျောက်ကင်းခြင်း) ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 23

चतुरस्रकरे कुण्डे ब्राह्मणाश्चाष्ट शोडश लक्षहोमङ्कोटिहोमन्तिलाज्ययवधान्यकैः

စတုရန်းပုံစံ မီးကန့် (ကுண္ဍ) တွင် ပူဇော်ပွဲကို ဘြာဟ္မဏ ၈ ယောက် သို့မဟုတ် ၁၆ ယောက်က ဆောင်ရွက်ရမည်။ ဟောမအပူဇော် အရေအတွက်ကို လက္ခ (၁၀၀,၀၀၀) သို့မဟုတ် ကောဋိ (၁၀,၀၀၀,၀၀၀) အထိ ပြုလုပ်ပြီး၊ လင်း (နှမ်း)၊ အာဇျ (သန့်ဂျီ)၊ ယဝ (မုယော) နှင့် သီးနှံများကို အပူဇော်ပစ္စည်းအဖြစ် သုံးရမည်။

Verse 24

ग्रहानभ्यर्च्य गायत्र्या सर्वशान्तिः क्रमाद्भवेत्

ဂါယတြီ မန္တရဖြင့် ဂြဟများ (ဂြိုဟ်များ) ကို လျော်ကန်စွာ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ အဆင့်လိုက် အစဉ်အတိုင်း အပြည့်အဝ ငြိမ်းချမ်းသက်သာခြင်း (အပူအပင်အားလုံး ပျောက်ကင်းခြင်း) ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Frequently Asked Questions

It is presented as a Śiva-related bath rite that increases victory (jaya-vardhana), especially for rulers and those engaged in conflict, while also functioning as a broad protective and purificatory discipline.

Bathing with Viṣṇu-pāda-udaka (water that has washed Viṣṇu’s feet, i.e., caraṇāmṛta) is declared the supreme (uttama) among all snānas.

It assigns specific rites and substances to conditions resembling doṣa disorders—e.g., ghee-and-milk worship as pitta-hara, pañcagavya bathing for vāta disorders, and double-unctuous bathing for kapha-related ailments.

It prescribes lakṣa or koṭi oblations in a square (caturasra) fire-pit, performed by eight or sixteen brāhmaṇas using tila, ājya, yava, and grains, culminating in graha worship with the Gāyatrī for complete pacification.