Adhyaya 346

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे काव्यगुणविवेको नाम पञ्चचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यदोषविवेकः अग्निर् उवाच उद्वेगजनको दोषः सभ्यानां स च सप्तधा वक्तृवाचकवाच्यानामेकद्वित्रिनियोगतः

ဤသို့ အဂ္နိမဟာပုရာဏ၌ «ကာဗျဂုဏဝိဝေက» ဟူသော အခန်း ၃၄၅ ပြီးဆုံး၏။ ယခု «ကာဗျဒေါသဝိဝေက» ဟူသော အခန်း ၃၄၆ စတင်၏။ အဂ္နိက မိန့်တော်မူသည်– ယဉ်ကျေးသိမ္မာသော ပရိသတ်၌ ရသအနှောင့်အယှက်/မအေးချမ်းမှု ဖြစ်စေသောအရာသည် ကာဗျဒေါသ ဖြစ်ပြီး၊ ပြောသူ၊ စကားပုံစံ၊ ရည်ညွှန်းအဓိပ္ပါယ်တို့ကို မသင့်လျော်စွာ အသုံးချခြင်းကြောင့် တစ်ခုတည်း၊ နှစ်ခုတွဲ၊ သုံးခုတွဲ အဖြစ် ၇ မျိုး ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 2

तत्र वक्ता कविर्नाम प्रथते स च भेदतः सन्दिहानो ऽविनीतः सन्नज्ञो ज्ञाता चतुर्विधः

ထိုနေရာ၌ ပြောသူကို «ကဝိ» (ကဗျာဆရာ/ရေးသူ) ဟု ခေါ်သည်။ ခွဲခြား၍ သင်ကြားသကဲ့သို့ သူသည် ၄ မျိုးရှိသည်– (၁) သံသယရှိသူ၊ (၂) စည်းကမ်းမရှိသူ၊ (၃) အနည်းငယ်သာ သိသူ၊ (၄) ပြည့်စုံစွာ သိကျွမ်းသူ (အရည်အချင်းပြည့်သူ)။

Verse 3

निमित्तपरिभाषाभ्यामर्थसंस्पर्शिवाचकम् तद्भेदो पदवाक्ये द्वे कथितं लक्षणं द्वयोः

«နိမိတ္တ» (အကြောင်းအရင်းအခြေခံ) နှင့် «ပရိဘာသာ» (သဘောတူညီထားသော အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်) တို့အားဖြင့် ရည်ညွှန်းရာအရာနှင့် တကယ်ထိစပ်သော အဓိပ္ပါယ်ကို ညွှန်းဆိုနိုင်သည့် စကားကို ‘အဓိပ္ပါယ်ထိစပ်သော စကား’ ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်း၏ ခွဲခြားမှုမှာ ‘ပဒ’ (စကားလုံး) နှင့် ‘ဝာကျ’ (ဝါကျ) ဟူ၍ နှစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး၊ နှစ်ခုစလုံး၏ လက္ခဏာကို ထုတ်ဖော်ဆိုပြီးဖြစ်သည်။

Verse 4

असाधुत्वाप्रयुक्त्वे द्वावेव पदनिग्रहौ शब्दशास्त्रविरुद्धत्वमसाधुत्वं विदुर्बुधाः

စကားလုံးပုံစံတစ်ခုကို ပယ်ချရန် အကြောင်းရင်းမှာ နှစ်ခုသာရှိသည်– (၁) ‘အသာဓုတဝ’ (မမှန်ကန်မှု) နှင့် (၂) ‘အပရယုတ္တဝ’ (သင့်တော်သော အသုံးအနှုန်းမရှိခြင်း/မသက်သေပြနိုင်ခြင်း)။ ပညာရှိတို့က ‘မမှန်ကန်မှု’ ဟူသည် စကားသဒ္ဒါဗေဒ (śabda-śāstra) နှင့် ဆန့်ကျင်သောအရာဟု သိကြသည်။

Verse 5

व्युत्पन्नैर् अनिबद्वत्वमप्रयुक्तत्वमुच्यते छान्दसत्वमविस्पष्टत्वञ्च कष्टत्वमेव च

ပညာရှိတို့အကြား ‘အနိဗဒ္ဓတဝ’ ကို ‘အပရယုတ္တတဝ’ (လက်ခံထားသော အသုံးအနှုန်းမရှိခြင်း) ဟု ရှင်းလင်းကြသည်။ ထို့အပြင် ‘ချာန္ဒသတဝ’ (ဝေဒသုံး/ရှေးဟောင်းစကားလုံးပုံစံ), ‘အဝိစ္ပဿတဝ’ (မရှင်းလင်းမှု), နှင့် ‘ကဋ္ဌတဝ’ (ကြမ်းတမ်း၍ အတင်းအကျပ်သော စကား) တို့လည်း ဒေါသများအဖြစ် တွက်ယူကြသည်။

Verse 6

तदसामयिकत्वञ्च ग्राम्यत्वञ्चेति पञ्चधा छान्दसत्वं न भाषायामविस्पष्टमबोधतः

ထို့ကြောင့် ဝေဒဘာသာ (chāndasa) သုံးစွဲပုံသည် ငါးမျိုးရှိပြီး၊ တစ်မျိုးမှာ «ခေတ်မတူခြင်း»၊ တစ်မျိုးမှာ «ကျေးလက်/ပေါ့ပေါ့ပါးပါး စကားသုံး» ဖြစ်သည်။ သာမန် (ကလാസစ်) ဘာသာတွင် မသုံးသင့်၊ အကြောင်းမှာ အဓိပ္ပါယ် မရှင်းလင်း၍ နားမလည်နိုင်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 7

गूडार्थता विपर्यस्तार्थता संशयितार्थता अविष्पष्टार्थता भेदास्तत्र गूढार्थतेति सा

အဓိပ္ပါယ်ဖုံးကွယ်ခြင်း၊ အဓိပ္ပါယ်ပြောင်းပြန်ခြင်း၊ အဓိပ္ပါယ်မသေချာခြင်း၊ နှင့် အဓိပ္ပါယ်မရှင်းလင်းခြင်း—ဤတို့သည် အမျိုးအစားများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအထဲတွင် ထိုချို့ယွင်းချက်ကို «အဓိပ္ပါယ်ဖုံးကွယ်ခြင်း» (gūḍhārthatā) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 8

यत्रार्थो दुःखसवेद्यो विपर्यस्तार्थता पुनः विवक्षितान्यशब्दार्थप्रतिपातिर्मलीमसा

ရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်ကို ခက်ခက်ခဲခဲမှသာ သိမြင်နိုင်သည့်နေရာတွင် (ချို့ယွင်းချက်) ဖြစ်ပြီး၊ ထို့ပြင် အဓိပ္ပါယ်က ပြောင်းပြန်/ဆန့်ကျင်သွားသည့်အခါလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရည်ရွယ်ထားသည့် စကားလုံးအဓိပ္ပါယ်မဟုတ်ဘဲ အခြားစကားလုံး သို့မဟုတ် အခြားအဓိပ္ပါယ်များဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို ထုတ်ဖော်သည့်အခါ—ဤသည်ကို Malīmasā (အဓိပ္ပါယ်မရှင်းမလင်း၊ မသန့်စင်မှု) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 9

अन्यार्थत्वासमर्थत्वे एतामेवोपसर्पतः मनीषयेति ज सन्दिह्यमानवाच्यत्वमाहुः संशयितार्थतां

အဓိက (တိတိကျကျ) အဓိပ္ပါယ်က မဖြစ်နိုင်သည့်အခါ—မရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်ထွက်လာခြင်း သို့မဟုတ် မကိုက်ညီနိုင်ခြင်းကြောင့်—အကြောင်းအရာအလိုက် စဉ်းစားခြင်း (manīṣā) ဖြင့် နီးကပ်သွားသော ဒုတိယအဓိပ္ပါယ်ကို «တိတိကျကျ ပြောဆိုနိုင်မှု မသတ်မှတ်နိုင်ခြင်း» ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို «အဓိပ္ပါယ်မသေချာခြင်း» (saṃśayitārthatā) ဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 10

दोषत्वमनुबध्नाति सज्जनोद्वेजनादृते असुखोच्चार्यमाणत्वं कष्टत्वं समयाच्युतिः

လူကောင်းတို့ကို မထိခိုက်စေသော်လည်း ဤအခြေအနေများသည် ကဗျာချို့ယွင်းချက်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိသည်—(၁) အသံထွက်ရန် မလွယ်ကူခြင်း (ပြောရခက်ခြင်း), (၂) စကားဖော်ပြမှု ခက်ခဲတင်းကျပ်ခြင်း, နှင့် (၃) သတ်မှတ်ထားသော သုံးစွဲပုံစံ/ထုံးတမ်းမှ လွဲချော်ခြင်း။

Verse 11

असामयिकता नेयामेताञ्च मुनयो जगुः ग्राम्यता तु जघन्यार्थप्रतिपातिः खलीकृता

ရဟန်းပညာရှိတို့က ဤအရာတို့ကို ချို့ယွင်းချက်ဟု ကြေညာကြသည်။ အချိန်မတော်သော ပြောဆိုမှု (အသာမယိကတာ) ကို ရှောင်ရမည်။ “ဂရမ်ယတာ” ဟူသည်မှာ အနိမ့်ကျသော အဓိပ္ပါယ်ကို သယ်ဆောင်၍ စကားကို ကြမ်းတမ်း အရိုင်းဆန်စေသော ဝါစဖြစ်သည်။

Verse 12

वक्तव्यग्राम्यवाच्यस्य वचनात्स्मरणादपि तद्वाचकपदेनाभिसाम्याद्भवति सा त्रिधा

ပြောဆိုရမည့်အရာသည် သာမန်စကားတွင် တိုက်ရိုက်မညွှန်းနိုင်သော်လည်း ထိုအရာ၏ အနက်ကို အလွှဲအပြောင်းညွှန်းဆိုမှုသည် သုံးမျိုးဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ (၁) ပြောထုတ်ခြင်းဖြင့်၊ (၂) သတိရရုံဖြင့်၊ (၃) ထိုအရာကို ညွှန်းသော စကားလုံးနှင့် ဆင်တူမှု/ဆက်စပ်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 13

दोषः साधारणः प्रातिस्विको ऽर्थस्य स तु द्विधा अनेकभागुपालम्भः साधारण इति स्मृतः

ပစ္စည်း/အခွင့်အရေးတစ်ရပ်နှင့် ဆိုင်သော ချို့ယွင်းချက် (doṣa) သည် သာမန် (sādhāraṇa) သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂိုလ်ရေး (prātisvika) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ထို doṣa သည် နှစ်သဘောဖြစ်ပြီး၊ မျှဝေသူများစွာ၏ တောင်းဆိုချက်များကြောင့် ပစ္စည်းအပေါ် အနှောင့်အယှက်/အပိုင်အခွင့်အရေးများကပ်နေခြင်းကို “သာမန်ချို့ယွင်းချက်” ဟု မှတ်သားထားသည်။

Verse 14

क्रियाकारकयोर्भ्रंशो विसन्धिः पुनरुक्ता व्यस्तसम्बन्धता चेति पञ्च साधारणा मताः

သာမန် (အထွေထွေ) ချို့ယွင်းချက်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်မှာ ငါးပါးရှိသည်။ ကြိယာနှင့် ကာရက (case-relations) တို့တွင် လွဲချော်မှု၊ သန္ဓိမညီမှု/သန္ဓိမချိတ်ဆက်ခြင်း (visandhi)၊ ထပ်ခါထပ်ခါ ပြောဆိုခြင်း (punarukta) နှင့် ဝါကျဆက်စပ်မှု မစီမံမညီသော အခြေအနေ (vyasta-sambandhatā) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 15

अक्रियत्वं क्रियाभ्रंशो भ्रष्टकारकता पुनः कर्त्र्यादिकारकाभावो विसन्धिःसन्धिदूषणम्

ရေးသားဖွဲ့ဆိုမှုတွင် ချို့ယွင်းချက်များမှာ—ကြိယာမရှိခြင်း (akriyatva)၊ ကြိယာလုပ်ဆောင်မှု ပျက်ယွင်းခြင်း/ပျက်စီးခြင်း (kriyābhraṃśa)၊ ကာရက (kāraka) အသုံးအနှုန်းမှားယွင်းခြင်း၊ ကတ္တား စသည့် လိုအပ်သော ကာရကများ မရှိခြင်း၊ သန္ဓိမချိတ်ဆက်ခြင်း (visandhi) နှင့် သန္ဓိကို ပျက်စီးစေခြင်း (sandhi-dūṣaṇa) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 16

विगतो वा विरुद्धो वा सन्धिः स भवति द्विधा सन्धेर्विरुद्धता कष्टपादादर्थान्तरागमात्

Sandhi (အသံချိတ်ဆက်မှု) ၏ ချို့ယွင်းမှုမှာ နှစ်မျိုးရှိသည်—(၁) vigata: သင့်တော်သော sandhi မရှိဘဲ ပျက်ကွက်/ကျသွားခြင်း၊ (၂) viruddha: စည်းကမ်း သို့မဟုတ် သင့်လျော်မှုနှင့် ဆန့်ကျင်သော sandhi ဖြစ်ခြင်း။ ထို «ဆန့်ကျင်မှု» သည် အတင်းအကျပ် ခက်ခဲအောင် ပြုထားသော pāda (မီတာပိုင်း) ကြောင့် သို့မဟုတ် မရည်ရွယ်သော အခြားအဓိပ္ပါယ် ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 17

पुनरुक्तत्वमाभीक्ष्ण्यादभिधानं द्विधैव तत् अर्थावृत्तिः पदावृत्तिरर्थावृत्तिरपि द्विधा

Punaruktatva (မသင့်လျော်သော ထပ်ခါထပ်ခါ ပြောဆိုခြင်း) သည် အရာတစ်ခုကို ထပ်မံဖော်ပြခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အမှန်တကယ် နှစ်မျိုးရှိသည်—အဓိပ္ပါယ်ထပ်ခြင်း (arthāvṛtti) နှင့် စကားလုံးထပ်ခြင်း (padāvṛtti)။ ထို့ပြင် အဓိပ္ပါယ်ထပ်ခြင်းကိုယ်တိုင်လည်း ထပ်မံ နှစ်မျိုးခွဲနိုင်သည်။

Verse 18

प्रयुक्तवरशब्देन तथा शब्दान्तरेण च नावर्तते पदावृत्तौ वाच्यमावर्तते पदम्

Padāvṛtti (စကားလုံးထပ်ခြင်း) အမှု၌ အဓိပ္ပါယ်တူ စကားလုံးကို သုံးလျှင် သို့မဟုတ် အခြား စကားလုံးပုံစံကို သုံးလျှင် ချို့ယွင်းသော ထပ်ခြင်းဟု မယူဆရ; ထပ်ခြင်းဟူသည် စကားလုံးတစ်လုံးတည်းကို တိတိကျကျ ထပ်ပြောသည့်အခါမှသာ ဆိုလိုသည်။

Verse 19

व्यस्तसम्बन्धता सुष्ठुसम्बन्धो व्यवधानतः सम्बन्धान्तरनिर्भाषात् सम्बन्धान्तरजन्मनः

Vyasta-sambandhatā (ဆက်နွယ်မှု ရောယှက်ပျက်စီးခြင်း) သည် သဒ္ဒါ/အဓိပ္ပါယ်ဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုမှန်ကန်မှုသည် (i) ခွဲကွာမှုကြောင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်း၊ (ii) အခြားဆက်နွယ်မှု ဝင်ရောက်လာ၍ ဖုံးကွယ်သွားခြင်း၊ သို့မဟုတ် (iii) လုံးဝ အခြားဆက်နွယ်မှုအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းတို့တွင် ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 20

मला इति क , ज च कष्टपादादर्थान्तरक्रमादिति ट प्रयुक्तचरशब्देनेति ज , ञ च अभावेपि तयोरन्तर्व्यवधानास्त्रिधैव सा अन्तरा पदवाक्याभ्यां प्रतिभेदं पुनर्द्विधा

«Malā» ဟု က နှင့် ဇ အာචာရျများ ဆိုကြသည်။ «Kaṣṭa» သည် ခက်ခဲအောင် အတင်းအကျပ် ပြုထားသော pāda ကြောင့် သို့မဟုတ် အဓိပ္ပါယ်နှင့် အစဉ်အလာ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု Ṭ က ဆိုသည်။ ထို့ပြင် «prayukta-cara-śabda» ဟု ဇ နှင့် ဉ က ဆိုကြသည်။ ထိုအနီးကပ်အကြောင်းရင်းများ မရှိသော်လည်း အတွင်းပိုင်း ခွဲကွာမှု (antar-vyavadhāna) သည် သုံးမျိုးရှိပြီး၊ ထို «antarā» ကိုလည်း စကားလုံးအကြား (pada) ဖြစ်သလား၊ ဝါကျအကြား (vākya) ဖြစ်သလား အပေါ်မူတည်၍ ထပ်မံ နှစ်မျိုးခွဲသည်။

Verse 21

वाच्यमर्थार्थ्यमानत्वात्तद्द्विधा पदवाक्ययोः व्युत्पादितपूर्ववाच्यं व्युत्पाद्यञ्चेति भिद्यते

ညွှန်ပြအဓိပ္ပါယ် (vācya) သည် ရည်ရွယ်သဘောကို သိမြင်စေသော အဓိပ္ပါယ်ဖြစ်သဖြင့် စကားလုံးနှင့် ဝါကျအပေါ်မူတည်၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ (၁) ယခင်က ဗျူတ္ပတ္တိဖြင့် သတ်မှတ်ပြီးသား ညွှန်ပြအဓိပ္ပါယ်၊ (၂) ဗျူတ္ပတ္တိဖြင့် အသစ်တဖန် ထုတ်ယူသတ်မှတ်ရမည့် ညွှန်ပြအဓိပ္ပါယ်ဟူ၍ ခွဲခြားသည်။

Verse 22

इष्टव्याघातकारित्वं हेतोः स्यादसमर्थता असिद्धत्वं विरुद्धत्वमनैकान्तिकता तथा

ဟေတု (hetu) သည် ချို့ယွင်းဟု သတ်မှတ်ရသည်မှာ—ရည်ရွယ်သီအိုရီကို ထိခိုက်ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ သက်သေပြနိုင်စွမ်းမရှိခြင်း၊ မတည်ငြိမ်/မသက်သေပြနိုင်ခြင်း၊ ဆန့်ကျင်ဖြစ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် မသေချာမတိကျ (အနိကာန္တ) ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 23

एवं सत्प्रतिपक्षत्वं कालातीतत्वसङ्करः पक्षे सपक्षेनास्तितत्वं विपक्षे ऽस्तित्वमेव तत्

ထို့ကြောင့် «မှန်ကန်သော ပြိုင်ဘက်ရှိခြင်း» ဟူသော ချို့ယွင်းချက်သည် အချိန်ကာလကို ကျော်လွန်သွားသော (ကာလာတီတ) ဟေတုကြောင့် ဖြစ်သော ရောနှောမှုဖြစ်သည်။ ပက္ခ (pakṣa) တွင် ၎င်းဟေတုသည် ထောက်ခံဥပမာများ (sapakṣa) နှင့်အတူ ရှိကြောင်း သက်သေပြထားသကဲ့သို့၊ ပြိုင်ဘက်ပက္ခ (vipakṣa) တွင်လည်း ၎င်းသည် ရှိကြောင်းပင် သက်သေပြထားသည်။

Verse 24

काव्येषु परिषद्यानां न भवेदप्यरुन्तुदम् एकादशनिरर्थत्वं दुष्करादौ न दुष्यति

ကဗျာတွင် စည်းဝေးပွဲအတွင်းရှိ ပညာရှင်ဝေဖန်သူများအကြား၌ပင် «အရုန္တုဒ» ဟူသော ချို့ယွင်းချက်ကို အမှန်တကယ် ချို့ယွင်းချက်ဟု မလက်ခံကြ။ ထို့ပြင် «အဓိပ္ပါယ်မဲ့ခြင်း ၁၁ မျိုး» (nirarthatva) သည် ရည်ရွယ်ချက်ရှိသော ခက်ခဲမှု (duṣkara) စသည့် အခြေအနေများတွင် ဖြစ်ပေါ်လျှင်လည်း ချို့ယွင်းချက်ဟု မယူဆကြ။

Verse 25

दुःखीकरोति दोषज्ञान्गूढार्थत्वं न दुष्करे न ग्राम्यतोद्वेगकारी प्रसिद्धेर् लोकशास्त्रयोः

အဓိပ္ပါယ်ဖုံးကွယ်မှုသည် ချို့ယွင်းချက်ကို သိမြင်နိုင်သော ရသပညာရှင်ကိုပင် စိတ်ဆင်းရဲစေသည်။ ထို့ကြောင့် ကဗျာသည် နားလည်ရန် ခက်ခဲလွန်းခြင်း (duṣkara) မဖြစ်စေရ၊ ရိုင်းပင်း၍ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခြင်း မဖြစ်စေရ၊ လူသုံးစကားနှင့် သာස්တရ (śāstra) နှစ်ဖက်လုံးတွင် ထင်ရှားသတ်မှတ်ထားသော အသုံးအနှုန်းနှင့် ကိုက်ညီရမည်။

Verse 26

क्रियाभ्रंशेन लक्ष्मास्ति क्रियाध्याहारयोगतः भ्रष्टकारकताक्षेपबलाध्याहृतकारके

ကြိယာပျက်ယွင်းခြင်းကြောင့် လက္ခ (သဒ္ဒါချို့ယွင်းချက်) ပေါ်လာသည်။ ထို့အတူ ကြိယာကို ချန်လှပ်အသုံးပြုခြင်း (ellipsis) ကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ kāraka ဆက်နွယ်မှုများ ပျက်ကွက်သော် လိုအပ်သော kāraka ကို အကြောင်းအရာအညွှန်းအားဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ထင်ရှားစွာ ဖြည့်စွက်ရသည်။

Verse 27

प्रगृह्ये गृह्यते नैव क्षतं विगतसन्धिना कष्टपाठाद्विसन्धित्वं दुर्वचादौ न दुर्भगम्

pragṛhya (sandhi မသက်ရောက်သော သရအသွင်) အတွက် sandhi ဖြင့် “ပေါင်းယူ” မလုပ်ရ။ ကွဲပျက်နေသော ပုံစံ (kṣata) သည် sandhi မပါဘဲ တည်နေသည်။ ထို့ပြင် ဖတ်ဆိုရခက်ခြင်းကြောင့် dvi-sandhi (sandhi နှစ်ထပ်) ဖြစ်နိုင်ပြီး durvacādi ကဲ့သို့ အသံထွက်ခက်သော စကားအစများတွင် မရှားပါ။

Verse 28

अनुप्रासे पदावृत्तिर्व्यस्तसम्बन्धता शुभा नार्थसंग्रहणे दोषो व्युत्क्रमाद्यैर् न लिप्यते

anuprāsa (အသံထပ်တူ/အလှဆင်အသံ) တွင် စကားလုံးပြန်ထပ်ခြင်းသည် ချီးမွမ်းထိုက်ပြီး၊ အစိတ်အပိုင်းဆက်နွယ်မှုကို ပြောင်းပြန်ထားသော ဝါကျဆက်စပ်ပုံလည်း အလှတရားဖြစ်နိုင်သည်။ ရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်ကို စုစည်းဖော်ပြရာတွင် ပြောင်းပြန်စီစဉ်ခြင်း စသည့်အကြောင်းကြောင့်သာ အပြစ်မတင်ကြ။

Verse 29

विभक्तिसंज्ञालिङ्गानां यत्रोद्वेगो न धीमतां संख्यायास्तत्र भिन्नत्वमुपमानोपमेययोः

ပညာရှိတို့အတွက် vibhakti (ဝိဘတ္တိ/ကိစ္စအဆုံးသတ်), saṃjñā (နည်းပညာဆိုင်ရာ အမည်), liṅga (လိင်/သဒ္ဒါလိင်) တို့၌ အနှောင့်အယှက်မရှိသောနေရာတွင် saṃkhyā (အရေအတွက်) ကြောင့် upamāna (နှိုင်းယှဉ်စံ) နှင့် upameya (နှိုင်းယှဉ်ခံ) ကို သီးခြားကွဲပြားသည်ဟု နားလည်ရမည်။

Verse 30

अनेकस्य तथैकेन बहूनां बहुभिः शुभा कवीमां समुदाचारः समयो नाम गीयते

ကဗျာဆရာတို့အကြား အခိုင်အမာတည်ရှိသော ထုံးတမ်း—အများကို တစ်ခုဖြင့် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်စေ၊ အများကို အများဖြင့် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်စေ—ကို samaya (ကဗျာရေးရာ ထုံးတမ်း) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 31

एकादशनिरस्तत्वमिति ञ समान्यश् च विशिष्टश् च धर्मवद्भवति द्विधा सिद्धसैद्धान्तिकानाञ्च कवीनाञ्चाविवादतः

ပညာရှိတို့က “ကဗျာအပြစ် ၁၁ မျိုးမှ ကင်းလွတ်ခြင်း” သည် “ဓမ္မ” ကဲ့သို့ အထွေထွေ နှင့် အထူး သဘောနှစ်မျိုးရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဤအချက်ကို သီအိုရီတည်မြဲသော ဆရာကြီးများနှင့် ကဗျာဆရာများအကြား မငြင်းခုံကြ။

Verse 32

यः प्रसिध्यति सामान्य इत्य् असौ समयो मतः सर्वेसिद्धान्तिका येन सञ्चरन्ति निरत्ययं

“အထွေထွေ” ဟု ကျယ်ပြန့်စွာ သက်သေပြထားသော အရာကို စံနှုန်း/သဘောတူညီချက် (samaya) ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုအရာအားဖြင့် သီအိုရီစနစ်အားလုံး၏ အဆိုရှင်များသည် လမ်းကြောင်းမလွဲဘဲ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ကြသည်။

Verse 33

कियन्त एव वा येन सामान्यस्तेन सद्विधा छेदसिद्धन्ततो ऽन्यः स्यात् केषाञ्चिद्भ्रान्तितो यथा

သို့မဟုတ် ပိုမိုတိတိကျကျဆိုလျှင် “အထွေထွေ/သဘောတူညီသော” (sāmānya) ကို ထိုအရာက သက်သေပြနိုင်သမျှ အတိုင်းအတာအထိသာ သတ်မှတ်ထားသည်။ မဟုတ်လျှင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၏ သီအိုရီ (cheda-siddhānta) အရ အခြားသတ်မှတ်ချက်တစ်ခုသို့ ရောက်နိုင်သည်—အချို့သူတို့၏ မှားယွင်းမြင်ယောင်မှု (bhrānti) ကဲ့သို့ပင်။

Verse 34

तर्कज्ञानं मुनेः कस्य कस्यचित् क्षणभङ्गिका भूतचैतन्यता कस्य ज्ञानस्य सुप्रकाशता

မုနိတစ်ဦးအတွက် အနုမာနတရား (တর্ক) သည် မှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာဟု ဘယ်သူက ယူဆသနည်း။ ဘယ်သီအိုရီတွင် အရာအားလုံးသည် ခဏချင်းပျက်စီးသည့် ခဏဘင်္ဂ (momentary) ဟု ဆိုသနည်း။ ဘယ်မြင်ကွင်းတွင် သတ္တဝါတို့၌ စိတ်သဘော/အသိဉာဏ် (chaitanya) ကို အခြေခံသဘောတရားဟု ထားသနည်း။ ထို့ပြင် ဘယ်စနစ်တွင် ဉာဏ်သည် ကိုယ်တိုင်တောက်ပ၍ ထင်ရှားသော (svayaṃ-prakāśa) ဟု ဆိုသနည်း။

Verse 35

प्रज्ञातस्थूलताशब्दानेकान्तत्वं तथार्हतः शैववैष्णवशाक्तेयसौरसिद्धान्तिनां मतिः

ရှైవ၊ ဝိုင်ෂ္ဏဝ၊ ရှာက္တ၊ ဆော်ရ နှင့် စိဒ္ဓာန္တင်တို့၏ သီအိုရီများသည် ‘prajñāta’, ‘sthūlatā’, ‘śabda’, ‘anekāntatva’ နှင့် ထို့အတူ ‘arhata’ ဟူသော ဝေါဟာရများဖြင့် လက္ခဏာပြုထားသည်။

Verse 36

जगतः कारणं ब्रह्म साङ्ख्यानां सप्रधानकं अस्मिन् सरस्वतीलोके सञ्चरन्तः परस्परम्

ဗြဟ္မန် (Brahman) သည် စကြဝဠာ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ စာṅခယာဝါဒအရ ၎င်းကို ပရဓာန (Pradhāna) အခြေခံပစ္စည်းနှင့်အတူ ဖော်ပြကြသည်။ ဤ စရஸဝတီလောက၌ သတ္တဝါတို့သည် အချင်းချင်း ဆက်နွယ်ကာ လှုပ်ရှားသွားလာကြသည်။

Verse 37

बध्नन्ति व्यतिपश्यन्तो यद्विशिष्टैः स उच्यते परिग्रहादप्यसतां सतामेवापरिग्रहात्

နှိုင်းယှဉ်ခွဲခြား၍ (အခြားသူတို့ကို) ချည်နှောင်စေသူတို့ကို ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်နှင့် ဖမ်းဆီးယူလိုစိတ်ကြောင့် ‘အဆတ်’ (မမှန်/မမြတ်) ဟု ခေါ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ‘ဆတ်’ (မှန်/မြတ်) ဟု ခေါ်ခြင်းမှာ အပရိဂ္ဂဟ (မပိုင်ဆိုင်ခြင်း) ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 38

भिद्यमानस्य तस्यायं द्वैविध्यमुपगीयते प्रत्यक्षादिप्रमाणैर् यद् बाधितं तदसद्विदुः

မှားယွင်းကြောင်း ဖျက်သိမ်းခံရနေသော ထိုသိမြင်မှုအပေါ်တွင် အခြေအနေ နှစ်မျိုးရှိကြောင်း သင်ကြားကြသည်။ မျက်မြင်ခံယူခြင်း စသည့် မှန်ကန်သော ပရမာဏများဖြင့် ဆန့်ကျင်ပယ်ဖျက်ခံရသော အရာကို ‘အဆတ်’ (မရှိ/မမှန်) ဟု သိကြသည်။

Verse 39

कविभिस्तत् प्रतिग्राह्यं ज्ञानस्य द्योतमानता यदेवार्थक्रियाकारि तदेव परमार्थसत्

ကဗျာဆရာတို့ လက်ခံသင့်သည်မှာ ဉာဏ်၏ တောက်ပသော ထင်ရှားမှုဖြစ်သည်။ မိမိရည်ရွယ်သည့် အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော အရာသာလျှင် အမြင့်ဆုံး အဓိပ္ပါယ်အရ အမှန်တကယ် ‘ပရမာရ္ထ-ဆတ်’ ဖြစ်သည်။

Verse 40

अज्ञानाज्ज्ञानतस्त्वेकं ब्रह्मैव परमार्थसत् विष्णुः स्वर्गादिहेतुः स शब्दालङ्काररूपवान् अपरा च परा विद्या तां ज्ञात्वा मुच्यते भवात्

အဝိဇ္ဇာနှင့် ဗိဇ္ဇာ (မသိခြင်းနှင့် သိခြင်း) ဆိုသော အမြင်နှစ်မျိုးအရ အမြင့်ဆုံး အမှန်တရားမှာ ဗြဟ္မန်တစ်ပါးတည်းသာ ဖြစ်သည်။ ထိုတရားတည်းကိုပင် ဗိෂ္ဏုအဖြစ် သုခဘုံ (ကောင်းကင်) စသည့် အရာတို့၏ အကြောင်းရင်းဟု ဆိုကြပြီး၊ စကားလုံးနှင့် အလင်္ကာရ (ဘာသာစကားနှင့် ကဗျာအလှဆင်) အဖြစ်လည်း ပုံရိပ်ယူထားသည်။ ဗိဒ္ယာသည် အပရာနှင့် ပရာ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၍၊ ပရာဗိဒ္ယာကို သိလျှင် သံသရာမှ လွတ်မြောက်သည်။