Adhyaya 341

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे नृत्यादावङ्गकर्मनिरूपणम् नाम चत्वरिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथैकचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अभिनयादिनिरूपणं अग्निर् उवाच आभिमुख्यन्नयन्नर्थान्विज्ञेयो ऽभिनयो बुधैः चतुर्धा सम्भवः सत्त्ववागङ्गाहरणाश्रयः

ဤသို့ အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ အလင်္ကာရ (alaṅkāra) အခန်းကဏ္ဍအတွင်း “အကနှင့် ဆက်စပ်အနုပညာများတွင် ကိုယ်အင်္ဂါလှုပ်ရှားမှု သတ်မှတ်ခြင်း” ဟူသော ခေါင်းစဉ်ပါ ၃၄၀ မြောက် အခန်း ပြီးဆုံးသည်။ ယခု ၃၄၁ မြောက် အခန်း “အဘိနယ (abhinaya) နှင့် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ ရှင်းလင်းခြင်း” ကို စတင်သည်။ အဂ္နိက မိန့်တော်မူသည်—“အဓိပ္ပါယ်များကို ပရိသတ်ရှေ့သို့ တိုက်ရိုက် ထုတ်ဖော်ပေးသော အရာကို ပညာရှိတို့က အဘိနယ ဟု သိကြသည်။ ၎င်းသည် (၁) စတ္တဝ (sattva) အတွင်းခံစားချက်, (၂) ဝါက် (vāc) စကား, (၃) အင်္ဂ (aṅga) ကိုယ်ဟန်, (၄) အာဟာရျ (āhārya) ဝတ်စားဆင်ယင်/အလှဆင် တို့ကို အခြေခံ၍ လေးမျိုးဖြစ်ပေါ်သည်။”

Verse 2

स्तम्भादिः सात्त्विको वागारम्भो वाचिक आङ्गिकः शरीरारम्भ आहार्यो बुद्ध्यारम्भप्रवृत्तयः

စတမ္ဘ (stambha) ကဲ့သို့သော အခြေအနေများမှ စ၍ စာတ္တဝိက (sāttvika) — စိတ်ခံစားမှုမှ မလိုလားအပ်ဘဲ ပေါ်ထွက်သော အပြုအမူ — ကို ဖော်ပြထားသည်။ စကားဖြင့် စတင်သော အပြုအမူကို ဝါစိက (vācika) ဟု ခေါ်ပြီး၊ ကိုယ်ဟန်ဖြစ်သောအရာကို အာင်္ဂိက (āṅgika) ဟု ခေါ်သည်။ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အပြင်အဆင်မှ စတင်သောအရာကို အာဟာရျ (āhārya) ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဉာဏ် (buddhi) မှ စတင်သော လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း ဤအဘိနယပုံစံများအတွင်း ထည့်တွက်ကြသည်။

Verse 3

रसादिविनियोगो ऽथ कथ्यते ह्य् अभिमानतः तमन्तरेण सर्वे षामपार्थैव स्वतन्त्रता

ယခု ရသ (rasa) နှင့် အခြားအင်္ဂါရပ်များကို သင့်လျော်စွာ အသုံးချပုံကို ရှင်းလင်းပြောကြားသည်—အမှန်တကယ်မှာ (ရေးသူ၏) အဘိမာန (ရည်ရွယ်ချက်/အလိုတော်) ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစား၍ ဖြစ်သည်။ ထိုရည်ရွယ်ချက်မရှိလျှင် လူတိုင်း၏ “လွတ်လပ်မှု” သည် အဓိပ္ပါယ်မဲ့သာ ဖြစ်သည်။

Verse 4

सम्भोगो विप्रलम्भश् च शृङ्गारो द्विविधः स्मृतः प्रच्छन्नश् च प्रकाशश् च तावपि द्विविधौ पुनः

သင်္ဂါရရသ (śṛṅgāra) ကို ရိုးရာအရ နှစ်မျိုးဟု ဆိုကြသည်—ပေါင်းစည်းခြင်း (sambhoga) နှင့် ခွဲခွာခြင်း (vipralambha)။ ထို့ပြင် ထိုနှစ်မျိုးစလုံးသည် ထပ်မံ၍ နှစ်မျိုးစီ—ဖုံးကွယ်ထားသော (pracchanna) နှင့် ထင်ရှားဖော်ပြသော (prakāśa) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Verse 5

विप्रलम्भाभिधानो यः शृङ्गारः स चतुर्विधः पूर्वानुरागानाख्यः प्रवामकरुणात्मकः

Vipralambha (ခွဲခွာချစ်ခြင်း) ဟု ခေါ်သော śṛṅgāra သည် လေးမျိုးရှိသည်—(၁) Pūrvānurāga (ပေါင်းစည်းမီ ချစ်မြတ်နိုးမှု)၊ (၂) Pravāsa (ခရီးသွား၍/မရှိနေ၍ ခွဲခွာခြင်း)၊ (၃) Māna (မာနကြောင့် စိတ်နာ၍ ခွဲခွာခြင်း)၊ (၄) Karuṇa-ātmaka (ကရုဏာရသ ပေါင်းစပ်သော ခွဲခွာခြင်း)။

Verse 6

एतेभ्यो ऽन्यतरं जायमानमम्भोगलक्षणम् विवर्तते चतुर्धैव न च प्रागतिवर्तते

ဤတို့ထဲမှ တစ်ခုခုကို အခြေခံ၍ ပေါ်ထွန်းလာသော အညွှန်းအဓိပ္ပါယ် (vyañjanā) သည် ရည်ရွယ်သည့် အနက်ကို ထုတ်ဖော်ပေးသည့် လက္ခဏာရှိပြီး လေးမျိုးသော ပုံစံဖြင့် ပေါ်လွင်လာကာ ယခင်ဖော်ပြခဲ့သော သဘောတရားကို မကျော်လွန်ပါ။

Verse 7

स्त्रीपुंसयोस्तदुदयस्तस्य निर्विर्तिका रतिः निखिलाः सात्त्विकास्तत्र वैवर्ण्यप्रलयौ विना

မိန်းမနှင့် ယောက်ျားတို့ ပေါင်းစည်းထွန်းကားရာမှ ၎င်းတို့အတွင်း ရတိ (rati) ဟူသော ပျော်ရွှင်ဖွယ် ကာမအာနန္ဒ ပေါ်ပေါက်သည်။ ထိုအခိုက်အတန့်၌ အရည်အသွေးအားလုံးသည် sāttvika ဖြစ်၍ အရောင်အလှ (အသက်ရောင်) မလျော့ဘဲ ပင်ပန်းယုတ်လျော့ခြင်းလည်း မရှိ။

Verse 8

धर्मार्थकाममोक्षैश् च शृङ्गार उपचीयते आलम्वनविशेषैश् च तद्विशेषैर् निरन्तरः

śṛṅgāra-rasa (သင်္ဂါရရသ) သည် dharma, artha, kāma, mokṣa ဟူသော အကြောင်းအရာများဖြင့် ပိုမိုပျိုးထောင်တိုးပွားလာသည်။ ထို့ပြင် ālambana (အထောက်အကူပြု ပုဂ္ဂိုလ်/ဝတ္ထု) ၏ အမျိုးအစားအထူးများနှင့် ၎င်းတို့၏ သီးခြားလက္ခဏာများကြောင့် အစဉ်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည်။

Verse 9

शृङ्गारं द्विविधं विद्याद्वाङ्नेपथ्यक्रियात्मकम् हासश् च तुर्विधो ऽलक्ष्यदन्तः स्मित इतीरितः

Śṛṅgāra (ချစ်ခြင်း/နူးညံ့ရသာ) ကို နှစ်မျိုးရှိသည်ဟု သိရမည်—(၁) စကားပြောနှင့် ဇာတ်ဝတ်/အပြင်အဆင်ဖြင့် ဖော်ပြသောအမျိုး၊ (၂) လုပ်ရပ်ဖြင့် ဖော်ပြသောအမျိုး။ Hāsa (ရယ်မောရသာ) သည် လေးမျိုးရှိသည်ဟု ဆိုကြပြီး သွားမမြင်ရသော ရယ်ပြုံးကို “smita” (နူးညံ့သော အပြုံး) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 10

किञ्चिल्लक्षितदन्ताग्रं हसितं फुल्ललोचनम् विहसितं सस्वनं स्याज्जिह्मोपहसितन्तु तत्

သွားဖျားကို အနည်းငယ်သာ မြင်ရပြီး မျက်လုံးများ ပွင့်လင်းတောက်ပနေသော ရယ်ပြုံးကို “hasita” ဟု ခေါ်သည်။ အသံပါလာလျှင် “vihasita” (အသံထွက်ရယ်) ဟု ခေါ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် လှည့်ကွေ့၍ အလျားလိုက်/စောင်းစောင်းဖြစ်သော ရယ်မောမှုကို “jihmopahasita” (စောင်းမျက်နှာဖြင့် လှောင်ရယ်) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 11

सशब्दं पापहसितमशब्दमतिहासितं यश्चासौ करुणो नाम स रसस्त्रिविधो भवेत्

အသံပါသော ရယ်မောမှုကို “pāpa-hāsita” (ကြမ်းတမ်း၍ ဆူညံသော ရယ်) ဟု ခေါ်သည်။ အသံမပါသော ရယ်မောမှုကို “ati-hāsita” (တိတ်ဆိတ်/လွန်ကဲသော ရယ်) ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် “Karuṇa” (ကရုဏာရသာ) သည် သုံးမျိုးရှိသည်ဟု နားလည်ရသည်။

Verse 12

धर्मोपघातजश्चित्तविलासजनितस् तथा शोकः शोकाद्भवेत् स्थायी कः स्थायी पूर्वजो मतः

ဝမ်းနည်းခြင်း (śoka) သည် ဓမ္မ (dharma) ကို ထိခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း/ချိုးဖောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့ စိတ်၏ အမျိုးမျိုးသော လှုပ်ရှားမှု (citta-vilāsa) ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဝမ်းနည်းခြင်းမှ စွဲမြဲနေသော အခြေအနေ (sthayin-bhāva) ပေါ်ထွန်းသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ရှေးပညာရှင်တို့က မူလ စွဲမြဲအခြေအနေဟု မည်သည့်ခံစားချက်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သနည်း။

Verse 13

अङ्गनेपथ्यवाक्यैश् च रौद्रो ऽपि त्रिविधो रसः तस्य निर्वर्तकः क्रोधः स्वेदो रोमाञ्चवपथुः

ကိုယ်ဟန်အမူအရာ၊ ဇာတ်ဝတ်–ပွဲတင်အပြင်အဆင်၊ နှင့် စကားပြောဆိုမှုတို့အားဖြင့် Raudra (ဒေါသရသာ) သည် သုံးမျိုးရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသော အကြောင်းရင်းမှာ က্ৰောဓ (krodha—ဒေါသ) ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာလက္ခဏာများမှာ ချွေးထွက်ခြင်း၊ ရောမဉ္စ (romāñca—အမွှေးထောင်ခြင်း) နှင့် တုန်ခါခြင်း (vapathu) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 14

दानवीरो धर्मवीरो युद्धवीर इति त्रयम् वीरस्तस्य च निष्पत्तिहेतुरुत्साह इष्यते

သူရဲကောင်းဟူသည် သုံးမျိုးရှိသည်—ဒါန၌ သူရဲကောင်း၊ ဓမ္မ၌ သူရဲကောင်း၊ စစ်ပွဲ၌ သူရဲကောင်း။ ထိုသူရဲကောင်းမှုကို ပြည့်စုံစေသော အကြောင်းရင်းဟု လက်ခံထားသည်မှာ “ဥတ္စာဟ” (ရဲရင့်သတ္တိပြင်းပြမှု) ဖြစ်သည်။

Verse 15

आरम्भेषु भवेद्यत्र वीरमेवानुवर्तते भयानको नाम रसस्तस्य निर्वर्तकं भयं

ကြောက်မက်ဖွယ် လုပ်ငန်းအစများတွင် ပေါ်ထွန်းပြီး အထူးသဖြင့် ဝီရ (vīra) ရသနှင့် တွဲဖက်လာသော အလှအပရသကို “ဘယာနက-ရသ” (Bhayānaka-rasa) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသော အကြောင်းအရာ (determinant) သည် ကြောက်ရွံ့မှု ဖြစ်သည်။

Verse 16

उद्वेजनः क्षोभणश् च वीभत्सो द्विविधः स्मृतः उद्वेजनः स्यात् प्लुत्याद्यैः क्षोभणो रुधिरादिभिः

ဝီဘတ္ဆ (Vībhatsa) အညစ်အကြေးရသကို နှစ်မျိုးဟု မှတ်ယူကြသည်—(၁) ဥဒ္ဝေဇန (udvejana) နှင့် (၂) က္ရှောဘဏ (kṣobhaṇa)။ ဥဒ္ဝေဇနသည် ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံတို့မှ ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ က္ရှောဘဏသည် သွေးနှင့် အလားတူ စက်ဆုပ်ဖွယ် အရာများမှ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 17

जगुप्सारम्भिका तस्य सात्त्विकांशो निवर्तते काव्यशोभाकरान् धर्मानलङ्कारान् प्रचक्ष्यते

၎င်းတွင် စက်ဆုပ်ခြင်း (jagupsā) သည် အစပြုသော စိတ်အနေအထားဖြစ်လာသောအခါ ၎င်း၏ စာတ္တဝိက (sāttvika) အစိတ်အပိုင်းသည် ဆုတ်ခွာသွားသည်။ ထို့ကြောင့် ကဗျာ၏ အလှကို ဖြစ်စေသော သဘောတရားများ—အလင်္ကာရ (alaṅkāra) ဟုခေါ်သော ကဗျာအလှဆင်ပညာ—ကို ယခု ဖော်ပြမည်။

Verse 18

अलङ्करिष्णवस्ते च शब्दमर्थमुभौ त्रिधा ये व्युत्पत्त्यादिना शब्दमलङ्कर्तुमिह क्षमाः

ထို့ပြင် ဤနေရာတွင် ဝိယုတ္ပတ္တိ (vyutpatti) စသည်တို့ဖြင့် စကားကို အလှဆင်နိုင်သူတို့သည် “သဗ္ဒ” (śabda) နှင့် “အရ္ထ” (artha) နှစ်ပါးလုံးကို သုံးမျိုးခွဲခြားကြသည်။

Verse 19

शब्दालङ्कारमाहुस्तान् काव्यमीमांसका विदः छाया मुद्रा तथोक्तिश् च युक्तिर्गुम्फनया सह

ကဗျာဗေဒကို စိစစ်လေ့လာသော ပညာရှင်များ (kāvyamīmāṃsakāḥ) သည် ဤတို့ကို စကားလုံးအလင်္ကာ (śabdālaṅkāra) ဟု ဆိုကြသည်—chāyā၊ mudrā၊ tathokti၊ yukti နှင့် gumphanā (အနုပညာဆန်သော ချည်နှောင်စီစဉ်မှု) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 20

वाकोवाक्यमनुप्रासश्चित्रं दुष्करमेव च ज्णेया नवालङ्कृतयः शब्दानामित्यसङ्करात्

vākovākya၊ anuprāsa၊ citra နှင့် duṣkara တို့ကို စကားလုံး၏ အလင်္ကာ ကိုးပါးဟု နားလည်ရမည်၊ အချင်းချင်း မရောနှောဘဲ ခွဲခြားထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 21

तत्रान्योक्तेरनुकृतिश्छाया सापि चत्रुव्विधा लोकच्छेकार्भकोक्तीनामेकोक्तेरनुकारतः

ဤအကြောင်းအရာတွင် chāyā (အရိပ်) ဟူသည် အခြားသူ၏ ဆိုချက်ကို တုပပြန်ခြင်း (anukṛti) ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ကြိမ်တည်းသော အဆိုကို တုပခြင်းမှ ပေါ်လာသဖြင့် လေးမျိုးရှိသည်—သာမန်လူ၊ လိမ္မာထက်မြက်သူ၊ ကလေးတို့၏ စကားများတွင် တွေ့ရသကဲ့သို့။

Verse 22

आभाणकोक्तिर्लोकोक्तिः सर्वसामान्य एव ताः यानुधावति लोकोक्तिश्छायामिच्छन्ति तां बुधाः

ābhāṇaka-ဆိုချက်ဟူသည် lokokti (ပုံပြင်ဆန်သော စကားပုံ) ဖြစ်ပြီး အားလုံးအတွက် ယေဘုယျသဘောရှိသည်။ လူထုစကားပြောက လိုက်လံရှာဖွေသော ထိုစကားပုံ၏ “အရိပ်” ကို ပညာရှင်တို့လည်း လိုလားရှာကြသည်။

Verse 23

छेका विदग्धा वैदग्ध्यं कलासु कुशला मतिः तामुल्लिखन्ती छेकोक्तिश्छाया कविभिरिष्यते

အနုပညာများတွင် ကျွမ်းကျင်၍ vaidakdhya (ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော ပညာရည်) ရှိသည့် ထက်မြက်သန့်ရှင်းသော ဉာဏ်သည် ထိုသန့်ရှင်းသော ပြောဟန်ကို ပြန်လည်ရေးဆွဲသကဲ့သို့ ထင်ဟပ်စေသောအခါ၊ ကဗျာဆရာတို့က chāyā ဟူသော chekokti (ထက်မြက်သော စကား) ဟု လက်ခံကြသည်။

Verse 24

अव्युत्पन्नोक्तिरखिलैर् अर्भकोक्त्योपलक्ष्यते तेनार्भकोक्तिश्छाया तन्मात्रोक्तिमनुकुर्वती

မသင်ကြားမထားသေးသော၊ မရင့်ကျက်သေးသော အပြောအဆိုအမျိုးမျိုးကို «အರ್ಭကောက္တိ» (ကလေးစကား) ဟု ခွဲခြားသိမှတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် «အರ್ಭကောက္တိ-ချာယာ» ဟူသော ကဗျာဆန်သော အရိပ်ပုံစံသည် ထိုကလေးစကားမျိုးကိုသာ အတုယူလိုက်နာသော အပြောအဆိုဖြစ်သည်။

Verse 25

विप्लुताक्षरमश्लीलं वचो मत्तस्य तादृशी या सा भवति मत्तोक्तिश्छायोक्ताप्यतिशोभते

အက္ခရာများ ရောယှက်ကွဲပြားပြီး မသင့်လျော်သော စကားလုံးများပါဝင်သော်လည်း—အရက်မူးသူ၏ စကားဖြစ်လျှင်—ထိုသဘောသဏ္ဌာန်ကိုပင် ရရှိလာသည်။ သို့ရာတွင် «မတ္တောက္တိ» (မူးယစ်သူ၏ စကား) ဟု ခေါ်သော ချာယာ-အတုယူဖော်ပြချက်သည် အတုသာဖြစ်စေကာမူ အလွန်လှပစွာ ထင်ရှားနိုင်သည်။

Verse 26

अभिप्रायविशेषेण कविशक्तिं विवृण्वती मुत्प्रदायिनीति सा मुद्रा सैव शय्यापि नो मते

ရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်အထူးတစ်ရပ်ကြောင့် ကဗျာဆရာ၏ ဖော်ပြနိုင်စွမ်းကို ဖွင့်လှစ်ပြသကာ ရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်ကို ပေးစွမ်းသော ထိုနည်းလမ်းကို «မုဒြာ» (mudrā) ဟု ခေါ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့အမြင်အရ ထိုအမည်တူတူကိုပင် «ရှယျယာ» (śayyā) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

Verse 27

उक्तिः सा कथ्यते यस्यामर्थको ऽप्युपपत्तिमान् लोकयात्रार्थविधिना धिनोति हृदयं सतां

အဓိပ္ပါယ်သာမန်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်စေကာမူ အကြောင်းပြချက်တိကျမှန်ကန်မှုရှိပြီး လောကီဆက်ဆံရေးနှင့် ကိုက်ညီသော ပြောဆိုပုံစံဖြင့် သုတေသနသဘောရှိသူတို့၏ နှလုံးသားကို ဆွဲဆောင်နိုင်သော စကားကို «ဥက္တိ» (ukti) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 28

उभौ विधिनिषेधौ च नियमानियमावपि विकल्पपरिसङ्ख्ये च तदीयाः षडथोक्तयः

ဤနေရာတွင် ထုတ်ဖော်သင်ကြားထားသော စကားဆိုမှု ခြောက်မျိုးရှိသည်—အမိန့်ပေးခြင်းနှင့် တားမြစ်ခြင်း၊ ကန့်သတ်ခြင်းနှင့် မကန့်သတ်ခြင်း၊ ထို့ပြင် ရွေးချယ်ခွင့်နှင့် အဓိပ္ပါယ်အရ ဖယ်ရှားသတ်မှတ်ခြင်း (parisaṅkhyā) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 29

अयुक्तयोरिव मिथो वाच्यवाचकयोर्द्वयोः योजनायै कल्प्यमाना युक्तिरुक्ता मनीषिभिः

အပြန်အလှန် မဆက်နွယ်သော အရာနှစ်ခု—ဆိုလိုသည်မှာ အဓိပ္ပါယ်ဖြစ်သော vācya နှင့် အဓိပ္ပါယ်ကို ဖော်ပြသော စကားလုံး vācaka—တို့ကို ဆက်စပ်စေရန် ရည်ရွယ်၍ တည်ဆောက်ထားသော ချိတ်ဆက်မှုကို ပညာရှိတို့က ‘yukti’ ဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 30

पदञ्चैव पदार्थश् च वाक्यं वाक्यर्थमेव च विषयो ऽस्त्याः प्रकरणं प्रपञ्चश्चेति षड्विधः

သင်ကြားရေးကျမ်း (śāstra) ၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ ခြောက်မျိုးရှိသည်—ပုဒ်/စကားလုံး (pada)၊ ပုဒ်၏ အဓိပ္ပါယ် (padārtha)၊ ဝါကျ (vākya)၊ ဝါကျ၏ အဓိပ္ပါယ် (vākyārtha)၊ အကြောင်းအရာ/ဘာသာရပ် (viṣaya)၊ ခေါင်းစဉ်အပိုင်း (prakaraṇa) နှင့် ချဲ့ထွင်ရှင်းလင်းချက် (prapañca) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Verse 31

गुम्फना रचनाचर्या शब्दार्थक्रमगोचरा शब्दानुकारादर्थानुपूर्वार्थेयं क्रमात्त्रिधा

‘gumphanā’ (ယက်ကန်းသကဲ့သို့ ဖွဲ့စည်းခြင်း) သည် စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပါယ်တို့ကို အစဉ်လိုက် စီစဉ်ဖွဲ့တည်သည့် ရေးသားမှုနည်းပညာဖြစ်သည်။ အစဉ်အတိုင်း သုံးမျိုးရှိသည်—(၁) စကားလုံးကို တုပစီစဉ်ခြင်း (śabdānukāra)၊ (၂) အဓိပ္ပါယ်အစဉ်လိုက် စီစဉ်ခြင်း (arthānupūrva)၊ (၃) စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပါယ် နှစ်မျိုးလုံးကို အစဉ်လိုက် စီစဉ်ခြင်း။

Verse 32

उक्तिप्रत्युक्तिमद्वाक्यं वाकोवाक्यं द्विधैव तत् ऋजुवक्रोक्तिभेदेन तत्राद्यं सहजं वचः

ပြောဆိုချက်နှင့် ပြန်လည်ပြောဆိုချက် ပါဝင်သော စာဖွဲ့ကို vākovākya (ဆွေးနွေးပြောဆိုမှု) ဟု ခေါ်ပြီး နှစ်မျိုးရှိသည်။ ၎င်းကို တိုက်ရိုက်ပြောဆိုခြင်း (ṛju-ukti) နှင့် လှည့်ဝိုင်း/အကြောင်းပြောပြောဆိုခြင်း (vakra-ukti) ဟူ၍ ခွဲရာတွင် ပထမတစ်မျိုးသည် သဘာဝကျ တိုက်ရိုက်သော အဆိုဖြစ်သည်။

Verse 33

सा पूर्वप्रश्निका प्रश्नपूर्विकेति द्विधा भवेत् वक्रोक्तिस्तु भवेड्भङ्ग्या काकुस्तेन कृता द्विधा

ထိုပုံစံသည် နှစ်မျိုးဖြစ်နိုင်သည်—(၁) pūrvapraśnikā (မေးခွန်းကို အရင်တင်ခြင်း) နှင့် (၂) praśnapūrvikā (မေးခွန်းဖြင့် ဦးဆောင်သောပုံစံ)။ vakrokti (လှည့်ဝိုင်းသဘော အပြော) သည် bhaṅgī (အပြောအဆို၏ လှည့်ကွေ့ပုံ) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ ထိုလှည့်ကွေ့ပုံကြောင့်ပင် kākū (အရိပ်အမြွက်သံ/အတွင်းသဘော) လည်း နှစ်မျိုးခွဲရသည်။