Adhyaya 232

Verse 1

एये महापुराणे शकुनानि नाम एकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वामं दक्षिणेत्यादिः, सम्मुखमारुतादित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति अथ द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः यात्रामण्डलचिन्तादिः पुष्कर उवाच सर्वयात्रां प्रवक्ष्यामि राजधर्मसमाश्रयात् अस्तङ्गते नीचगते विकले रिपुराशिगे

ဤမဟာပုရာဏ၌ “နိမိတ် (Śakuna)” ဟူသော အမည်ဖြင့် နှစ်ရာသုံးဆယ့်တစ်မြောက် အခန်းရှိ၍ “ဘယ်ဘက်၊ ညာဘက် …” ဟူသော စကားဖြင့် စတင်သည်။ “ရှေ့မှ လေ …” မှ “နေ …” အထိ ပါဠိစာပိုဒ်သည် ဂျာ (Jha) လက်ရေးမူတွင် မတွေ့ရ။ ထို့နောက် “ခရီးမဏ္ဍလ (yātrā‑maṇḍala) စဉ်းစားခြင်း …” ဖြင့် စတင်သော နှစ်ရာသုံးဆယ့်နှစ်မြောက် အခန်းရှိသည်။ ပုရှ္ကရက ဆိုသည်— “ရာဇဓမ္မကို အခြေခံ၍ ခရီး/စစ်ဆင်ရေး အားလုံး၏ စည်းကမ်းကို ငါရှင်းလင်းမည်။ (မင်္ဂလာမကောင်း၍ ရှောင်ရမည့်အခါမှာ) သက်ဆိုင်ရာဂြိုဟ်သည် နေဝင်သကဲ့သို့ အစွမ်းကျ (အஸ္တင်္ဂတ) ဖြစ်ခြင်း၊ နိမ့်ကျရာ (နီချ) တွင် ရောက်ခြင်း၊ ချို့ယွင်း/ထိခိုက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ရန်သူရာသီ၌ တည်ခြင်း ဖြစ်၏။”

Verse 2

प्रतिलोमे च विध्वस्ते शुक्रे यात्रां विसर्जयेत् प्रतिलोमे बुधे यात्रां दिक्पतौ च तथा च ग्रहे

သုကြ (Venus) သည် ပြတိလိုမ (ပြန်လှန်လမ်းကြောင်း) ဖြစ်ပြီး ထိခိုက်ပျက်စီးထားလျှင် ခရီးကို စွန့်လွှတ်ရမည်။ ထို့အတူ ဗုဓ (Mercury) ပြတိလိုမ ဖြစ်သောအခါ၌လည်း ခရီးကို စွန့်လွှတ်ရမည်။ ထို့ပြင် အရပ်ပိုင်ရှင် (dikpati) နှင့် သက်ဆိုင်ရာဂြိုဟ်တို့ မကောင်းသည့်အခါ၌လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်၏။

Verse 3

वैधृतौ च व्यतीपाते नागे च शकुनौ तथा चतुष्पादे च किन्तुघ्ने तथा यात्रां विवर्जयेत्

မင်္ဂလာမရှိသော ယောဂများဖြစ်သည့် Vaidhṛti နှင့် Vyatīpāta အချိန်တွင်လည်းကောင်း၊ Nāga နှင့် Śakuni အချိန်တွင်လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် Catuṣpāda နှင့် Kintughna အချိန်တွင်လည်းကောင်း ခရီးထွက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။

Verse 4

विपत्तारे नैधने च प्रत्यरौ चाथ जन्मनि गण्डे विवर्जयेद्यात्रां रिक्तायाञ्च तिथावपि

Vipattārā၊ Naidhana သို့မဟုတ် Pratyarī အစီအစဉ်ရှိသည့်အခါ၊ ထို့ပြင် Janma (မွေးကြယ်) အချိန်၊ Gaṇḍa (အန္တရာယ်ရှိသော ဆုံချက်) အချိန်နှင့် Riktā tithi (အလွတ်လပြည့်ရက်) တွင်လည်း ခရီးထွက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။

Verse 5

उदीची च तथा प्राची तयोरैक्यं प्रकीर्तितं पश्चिमा दक्षिणा या दिक् तयोरैक्यं तथैव च

မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ကို အပြန်အလှန် မဟာမိတ်တစ်စုံ (တစ်စုတစ်စည်း) ဟု ကြေညာထားသည်။ ထိုနည်းတူ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ကိုလည်း အပြန်အလှန် မဟာမိတ်တစ်စုံဟု ကြေညာထားသည်။

Verse 6

वाय्वग्निदिक्समुद्भूतं परिघन्न तु लङ्घयेत् आदित्यचन्द्रशौरास्तु दिवसाश् च न शोभनाः

လေ၊ မီး သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ရာသော ဒိက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော parigha အမျိုးအစား အတားအဆီးကို ဖြတ်ကျော်မသွားဘဲ ခြေကျော်၍ ရှောင်ရမည်။ နေ၊ လ သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ (śaura) ထိခိုက်မှုရှိသော နေ့များလည်း မင်္ဂလာမရှိ။

Verse 7

कृत्तिकाद्यानि पूर्वेण मघाद्यानि च याम्यतः मैत्राद्यान्यपरे चाथ वासवाद्यानि वाप्युदक्

Kṛttikā မှစသော နက္ခတ်များကို အရှေ့ဘက်သို့ သတ်မှတ်ထားသည်။ Maghā မှစသော နက္ခတ်များကို တောင်ဘက်သို့၊ Maitrā (ဆိုသည်မှာ Anurādhā) မှစသော နက္ခတ်များကို အနောက်ဘက်သို့၊ Vāsavā (ဆိုသည်မှာ Vasus အုပ်စိုးသော Śravaṇā) မှစသော နက္ခတ်များကို မြောက်ဘက်သို့ သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 8

सर्वद्वाराणि शस्तानि छायामानं वदामि ते आदित्ये विंशतिर्ज्ञेयाश् चन्द्रे षोडश कीर्तिताः

အရပ်မျက်နှာတံခါးပေါက်အားလုံးကို မင်္ဂလာရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ အရိပ်ဖြင့်တိုင်းတာသည့် ဗေဒင်ပညာ (gnomonics) ကို သင်အား ရှင်းပြမည်။ နေ အတွက် ၂၀ (အပိုင်း/ယူနစ်) ကို သိရမည်၊ လ အတွက် ၁၆ ဟု ကြေညာထားသည်။

Verse 9

भौमे पञ्चदशैवोक्ताश् चतुर्दश तथा बुधे विवर्जयेत् इति ख , ग , घ , ञ च दिक् पूर्वा या तथोदीचीति ज त्रयोदश तथा जीये शुक्रे द्वादश कीर्तिताः

အင်္ဂါနေ့တွင် ၁၅ ဟု ဆိုထားသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ၁၄—kha, ga, gha နှင့် ña ဟု ခေါ်သော အုပ်စုများကို ဖယ်ရှားရမည်ဟု ဆိုသည်။ ဦးတည်ရာသည် အရှေ့နှင့် ထို့အတူ မြောက်ဟု ဆိုပြီး ja (အုပ်စု) ကိုလည်း ဆိုထားသည်။ ကြာသပတေးနေ့တွင် ၁၃ ဟု ဆိုပြီး သောကြာနေ့တွင် ၁၂ ဟု ကြေညာထားသည်။

Verse 10

एकादश तथा सौरे सर्वकर्मसु कीर्तिताः जन्मलग्ने शक्रचापे सम्मुखे न व्रजेन्नरः

ဧကာဒသီ (လဆယ့်တစ်ရက်) နှင့် ဆော်ရ (နေ၏နေ့) ကို လုပ်ငန်းအားလုံးအတွက် အရေးကြီးသည်ဟု ကြေညာထားသည်။ မွေးရာလဂ္နာအချိန်တွင် အင်္ဒြာ၏ မြားတံ (မိုးကောင်းကင်သက်တံ) သည် မိမိရှေ့တွင် ပေါ်လာပါက လူသည် ခရီးမထွက်သင့်။

Verse 11

शकुनादौ शुभे यायाज्जयाय हरिमास्मरन् वक्ष्ये मण्डलचिन्तान्ते कर्तव्यं राजरक्षणं

ကောင်းမွန်သော သကုန်အမိန့်များ စသည့် မင်္ဂလာနိမိတ်များကို တွေ့မြင်လျှင် ဟရီ (ဗိဿနု) ကို သတိရကာ အောင်ပွဲအတွက် ထွက်ခွာသင့်သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံရေး မဏ္ဍလ (ပြည်နယ်အဝိုင်း) ကို စဉ်းစားပြီးနောက် ပြုလုပ်ရမည့် မင်းတော်ကာကွယ်ရေးများကို ငါ ရှင်းပြမည်။

Verse 12

स्वाम्यमात्यं तथा दुर्गं कोषो दण्डस्तथैव च मित्रञ्जनपदश् चैव राज्यं सप्ताङ्गमुच्यते

နိုင်ငံတော် (rājya) သည် အင်္ဂါ ၇ ပါးဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်ဟု ဆိုသည်။ အုပ်စိုးရှင် (svāmin)၊ အမတ်/ဝန်ကြီး (amātya)၊ ကာကွယ်ရေးခံတပ် (durga)၊ ဘဏ္ဍာတိုက် (kośa)၊ ဒဏ်ခတ်အာဏာ/အင်အားချုပ်ကိုင်မှု (daṇḍa)၊ မိတ်ဖက်မဟာမိတ် (mitra) နှင့် ပြည်နယ်နှင့် ပြည်သူ (janapada) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 13

सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य विघ्नकर्तॄन् विनाशयेत् मण्डलेषु च सर्वेषु वृद्धिः कार्या महीक्षिता

အင်္ဂါခုနစ်ပါသော နိုင်ငံတော်၏အကျိုးအတွက် မင်းသည် အတားအဆီးဖန်တီးသူတို့ကို ဖျက်ဆီးရမည်။ မဏ္ဍလအားလုံး၌လည်း အုပ်ချုပ်သူက စည်ပင်တိုးတက်မှုကို ဖြစ်စေရမည်။

Verse 14

आत्ममण्डलमेवात्र प्रथमं मण्डलं भवेत् सामन्तास्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु

ဤနေရာ၌ မိမိ၏အဝိုင်း (အာဏာမဏ္ဍလ) ကိုသာ ပထမ မဏ္ဍလဟု သတ်မှတ်ရမည်။ ထို၏ အနီးအနား စာမန်တ (အနီးစပ်အုပ်ချုပ်သူ) များကို မဏ္ဍလစနစ်အတွင်းရှိ ရန်သူဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 15

उपेतस्तु सुहृज् ज्ञेयः शत्रुमित्रमतः परं मित्रमित्रं ततो ज्ञेयं मित्रमित्ररिपुस्ततः

မိမိဘက်သို့ လာရောက်ပူးပေါင်းသူကို သုဟృဒ် (ကောင်းမြတ်စိတ်ရှိ မိတ်ဆွေ/မဟာမိတ်) ဟု သိမှတ်ရမည်။ ထို့အပြင် ‘ရန်သူ၏မိတ်’၊ ထို့နောက် ‘မိတ်၏မိတ်’၊ ထို့နောက် ‘မိတ်၏မိတ်၏ရန်သူ’ ဟု ခွဲခြားသိမြင်ရမည်။

Verse 16

एतत्पुरस्तात् कथितं पश्चादपि निबोध मे पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात्ततस्त्वाक्रन्द उच्यते

ဤအရာကို အရင်က ပြောပြီးသားဖြစ်သည်။ ယခုလည်း နောက်ထပ်အရာကို ငါ့ထံမှ နားထောင်လော့။ ထို့နောက် ‘ပါရ္ၑ္ဏိဂြာဟ’ ဟုခေါ်သော ခြေခလယ်ဖမ်းနည်း (heel-grip) ရှိပြီး၊ ထို့နောက် ‘အာကရန္ဒ’ ဟုခေါ်သော စစ်ရေးမန်နူးဗာကို ဖော်ပြသည်။

Verse 17

आसारस्तु ततो ऽन्यः स्यादाक्रन्दासार उच्यते जिगीषोः शत्रुयुक्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज

အရင်ကနည်းမှ ကွဲပြားသော တပ်ဖွဲ့ချထားမှုတစ်မျိုးကို ‘အာကရန္ဒ-အာသာရ’ ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို အောင်နိုင်လိုသူက ရန်သူနှင့် ချိတ်ဆက်တိုက်ခိုက်နေစဉ် သို့မဟုတ် ဝိုင်းပတ်ဖိအားမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက်တွင် အသုံးချသည်၊ ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေ။

Verse 18

नात्रापि निश् चयः शक्यो वक्तुं मनुजपुङ्गव निग्रहानुग्रहे शक्तो मध्यस्थः परिकीर्तितः

ဤနေရာ၌ပင်၊ လူတို့အထဲမှ အကောင်းဆုံးသောသူရေ၊ သေချာတိတိ စည်းကမ်းတစ်ခုကို မဆိုနိုင်ပါ။ ထိန်းချုပ်ခြင်း(ဒဏ်)နှင့် အနုဂ्रह(ဆု) နှစ်မျိုးလုံးကို ပြုနိုင်သူကို «မဓျသ္ထ» ဟူသော အလယ်တန်း၊ မ偏မလွဲ အကဲဖြတ်သူဟု ကြေညာသည်။

Verse 19

निग्रहानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत् उदासीनः स कथितो बलवान् पृथिवीपतिः

လူအားလုံးအပေါ်၌ ထိန်းချုပ်ခြင်း(ဒဏ်)နှင့် အနုဂ्रह(ဆု) နှစ်မျိုးလုံးကို ပြုနိုင်ပြီး ကိုယ်ပိုင်အ偏အလွဲကင်းစွာ အလယ်တန်းနေသူ မြေကြီး၏ အရှင်မင်းကိုသာ အမှန်တကယ် အင်အားကြီးသူဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 20

मण्डलेषु च सर्वेषु सुरेश्वरसमा हि ते इत्य् अर्धश्लोक आसारस्त्वित्यस्य पूर्वं ट पुस्तके वर्तते, परन्त्वसंलग्नः न कस्यचिद्रिपुर्मित्रङ्कारणाच्छत्रुमित्रके मण्डलं तव सम्प्रोक्तमेतद् द्वादशराजकं

«မဏ္ဍလအားလုံးတွင် သင်တို့သည် တကယ်ပင် ဒေဝတို့၏ အရှင်နှင့် တူညီသည်» ဟူသော အာဓ္ဓ-ရှ္လောကသည် Ṭa လက်ရေးမူတွင် အစောပိုင်း၌ တွေ့ရသော်လည်း ယခုအကြောင်းအရာနှင့် မဆက်စပ်ပါ။ အကြောင်းမရှိဘဲ မည်သူမျှ ရန်သူလည်း မဖြစ်၊ မိတ်ဆွေလည်း မဖြစ်။ ထို့ကြောင့် ရန်သူနှင့် မိတ်ဖက် နှစ်မျိုးလုံးရှိသော သင်အား စစ်ရေး-နိုင်ငံရေး မဏ္ဍလ၊ မင်း ၁၂ ပါးပါဝင်သည့် စနစ်ကို ရှင်းပြပြီးပြီ။

Verse 21

त्रिविधा रिपवो ज्ञेयाः कुल्यानन्तरकृत्रिमाः पूर्वपूर्वो गुरुस्तेषां दुश्चिकित्स्यतमो मतः

ရန်သူတို့ကို သုံးမျိုးဟု သိရမည်—မျိုးရိုးကူလမှ ပေါက်ဖွားသောသူ၊ အနီးအနား/အိမ်နီးချင်းဖြစ်သောသူ၊ နှင့် အတုလုပ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော (လှုံ့ဆော်ဖန်တီးသော) သူတို့ဖြစ်သည်။ ထိုတို့အနက် အစောပိုင်းတွင် ဖော်ပြသောအမျိုးအစားသည် နောက်တစ်မျိုးထက် ပိုမိုပြင်းထန်၍ ကုသရန် အခက်ခဲဆုံးဟု သတ်မှတ်သည်။

Verse 22

अनन्तरो ऽपि यः शत्रुः सो ऽपि मे कृत्रिमो मतः पार्ष्णिग्राहो भवेच्छत्रोर्मित्राणि रिपवस् तथा

အနီးကပ်ရှိသော ရန်သူတောင်မှ ငါ့အမြင်အရ အခြေအနေကြောင့် ဖြစ်လာသော အတုလုပ် ရန်သူဟု ထင်မြင်သည်။ «ခြေခလယ်ကို ဆွဲယူသူ» (နောက်မှ တိုက်ခိုက်သူ) သည် ရန်သူ၏ မိတ်ဖက် ဖြစ်လာတတ်သည်။ ထိုနည်းတူ ရန်သူ၏ မိတ်ဆွေများလည်း ကိုယ့်အတွက် ရန်သူများဟု သဘောထားရမည်။

Verse 23

पार्ष्णिग्राहमुपायैश् च शमयेच्च तथा स्वकं मित्रेण शत्रोरुच्छेदं प्रशंसन्ति पुरातनाः

သင့်လျော်သောနည်းလမ်းများဖြင့် နောက်မှတိုက်ခိုက်သော «ခြေခလုတ်ဖမ်းသူ» ကိုလည်း သက်သာအောင်ပြုရမည်။ ထို့အပြင် မိမိ၏မိတ်ဖက်နှင့်အတူ ရန်သူကို အမြစ်ပြတ်ဖျက်ဆီးစေရန် ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု ရှေးပညာရှင်တို့ ချီးမွမ်းကြသည်။

Verse 24

मित्रञ्च शत्रुतामेति सामन्तत्वादनन्तरं शत्रुं जिगोषुरुच्छिन्द्यात् स्वयं शक्नोति चेद्यदि

မိတ်ဆွေတစ်ဦးသည် အနီးအနားအာဏာဖြစ်လာသည့်အခါ မကြာမီ ရန်သူအဖြစ် ပြောင်းလဲတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရန်သူကို အနိုင်ယူလိုသူသည် မိမိတိုင်ပင် ကိုယ်တိုင်ဖြတ်တောက်ဖျက်ဆီးရမည်—လုပ်နိုင်ပါက။

Verse 25

प्रतापवृद्धौ तेनापि नामित्राज्जायते भयं यथास्य नोद्विजेल्लोको विश्वासश् च यथा भवेत्

မိမိ၏ဘုရင်အာဏာကို တိုးမြှင့်နေစဉ်ပင် မရန်သူမဟုတ်သူများထံမှ မိမိကြောင့် ကြောက်ရွံ့မှု မပေါ်ပေါက်စေရန်၊ လူထုမစိတ်ပူမရှုပ်ထွေးစေရန်နှင့် ယုံကြည်မှု ပေါ်ထွန်းစေရန် အပြုအမူကို ထိန်းသိမ်းရမည်။

Verse 26

जिगीषुर्धर्मविजयी तथा लोकं वशन्नयेत्

အောင်နိုင်လိုသူသည် ဓမ္မအားဖြင့် အောင်မြင်သူဖြစ်၍ ထိုနည်းတူပင် လူထုကို မိမိအာဏာအောက်သို့ ယဉ်ကျေးစွာ ချုပ်ကိုင်စေသင့်သည်။