Adhyaya 231
Chapter 231 — शकुनानि (Śakunāni) | Omens in Governance, Travel, and War
ဤအধ্যာယသည် śakuna-śāstra (အနိမိတ်ဗေဒ) ကို ရာဇဓမ္မနှင့် နီတိ-ရှာစတြာအတွင်း ပေါင်းစည်းကာ မင်း၊ စစ်ခေါင်းဆောင်နှင့် ခရီးသွားတို့အတွက် လုပ်ဆောင်နိုင်သော သတင်းအချက်အလက်အဖြစ် သင်္ကေတများကို သတ်မှတ်သည်။ စတင်ရာတွင် ကော်အနိမိတ်များကို မြို့ဝိုင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် မြို့ဖမ်းယူခြင်းတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ပြီး၊ ထို့နောက် စခန်းနှင့် ခရီးလမ်းအညွှန်းများ—ဘယ်/ညာနေရာယူမှု၊ မျက်နှာချင်းဆိုင်လာမှု၊ အသံထွက်ပုံစံ—သို့ တိုးချဲ့သည်။ တံခါးအနီး “ကော်လို” သံသယဖြစ်စေသော လှုပ်ရှားမှုက မီးရှို့မှု သို့မဟုတ် လှည့်ဖြားမှုကို ညွှန်ပြနိုင်ကြောင်းကဲ့သို့ လူမှုရေးသတိပေးချက်များကို ထည့်သွင်းပြီး၊ သင်္ကေတပစ္စည်းများနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုရရှိ/ဆုံးရှုံးမှုတို့ကို သက်သေအဖြစ် ကိုင်တွယ်ပုံကိုလည်း ညွှန်ကြားသည်။ ထို့နောက် ခွေးအနိမိတ်များ (ဟောင်ခြင်း၊ အူဟောင်ခြင်း၊ ဘယ်/ညာကို နံ့ခံခြင်း)၊ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် အပြုအမူအနိမိတ်များ (တုန်ခါခြင်း၊ သွေးယိုခြင်း၊ အိပ်စက်ပုံစံ) နှင့် မင်းရေးရာကံကြမ္မာနှင့် ဆက်နွယ်သော တိရစ္ဆာန်သင်္ကေတများ (နွား၊ မြင်း၊ ဆင်—အထူးသဖြင့် musth၊ မိတ်ဆက်ခြင်း၊ မွေးပြီးနောက်အခြေအနေ) ကို စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ပြသည်။ စစ်မြေပြင်နှင့် စစ်ဆင်ရေးရလဒ်များကို ဦးတည်ရာကောင်းမှု၊ လေဓာတ်၊ ဂြိုဟ်အခြေအနေများနှင့် ထီးကျခြင်းကဲ့သို့ အနှောင့်အယှက်များနှင့် ဆက်စပ်စေသည်။ နိဂုံးတွင် အောင်ပွဲ/ရှုံးနိမိတ်များကို ဖော်ပြပြီး—စစ်သည်များ ပျော်ရွှင်ခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်လှုပ်ရှားမှုကောင်းမွန်ခြင်းက အောင်မြင်မှုကို ညွှန်ပြသော်လည်း၊ အလောင်းစားတိရစ္ဆာန်များနှင့် ကော်များက စစ်သည်များကို ဖုံးလွှမ်းလာခြင်းသည် နိုင်ငံပျက်စီးမှုကို ခန့်မှန်းသဖြင့် အနိမိတ်ဖတ်ခြင်းကို ဓမ္မတရားနှင့် ယူဆောင်သော မင်းအုပ်မှုအတွင်း ယူဆောင်ထားသည်။
Shlokas
Verse 1
मल्लब्धेषु नवपुस्तकेषु प्रायः समान एव तेषामेकतमस्यापि साहाय्येन शोधितुं न स शक्यते अभिधानादिष्वपि तत्रत्यशब्दो नोपलभ्यन्ते अतस्तत्र विरतिः अथैकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः शकुनानि पुष्कर उवाच विशन्ति येन मार्गेण वायसा बहवः पुरं तेन मार्गेण रुद्धस्य पुरस्य ग्रहणं भवेत्
အသစ်ရရှိသော လက်ရေးမူများတွင် ဖတ်ရှုချက်သည် အများအားဖြင့် တူညီနေပြီး၊ မည်သည့်တစ်စောင်၏ အကူအညီဖြင့်မဆို မှန်ကန်စွာ ပြင်ဆင်မရနိုင်။ အဘိဓာန်တို့တွင်ပင် ထိုနေရာရှိ စကားလုံးကို မတွေ့ရသဖြင့် ထိုအချက်တွင် ရပ်နားလိုက်သည်။ ယခု အခန်း ၂၃၁ «နိမိတ်လက္ခဏာများ» စတင်သည်။ ပုရှ္ကရက ပြောသည်– «ကျီးများ အများအပြား မြို့ထဲဝင်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တည်းဖြင့်၊ ဝိုင်းပိတ်ထားသော မြို့ကို သိမ်းယူခြင်း အောင်မြင်နိုင်သည်»။
Verse 2
सेनायां यदि वासार्थे निविष्टो वायसो रुवन् वामो भयातुरस्त्रस्तो भयं वदति दुस्तरं
တပ်စခန်းကို နေထိုင်ရန် တည်ထားသည့်နေရာတွင် ကျီးတစ်ကောင် ဘယ်ဘက်၌ ဆင်းနားကာ အော်ဟစ်နေပြီး ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်နေပါက၊ ရှောင်လွှဲရန် ခက်ခဲသော အန္တရာယ်ကြီးကို ကြိုတင်ဟောကြားသည်။
Verse 3
छायाङ्गवाहनोपानच्छत्रवस्त्रादिकुट्टने मृत्युस्तत्पूजने पूजा तदिष्टकरणे शुभं
အရိပ်၊ ကိုယ်အင်္ဂါ၊ ယာဉ်၊ ဖိနပ်၊ ထီး၊ အဝတ်အစား စသည့်အရာများကို ဒေါသ သို့မဟုတ် မထီမဲ့မြင်ပြု၍ ထိုးနှက်ပျက်စီးစေပါက သေမင်း၏ နိမိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုအရာများ (သို့မဟုတ် ထိုအရာတို့၏ အုပ်စိုးသည့် နတ်ဘုရား) ကို ပူဇော်ကန်တော့လျှင် ပူဇော်မှု၏ အကျိုးကို ရပြီး၊ မိမိလိုရာ ဆန္ဒပြည့်စုံခြင်းသည် မင်္ဂလာဖြစ်သည်။
Verse 4
प्रोषितागमकृत्काकः कुर्वन् द्वारि गतागतं रक्तं दग्धं गृहे द्रव्यं क्षिपन्वह्निवेदकः
အိမ်ရှင်မရှိချိန်တွင် ဝင်ထွက်ရန် အကြောင်းပြချက်များကို စီစဉ်ကာ၊ တံခါးဝ၌ သွားလာလှုပ်ရှားနေပြီး၊ အိမ်ထဲသို့ အနီရောင် သို့မဟုတ် မီးလောင်ထားသော ပစ္စည်းများကို ပစ်ချသူသည် “ကျီးကဲ့သို့” ပြုမူသူဖြစ်၍ မီးလောင်မှု (မီးရှို့မှု) ကို ညွှန်ပြ သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်နေသူဖြစ်သည်။
Verse 5
न्यसेद्रक्तं पुरस्ताच्च निवेदयति बन्धनं पीतं द्रव्यं तथा रुक्म रूप्यमेव तु भार्गव
အို ဘာရ္ဂဝ၊ သူသည် အရှေ့ဘက်တွင် အနီရောင် အမှတ်အသားတစ်ခုကို သက်သေအဖြစ် ထားရမည်၊ ထို့နောက် အပေါင်အနှံ (ကတိပေးထားသော ပစ္စည်း) ကို ကြေညာရမည်—အဝါရောင် ပစ္စည်းဟူသည် ရွှေကို ဆိုလိုပြီး၊ ရွှေနှင့် ငွေတို့ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 6
यच्चैवोपनयेद् द्रव्यं तस्य लब्धिं विनिर्दिशेत् द्रव्यं वापनयेद्यत्तु तस्य हानिं विनिर्दिशेत्
လူတစ်ဦးက ယူဆောင်လာ၍ ထုတ်ပေါ်စေသော ပစ္စည်းဥစ္စာကို ထိုသူ၏ «အမြတ်» ဟု သတ်မှတ်ရမည်။ ထိုသူက ယူဆောင်သွားစေသော ပစ္စည်းဥစ္စာကိုမူ ထိုသူ၏ «အရှုံး» ဟု သတ်မှတ်ရမည်။
Verse 7
पुरतो धनलब्धिः स्यादाममांसस्य छर्दने भूलब्धिः स्यान् मृदः क्षेपे राज्यं रत्नार्पणे महत्
(အိပ်မက်/နိမိတ်တွင်) ရှေ့တော်၌ ငွေကြေးပေါ်လာလျှင် ငွေလဘ်ရရှိမည်။ အမဲသားမချက်သေးသော အသားကို အန်ထုတ်လျှင် မြေယာရရှိမည်။ မြေခဲများကို ပစ်ချလျှင် ရာဇာအာဏာရမည်။ ရတနာကို ပူဇော်အပ်နှံလျှင် ကြီးမားသော စည်းစိမ်နှင့် အာဏာကံရမည်။
Verse 8
यातुः काको ऽनुकूलस्तु क्षेमः कर्मक्षमो भवेत् न त्वर्थसाधको ज्ञेयः प्रतिकूलो भयावहः
ခရီးထွက်မည့်သူအတွက် ကာက (ကောင်ကာ) သည်—အနုကူလ ဖြစ်လျှင်—ဘေးကင်းခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းကိစ္စ အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းကို ညွှန်ပြသည်။ သို့သော် ငွေကြေးရရှိမည့် နိမိတ်ဟု မယူဆရ။ မအနုကူလ ဖြစ်လျှင် ကြောက်ရွံ့ဖွယ် နိမိတ်ဟု သိရသည်။
Verse 9
सम्मुखे ऽभ्येति विरुवन् यात्राघातकरो भवेत् वामः काकः स्मृतो धन्यो दक्षिणो ऽर्थविनाशकृत्
ကာကသည် ရှေ့မှလာ၍ အော်ဟစ်နေပါက ခရီးကို တားဆီး သို့မဟုတ် ထိခိုက်စေသော နိမိတ်ဖြစ်သည်။ ဘယ်ဘက်၌ ပေါ်လာသော ကာကကို မင်္ဂလာနှင့် စည်းစိမ်ပေးသောအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ညာဘက်၌ ပေါ်လာသော ကာကသည် ဥစ္စာပျက်စီးစေသည်။
Verse 10
दुष्करमिति ख , छ च दक्षिणो ऽन्नविनाशकृदिति ग , घ , ञ च वामो ऽनुलोमगः श्रेष्ठो मध्यमो दक्षिणः स्मृतः प्रतिलोमगतिर्वामो गमनप्रतिषेधकृत्
kha နှင့် cha တို့တွင် ချိုးကွက်/အနားယူချက်ကို «ဒုဿကရ» ဟု ခေါ်ကြသည်။ ga, gha နှင့် ña တို့တွင်မူ «ဒက္ခိဏ» ဟု ခေါ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အစာကိုဖျက်ဆီးသူ (ဆိုလိုသည်မှာ ရွတ်ဆိုမှု၏ ချောမွေ့မှုကို ဖျက်ဆီးသူ) ဖြစ်သည်။ အနုလိုမ (ရှေ့သို့လိုက်သော) အစဉ်အတိုင်း သွားသော «ဝာမ» (ဘယ်ဘက်) လှုပ်ရှားမှုသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး၊ «ဒက္ခိဏ» ကို အလယ်အလတ်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ပရတိလိုမ (ပြန်လှန်အစဉ်) ဖြင့် သွားသော «ဝာမ» သည် လှုပ်ရှားမှုကို တားဆီးကာ (မီတာလ်/ချိုးကွက်၏ စီးဆင်းမှုကို) အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေသည်။
Verse 11
निवेदयति यात्रार्थमभिप्रेतं गृहे गतः एकाक्षरचरणस्त्वर्कं वीक्षमाणो भयावहः
အိမ်သို့ဝင်ပြီး ခရီးထွက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ကို ကြေညာသော်လည်း၊ မျက်စိတစ်ဖက်သာရှိသူက နေကိုစိုက်ကြည့်ကာ လမ်းလျှောက်လာပါက—ဤသည်မှာ ကြောက်မက်ဖွယ် အနိမိတ်ဖြစ်၍ အန္တရာယ်ကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 12
कोटरे वासमानश् च महानर्थकरो भवेत् न शुभस्तूषरे काकः पङ्काङ्कः स तु शस्यते
အပေါက်/အခေါင်းအတွင်း နေထိုင်သူသည် မဟာအနိဋ္ဌာရ ဖြစ်စေသူ ဖြစ်လာတတ်သည်။ ခြောက်သွေ့သော အမှိုက်မြက်ပေါ်ရှိ ကျီးကန်းသည် မင်္ဂလာမဟုတ်၊ သို့သော် ရွံ့ကပ်အမှတ်ရှိသော (စိုစွတ်မြေမှလာသော) ကျီးကန်းကို ကောင်းမြတ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
Verse 13
अमेध्यपूर्णवदनः काकः सर्वार्थसाधकः ज्ञेयाः पतत्रिणो ऽन्ये ऽपि काकवद् भृगुनन्दन
အညစ်အကြေးဖြင့် နှုတ်ခမ်း/နှုတ်တံ ပြည့်နေသော ကျီးကန်းကို အရာရာအောင်မြင်စေသူ (ကောင်းသောအနိမိတ်) ဟု သိမှတ်ရမည်။ အို ဘൃဂုဝంశ၏ အားရစရာသူရေ၊ အခြားငှက်များကိုလည်း ကျီးကန်းကဲ့သို့ပင် နားလည်သင့်သည်။
Verse 14
स्कन्धावारापसव्यस्थाः श्वानो विप्रविनाशकाः इन्द्रस्थाने नरेन्द्रस्य पुरेशस्य तु गोपुरे
စစ်တပ်စခန်း၏ အပသဗျ (ဘယ်/မင်္ဂလာမဟုတ်သော) ဘက်တွင် တည်နေသော ခွေးများကို ဗြာဟ္မဏများ ပျက်စီးစေသူဟု ဆိုကြသည်။ ဤအနိမိတ်ကို မင်း၏ ‘အိန္ဒြနေရာ’ တွင်လည်းကောင်း၊ မြို့အရှင်၏ ဂိုပုရ (တံခါးမျှော်စင်) တွင်လည်းကောင်း တွေ့ရသည်။
Verse 15
अन्तर्गृहे गृहेशस्य मरणाय भवेद्भषन् यस्य जिघ्रति वामाङ्गं तस्य स्यादर्थसिद्धये
အိမ်အတွင်း၌ ခွေးဟောင်လျှင် အိမ်ရှင်အတွက် သေမင်းအနိမိတ် ဖြစ်တတ်သည်။ သို့သော် လူတစ်ဦး၏ ဘယ်ဘက်ကို နမ်းရှူလျှင် ထိုသူအတွက် ဥစ္စာ/လိုအင် ပြည့်စုံအောင်မြင်မည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 16
भयाय दक्षिणं चाङ्गं तथा भुजमदक्षिणं यात्राघातकरो यातुर्भवेत् प्रतिमुखागतः
ခရီးသွားသူအတွက် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ညာဘက် (သို့) အင်္ဂါတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လှုပ်ယမ်းခြင်းသည် ကြောက်ရွံ့မှုကိုညွှန်ပြ၍၊ ထို့အတူ ဘယ်လက်မောင်းလှုပ်ယမ်းခြင်းသည် မင်္ဂလာမရှိသောနိမိတ်ဖြစ်လျှင်၊ မျက်နှာချင်းဆိုင်၍ ရှေ့မှလာသူသည် ခရီးကိုတားဆီးနိုင်သော အတားအဆီးဖြစ်လာသည်။
Verse 17
मार्गावरोधको मार्गे चौरान् वदति भार्गव अलाभो ऽस्थिमुखः पापो रज्जुचीरमुखस् तथा
အို ဘာရ္ဂဝ၊ လမ်းပေါ်တွင် လမ်းကိုတားဆီးသူကို ‘လမ်းတားသူ’ ဟုခေါ်ကြ၏။ ထို့အတူ လမ်းပေါ်ရှိ သူခိုးများအကြောင်းကို ညွှန်ပြ၍ ပြောဆိုသူလည်း ထိုအမျိုးအစားတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ‘အလာဘ’, ‘အသ္ထိမုခ’ (အရိုးမျက်နှာ), ‘ပါပ’ (အပြစ်သား) နှင့် ‘ရဇ္ဇုစီရမုခ’ (ကြိုးနှင့်အဝတ်စုတ်မျက်နှာ) ဟူသော အပြစ်ကျူးလွန်သူများလည်း ရှိသည်။
Verse 18
सोपानत्कमुखो धन्यो मांसपूर्णमुखो ऽपि च अमङ्गल्यमुखद्रव्यं केशञ्चैवाशुभं तथा
တံခါးဝအနီး အဆင့်ပေါ်၌ စန္ဒယ်ဖိနပ်နှင့်အတူ မြင်ရသော “ပါးစပ်” သည် မင်္ဂလာရှိသည်ဟုယူဆကြ၏။ ထို့အတူ ပါးစပ်၌ အသားပြည့်နေသူလည်း မင်္ဂလာရှိသည်ဟုယူဆကြ၏။ သို့သော် ပါးစပ်၌ မြင်ရသော မင်္ဂလာမရှိသည့် အရာဝတ္ထုများနှင့် ဆံပင်တို့သည် အရှုဘ (မကောင်း) ဖြစ်သည်။
Verse 19
अवमूत्र्याग्रतो याति यस्य तस्य भयं भवेत् यस्यावमूत्र्य व्रजति शुभं देशन्तथा द्रुमं
ဆီးသွားပြီးနောက် ဆီးကိုနောက်တွင်ထားကာ ရှေ့သို့ဆက်သွားသူအတွက် ကြောက်ရွံ့မှု ဖြစ်ပေါ်မည်။ သို့သော် ဆီးသွားပြီးနောက် မင်္ဂလာရှိသောနေရာသို့၊ ထို့အတူ သုဘ (သန့်မြတ်/ကံကောင်း) သစ်ပင်တစ်ပင်သို့ ထွက်ခွာသွားလျှင် ကောင်းမြတ်သည်။
Verse 20
नन्वर्थसाधक इत्य् आदिः, गृहे गत इत्य् अन्तःः पाठः ट पुस्तके नास्ति कोटरे इत्य् आदिः सर्वार्थसाधक इत्य् अन्तः पाठः टपुस्तके नास्ति मङ्गलञ्च तथा द्रव्यं तस्य स्यादर्थसिद्धये श्ववच्च राम विज्ञेयास् तथा वै जम्बुकादयः
“(စာမူမှတ်ချက်) ‘nanv arthasādhaka…’ မှ ‘gṛhe gata…’ အထိ ဖတ်ပုံသည် ṭa-စာမူတွင် မတွေ့ရ။ ထို့အတူ ‘koṭare…’ မှ ‘sarvārthasādhaka…’ အထိ ဖတ်ပုံလည်း ṭa-စာမူတွင် မတွေ့ရ။ (အဓိကပိုဒ်) မိမိရည်မှန်းချက် အောင်မြင်စေရန် မင်္ဂလာနှင့် လိုအပ်သော ပစ္စည်းအရင်းအမြစ်တို့ကို စီမံရယူရမည်။ ထို့ပြင် အို ရာမ၊ နိမိတ်ဗေဒ၌ ခွေးတို့ကိုလည်း သိမှတ်ရမည်၊ ထို့အတူ မြေခွေး (jackal) စသည့် တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း။”
Verse 21
भयाय स्वामिनि ज्ञेयमनिमित्तं रुतङ्गवां निशि चौरभयाय स्याद्विकृतं मृत्यवे तथा
အကြောင်းမဲ့ ခွေးအော်ဟောင်သံကို သခင်အတွက် အန္တရာယ်၏ နိမိတ်ဟု သိရမည်။ ညအခါတွင် ခိုးသူတို့ကြောင့် ကြောက်ရွံ့ရမည်ကို ညွှန်ပြသည်။ အသံပုံပျက် သို့မဟုတ် မမှန်ကန်လျှင်လည်း သေမင်း၏ နိမိတ်ဟု ဆိုသည်။
Verse 22
शिवाय स्वामिनो रात्रौ बलीवर्दो नदन् भवेत् उत्सृष्टवृषभो राज्ञो विजयं सम्प्रयच्छति
ညအခါတွင် နွား (အောက်စ်) အော်မြည်လျှင် သခင်အတွက် မင်္ဂလာဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်စွာ လွှတ်ထားသော နွားထီးသည် မင်းအတွက် အောင်ပွဲကို ပေးအပ်သည်။
Verse 23
अभयं भक्षयन्त्यश् च गावो दत्तास् तथा स्वकाः त्यक्तस्नेहाः स्ववत्सेषु गर्भक्षयकरा मताः
ပေးအပ်ပြီးသော နွားများ—သူတစ်ပါးပိုင်ဖြစ်စေ ကိုယ်ပိုင်ဖြစ်စေ—အဘယာ (Abhayā) ဟုခေါ်သော အပင်ကို စားလျှင်၊ မိမိနွားကလေးတို့အပေါ် ချစ်ခင်မှု လျော့ပါးကာ ကိုယ်ဝန်ပျက် (သန္ဓေဆုံး) စေသည်ဟု ယူဆကြသည်။
Verse 24
भूमिं पादैर् विनिघ्नन्त्यो दीना भीता भयावहाः आर्द्राङ्ग्यो हृष्टरोमाश् च शृगलग्नमृदः शुभाः
ခြေဖြင့် မြေကို ထိုးနှက်ကာ—စိတ်ညစ်နွမ်း ကြောက်ရွံ့၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော—ကိုယ်လက်စိုစွတ်ပြီး အမွှေးအတောင်ထောင်ထသော (မိန်းမတို့) နှင့်၊ ကိုယ်ပေါ်တွင် မြေညစ်ကပ်ကပ် (မြေညစ်သည် ခွေးမြီးကောင်ကဲ့သို့ ကပ်တတ်သော) လိမ်းကပ်နေသူတို့သည် မင်္ဂလာနိမိတ်များဟု ဆိုသည်။
Verse 25
महिष्यादिषु चाप्येतत् सर्वं वाच्यं विजानता आरोहणं तथान्येन सपर्याणस्य वाजिनः
ဤအရာအားလုံးကို သိနားလည်သူက ကောင်းစွာ ကြေညာပြောဆိုရမည်၊ ကျွဲနှင့် အခြားစီးနင်းတိရစ္ဆာန်တို့အတွက်လည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အလေးအနက်ဖြင့် ဝတ်ပြုစောင့်ရှောက်နေသော မြင်းအတွက်မူ စီးတက်ခြင်းကို အခြားသူတစ်ဦးက ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 26
जलोपवेशनं नेष्टं भूमौ च परिवर्तनं विपत्करन्तुरङ्गस्य सुप्तं वाप्यनिमित्ततः
ရေထဲတွင် ထိုင်ချခြင်းသည် မင်္ဂလာမရှိဟု ဆိုသည်။ ထို့အတူ မြေပေါ်တွင် လှိမ့်လှန်ခြင်းလည်း မကောင်း။ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ဘေးအန္တရာယ်သို့ ဦးတည်နေသူအတွက် အကြောင်းမဲ့ အိပ်ပျော်လာခြင်းသည် အမင်္ဂလာလက္ခဏာ ဖြစ်သည်။
Verse 27
यवमोदकयोर्द्वेषस्त्वकस्माच्च न शस्यते वदनाद्रुधिरोत्पत्तिर्वेपनं न च शस्यते
ယဝ (မုယော) သို့မဟုတ် မုန့်ချို (မိုဒက) ကို အကြောင်းမဲ့ ရုတ်တရက် မုန်းတီးလာခြင်းသည် မင်္ဂလာမဟုတ်။ ထို့အတူ ပါးစပ်မှ သွေးထွက်လာခြင်းနှင့် ကိုယ်တုန်ခြင်းတို့လည်း မကောင်းသော လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။
Verse 28
क्रीडन् वैकः कपोतैश् च सारिकाभिर्मृतिं वदेत् साश्रुनेत्रो जिह्वया च पादलेही विनष्टये
ငှက်တစ်ကောင်တည်းက ပျားငှက် (ကပိုးတ) များနှင့် စာရိကာ (မိုင်နာ) များနှင့် ကစားနေသည်ကို မြင်လျှင် သေခြင်းကို ကြိုတင်ဟောကြားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အတူ မျက်ရည်ဝဲနေသူနှင့် လျှာဖြင့် ခြေထောက်ကို လျက်နေသူတို့သည်လည်း ပျက်စီးခြင်း၏ နိမိတ်များ ဖြစ်သည်။
Verse 29
वामपादेन च तथा विलिखंश् च वसुन्धरां स्वपेद्वा वामपार्श्वेन दिवा वा न शुभप्रदः
ထို့အတူ ဘယ်ခြေဖြင့် မြေကို ခြစ်ခြင်း (သို့) အမှတ်အသား ထားခြင်း၊ ဘယ်ဘက်ကို လှဲအိပ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် နေ့ခင်းအိပ်ခြင်းတို့သည် မင်္ဂလာမဖြစ်စေသော လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။
Verse 30
भयाय स्यात् सकृन्मूत्री तथा निद्राविलाननः सपर्यार्हस्येति साधुः विनाशकृदिति ज , ट च आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत्
အစတွင် တစ်ကြိမ်တည်း ဆီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်ငိုက်၍ မျက်နှာမဲမဲဖြစ်နေခြင်းသည် ကြောက်ရွံ့မှုကို ညွှန်ပြသော နိမိတ် ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် «သူသည် အရိုအသေ/ဝန်ဆောင်မှု ခံထိုက်သူ» ဟု ဆိုလျှင် မင်္ဂလာဖြစ်၏။ သို့သော် «ja» နှင့် «ṭa» ဟူသော သံလုံးများကို ဖျက်ဆီးမှု ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထွက်ခွာရာတွင် စီးနင်းယာဉ်ကို မပေးလျှင် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်သည့် အရာတစ်စုံတစ်ရာ ဖြစ်ပေါ်လျှင် နောက်ပြန်လှည့်၍ အိမ်သို့ ပြန်သင့်သည်။
Verse 31
यात्राविघातमाचष्टे वामपार्श्वं तथा स्पृशन् हेषमाणः शत्रुयोधं पादस्पर्शी जयावहः
မြင်းသည် ဘယ်ဘက်ကိုယ်ဖက်ကို ထိမိလျှင် ခရီးသွားရာတွင် အတားအဆီးရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။ မြင်းက ဟိန်း၍ ခြေခွာဖြင့် ထိမိလျှင် ရန်သူနှင့် စစ်တိုက်ရမည်ကို ညွှန်ပြသည်။ ခြေခွာထိမိသောမြင်းသည် အောင်ပွဲကို ဆောင်ကြဉ်းသူ ဖြစ်သည်။
Verse 32
ग्रामे व्रजति नागश्चेन् मैथुनं देशहा भवेत् प्रसूता नागवनिता मत्ता चान्ताय भूपतेः
ဆင်သည် ရွာထဲဝင်လာလျှင် မြေဒေသပျက်စီးမည်ဟု အနိမိတ်ပြသည်။ ဆင်က မိတ်ထွေးနေပါက နယ်မြေဆုံးရှုံးခြင်းကို ညွှန်ပြသည်။ မကြာသေးမီက မွေးဖွားထားသော ဆင်မ သို့မဟုတ် မတ်သ် (musth) ဝင်နေသော ဆင်သည် ဘုရင်၏ အဆုံး (သေဆုံး/ပျက်စီး) ကို ကြိုတင်သတိပေးသော နိမိတ်ဖြစ်သည်။
Verse 33
आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत् मदं वा वारणो जह्याद्राजघातकरो भवेत्
တက်စီးရန် အစီအစဉ် (ထိုင်ခုံ/ယာဉ်) မပေးလျှင်၊ သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ရန်လိုသဘောဖြင့် အိမ်သို့ ဝင်လျှင်၊ သို့မဟုတ် ဆင်၏ မတ်သ် (musth) ကို ပျောက်ကွယ်စေပါက၊ ထိုသူသည် ဘုရင်သေဆုံးခြင်း၏ အကြောင်းရင်း/ကူညီသူ ဖြစ်လာသည်။
Verse 34
वामं दक्षिणपादेन पादमाक्रमते शुभः दक्षिणञ्च तथा दन्तं परिमार्ष्टि करेण च
ညာခြေဖြင့် ဘယ်ခြေကို ကျော်နင်းခြင်း (သို့) အပေါ်တင်နင်းခြင်းသည် မင်္ဂလာရှိသည်။ ထို့အတူ လက်ဖြင့် ညာဘက်သွားများကို ပွတ်သန့်စင်ခြင်းလည်း မင်္ဂလာဖြစ်သည်။
Verse 35
वृषो ऽश्वः कुञ्जरो वापि रिपुसैन्यगतो ऽशुभः खण्डमेघातिवृष्ट्या तु सेना नाशमवाप्नुयात्
နွားထီး၊ မြင်း သို့မဟုတ် ဆင်တစ်ကောင်က ရန်သူတပ်ထဲ ဝင်သွားလျှင် မကောင်းသော အနိမိတ်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ပြိုကွဲပြန့်ကျဲသော မိုးတိမ်များမှ မိုးအလွန်အကျွံရွာသွန်းလျှင် တပ်မတော်သည် ပျက်စီးခြင်းကို ကြုံရမည်။
Verse 36
प्रतिकूलग्रहर्क्षात्तु तथा सम्मुखमारुतात् यात्राकाले रणे वापि छत्रादिपतनं भयं
ကြယ်ဂြိုဟ်နှင့် နက္ခတ်တို့ မကောင်းသဖြင့် ဆန့်ကျင်လာသောအခါ၊ ထို့ပြင် မျက်နှာချင်းဆိုင် လေတိုက်လာသောအခါ၊ ခရီးထွက်ချိန်၌ဖြစ်စေ စစ်ပွဲအတွင်း၌ဖြစ်စေ အန္တရာယ်ရှိသည်။ ထီးစသည်တို့ ကျလဲခြင်းသည် မင်္ဂလာမကောင်းသော နိမိတ်ဖြစ်၏။
Verse 37
हृष्टा नराश्चानुलोमा ग्रहा वै जयलक्षणं काकैर् योधाभिभवनं क्रव्याद्भिर्मण्डलक्षयः
လူတို့ စိတ်ရွှင်လန်းခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်တို့ အနုလိုမ (အကျိုးရှိသည့် တိုက်ရိုက်လမ်းကြောင်း) ဖြင့် သွားလာခြင်းတို့သည် အောင်ပွဲ၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ကာကာ (ကျီး) တို့က စစ်သူရဲတို့ကို အနိုင်ယူသကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၍၊ အလောင်းစားသတ္တဝါတို့ အင်အားကြီးလာလျှင် အာဏာမဏ္ဍလ (နိုင်ငံအဝန်း) ပျက်စီးမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
Verse 38
प्राचीपश्चिमकैशानी शौम्या प्रेष्ठा शुभा च दिक्
အရှေ့၊ အနောက်နှင့် ဣရှာန (မြောက်အရှေ့) ဟူသော အရပ်တို့သည် နူးညံ့သက်သာ၍ အလွန်ချစ်ခင်ဖွယ်ကောင်းကာ မင်္ဂလာရှိသော အရပ်များ ဖြစ်၏။
Frequently Asked Questions
It treats omens as situational indicators for decisions in siege, travel, and war—e.g., crow-entry routes for capturing a besieged city, and adverse winds/planetary conditions as signals to anticipate danger or delay action.
A recurring rule is vāma (left) as auspicious in many contexts (e.g., crow on the left; dog sniffing the left side), while frontal obstruction, distorted howling, adverse winds, and certain elephant states (musth, mating, post-calving) are strongly inauspicious for royal security.