Adhyaya 154
Dharma-shastraAdhyaya 15419 Verses

Adhyaya 154

Chapter 154: विवाहः (Vivāha — Marriage)

ဤအধ্যာယသည် ဘြဟ္မစရိယ သင်ကြားချက်မှ ဂೃಹಸ್ಥ အဆင့်သို့ ကူးပြောင်းကာ အိမ်ထောင်ရေးကို ဓမ္မဖြင့် ထိန်းညှိထားသော အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ဝဏ္ဏအလိုက် စည်းကမ်းများ—လူတန်းစားအလိုက် ခွင့်ပြုသော ဇနီးအရေအတွက်နှင့် အဆဝဏ္ဏ ဇနီးနှင့်အတူ ဓမ္မကာရျ (ပူဇော်ပွဲ/ရိတုအလုပ်) မပြုရဟူသော စည်းကမ်း—ကို ထုတ်ဖော်ကာ အတွင်းဝဏ္ဏ လက်ထပ်မှုကို ရိတု-ဥပဒေသဘောတရားအဖြစ် အတည်ပြုသည်။ ထို့နောက် မင်္ဂလာကြေး/သတို့သမီးတန်ဖိုးကို အချို့အခြေအနေများတွင် ဖော်ပြခြင်း၊ မိန်းကလေးကို တစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ မပေးရဟူသော တားမြစ်ချက်နှင့် ဖမ်းဆီးခေါ်ယူမှုအပေါ် ပြစ်ဒဏ်များကို ဆိုသည်။ လက်ခံထားသော လက်ထပ်ပုံစံများ (Brāhma, Ārṣa, Prājāpatya, Āsura, Gāndharva, Rākṣasa, Paiśāca) ကို စာရင်းပြုကာ ဓမ္မတရားဖြင့် ပေးအပ်ခြင်း၊ ဝယ်ယူခြင်း၊ အပြန်အလှန်ရွေးချယ်ခြင်း၊ အင်အားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် လှည့်ဖြားခြင်းတို့ကို ခွဲခြားသည်။ ကပ်ဘေးအချိန်တွင် ထူးခြားသဖြင့် ပြန်လည်လက်ထပ်ခွင့်ကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ပြီး သေဆုံးသွားသော ခင်ပွန်း၏ ညီငယ်နှင့် လက်ထပ်စေသည့် လေဝီရိတ်ပုံစံကိုပါ ထည့်သွင်းသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် vivāha-muhūrta—ကောင်း/မကောင်းသော လ၊ နေ့၊ တိထိ၊ နက္ခတ်နှင့် ဂြိုဟ်အခြေအနေများ (ဗိဿနု “အိပ်နေချိန်” ကိုရှောင်ခြင်း၊ လအချို့၊ ထိခိုက်နေသော လ၊ ကောင်းဂြိုဟ်များ အနိမ့်ကျခြင်း၊ vyatīpāta) ကို ဖော်ပြကာ အိမ်ထောင်ရေးအကျင့်နှင့် အိမ်ထောင်ဆက်ဆံချိန်ကို ပြက္ခဒိန်အလိုက် ထိန်းသိမ်းရန် ညွှန်ကြားသည်။

Shlokas

Verse 1

१७च्द् नैष्ठिको ब्रह्मचारी वा देहान्तं निवसेद्गुरौ अप्_१५३ इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मचर्याश्रमो नाम त्रिपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ चतुःपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः विवाहः पुष्कर उवाच विप्रश् चतस्रो विन्देत भार्यास्तिस्रस्तु भूमिपः द्वे च वैश्यो यथाकामं भार्यैकामपि चान्त्यजः

အဂ္နိမဟာပုရာဏ၌ «နိဋ္ဌိက» ဘြဟ္မစာရင်သည် အသက်ဆုံးတိုင် ဆရာဂုရုထံ၌ နေထိုင်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် အခန်း ၁၅၃ «ဘြဟ္မစာရျာအာရှရမ» ပြီးဆုံးပြီး၊ အခန်း ၁၅၄ «မင်္ဂလာ/အိမ်ထောင်ရေး» စတင်သည်။ ပုရှ္ကရက ဆိုသည်—ဗြာဟ္မဏသည် မယား ၄ ယောက်၊ က္ෂတ္တရိယ (ဘုရင်) ၃ ယောက်၊ ဝိုင်ရှျာ ၂ ယောက်ကို ဆန္ဒအတိုင်း ယူနိုင်ပြီး၊ အန္တျဇသည် မယား ၁ ယောက်တောင် ယူနိုင်သည်။

Verse 2

धर्मकार्याणि सर्वाणि न कार्याण्यसवर्णया पाणिर्ग्राह्यः सवर्णासु गृह्णीयात् क्सत्रिया शरं

ဓမ္မအရ သတ်မှတ်ထားသော အခမ်းအနားနှင့် တာဝန်များကို မတူညီသော ဝဏ္ဏရှိ မိန်းမနှင့် မပြုလုပ်ရ။ လက်ဆွဲမင်္ဂလာသည် တူညီသော ဝဏ္ဏရှိ မိန်းမတို့အနက်မှသာ ယူရမည်။ က္ෂတ္တရိယသည် မြားကို ကိုင်ယူသကဲ့သို့ စစ်သူရဲ၏ တာဝန်ကို လိုက်နာရမည်။

Verse 3

वैश्या प्रतीदमादद्याद्दशां वै चान्त्यजा तथा सकृत् कन्या प्रदातव्या हरंस्तां चौरदण्डभाक्

ဝိုင်ရှျာ မိန်းမသည် ဤအရာကို သင့်လျော်သော သတို့သမီးတန်ဖိုးအဖြစ် လက်ခံရမည်။ အန္တျဇာ မိန်းမလည်း ထိုနည်းတူ တစ်ဆယ် (ယူနစ်) ကို လက်ခံရမည်။ သမီးကညာကို မင်္ဂလာပေးခြင်းသည် တစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်ရမည်။ သူမကို ခိုးယူသွားသူသည် သူခိုးအပြစ်ဒဏ်ကို ခံရမည်။

Verse 4

अपत्यविक्रयासक्ते निष्कृतिर् न विधीयते कन्यादानं शचीयोगो विवाहो ऽथ चतुर्थिका

သားသမီးကို ရောင်းချခြင်း၌ စွဲလမ်းနေသူအတွက် အပြစ်ဖြေ (နိෂ్కృతိ) ကို မသတ်မှတ်ထား။ ထို့နောက် ကညာဒါန (သမီးပေးခြင်း)၊ ရှချီယောဂ၊ သင့်လျော်သော မင်္ဂလာပွဲအခမ်းအနားနှင့် နောက်တစ်ဆင့် «စတုရ္ထိကာ» အကျင့်ကို ဖော်ပြမည်။

Verse 5

सतीयोग इति ख , छ च विवाहमेतत् कथितं नामकर्मचतुष्टयं नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीवे च पतिते पतौ

ဤမင်္ဂလာပုံစံကို (kha နှင့် cha ဖတ်ပုံအရ) «စတီယောဂ» ဟု ခေါ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အမည်နှင့် ကర్మ/အခမ်းအနားဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း လေးမျိုးကို ခင်ပွန်း ပျောက်ဆုံးခြင်း၊ သေဆုံးခြင်း၊ လောကမှ ထွက်ခွာ၍ သံဃာဝင်ခြင်း (pravrajita)၊ လိင်အင်အားမရှိခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဓမ္မမှ ကျဆုံးခြင်း ဖြစ်သည့်အခါ အသုံးချရမည်။

Verse 6

पञ्चस्वापत्सु नारीणां पतिरन्यो विधीयते मृते तु देवरे देयात् तदभावे यथेच्छया

ဘေးအန္တရာယ်အမျိုးအစား ငါးမျိုးတွင် မိန်းမသည် အခြားခင်ပွန်းတစ်ဦးကို ယူခွင့်ရှိသည်။ ခင်ပွန်းသေဆုံးလျှင် သေသူ၏ အငယ်ညီ (ဒေဝရ) နှင့် လက်ထပ်ပေးရမည်; မရှိလျှင် မိမိစိတ်ကြိုက်အတိုင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

Verse 7

पूर्वात्रितयमाग्नेयं वायव्यं चोत्तरात्रयं रोहिणौ चेति चरणे भगणः शस्यते सदा

အရှေ့ဘက် ခြေတံ (ပဒ/ချရဏ) သုံးခုသည် အဂ္နိ (မီး) အမျိုးအစားဖြစ်၍၊ မြောက်ဘက် ခြေတံ သုံးခုသည် ဝါယု (လေ) အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ရောဟိဏီ၌လည်း ထိုနည်းတူဖြစ်သဖြင့် ခြေတံအလိုက် ဘဂဏ ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းကို အမြဲတမ်း ညွှန်ကြားထားသည်။

Verse 8

नैकगोत्रान्तु वरयेन्नैकार्षेयाञ्च भार्गव पितृतः सप्तमादूर्ध्वं मातृतः पञ्चमात्तथा

အို ဘာရ္ဂဝ၊ တူညီသော ဂိုထရ (gotra) ထဲမှ သမီးကို မရွေးရ၊ တူညီသော ရှိလိုင်းနစ် (ṛṣi-လမ်းကြောင်း/pravara) ပါသူကိုလည်း မရွေးရ။ အဖဘက်တွင် မျိုးဆက် ၇ ဆက်ကျော်ပြီးမှ၊ အမဘက်တွင် မျိုးဆက် ၅ ဆက်ကျော်ပြီးမှသာ လက်ထပ်ခွင့်ရှိသည်။

Verse 9

आहूय दानं ब्राह्मः स्यात् कुलशीलयुताय तु पुरुषांस्तारयेत्तज्जो नित्यं कन्यप्रदानतः

(သတို့သားကို) တရားဝင်ဖိတ်ခေါ်ပြီး သမီးကို လက်ထပ်ပေးခြင်းသည် ဘြာဟ္မ (Brāhma) အမျိုးအစား မင်္ဂလာဖြစ်သည်—မိသားစုကောင်း၊ အကျင့်သီလကောင်းရှိသူထံ ပေးခြင်းဖြစ်၏။ ထိုပေါင်းစည်းမှုမှ မွေးဖွားသော သားသမီးတို့သည် သမီးပေးဒါန၏ အာနုဘော်ကြောင့် အမြဲတမ်း မိမိတို့၏ အဖဘက် အဘိုးအဘွား (အထူးသဖြင့် အဖိုးဘိုးများ) ကို ကယ်တင်ပေးကြသည်။

Verse 10

तथा गोमिथुनादानाद्विवाहस्त्वार्ष उच्यते प्रार्थिता दीयते यस्य प्राजापत्यः स धर्मकृत्

ထိုနည်းတူ၊ သတို့သမီး၏ အဖထံသို့ နွားအတွဲ (go-mithuna) ကို ပေးဒါနပြု၍ လက်ထပ်ခြင်းကို အာရ္ရှ (Ārṣa) မင်္ဂလာဟု ခေါ်သည်။ တောင်းဆိုလာသောအခါ သမီးကို လက်ထပ်ပေးခြင်းသည် ပရာဇာပတျယ (Prājāpatya) အမျိုးအစားဖြစ်၍ ထိုသူသည် ဓမ္မကို ပြုလုပ်သူ ဖြစ်သည်။

Verse 11

शुल्केन चासुरो मन्दो गान्धर्वो वरणान्मिथः राक्षसो युद्धहरणात् पैशाचः कन्यकाच्छलात्

မင်္ဂလာပွဲကို သတို့သမီးဈေး (śulka) ပေး၍ ပြုလုပ်လျှင် အာသုရ မင်္ဂလာဟု ခေါ်သည်။ နှစ်ဦးအပြန်အလှန် ရွေးချယ်မှု (varaṇa) ဖြင့် ဖြစ်လျှင် ဂန္ဓဗ္ဗ မင်္ဂလာ။ တိုက်ပွဲအတွင်း အင်အားဖြင့် ခေါ်ဆောင်သွားလျှင် ရာක්ෂသ မင်္ဂလာ။ လှည့်ဖြားလိမ်ညာ၍ မိန်းကလေးကို ရယူလျှင် ပိုင်ရှာစ မင်္ဂလာဟု ဆိုသည်။

Verse 12

वैवाहिके ऽह्नि कुर्वीत कुम्भकारमृदा शुचीं जलाशये तु तां पूज्य वाद्याद्यैः स्त्रीं गृहत्रयेत्

မင်္ဂလာနေ့တွင် အိုးလုပ်သမား၏ မြေစေးဖြင့် သန့်ရှင်း၍ မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမရုပ်ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့နောက် ရေကန်/ရေကန်တော်၌ ထိုရုပ်ကို တီးဝိုင်းစသည်တို့ဖြင့် ပူဇော်ကာ မိန်းမကို အိမ်သို့ ခေါ်ဆောင်ဝင်ရမည်။

Verse 13

प्रशुप्ते केशवे नैव विवाहः कार्य एव हि पोषे चैत्रे कुजदिने रिक्ताविष्टितथो न च

ကေရှဝ (ဗိဿနု) သည် ‘အိပ်ခြင်း’ (praśupta) အခြေအနေ၌ ရှိနေစဉ် မင်္ဂလာကို လုံးဝ မပြုလုပ်ရ။ ထို့ပြင် ပေါုရှ လ၊ ချိုင်တြ လ၊ အင်္ဂါနေ့ (Kujavāra) နှင့် Riktā၊ Āviṣṭi ဟု ခေါ်သော တိထိများတွင်လည်း မပြုလုပ်ရ။

Verse 14

न शुक्रजीवे ऽस्तमिते न शशाङ्के ग्रहार्दिते अर्कार्कभौमयुक्ते भे व्यतीपातहते न हि

သောကြာဂြိုဟ် (Venus) နှင့် ဂုရုဂြိုဟ် (Jupiter) တိမ်ဝင်၍ မမြင်ရသည့်အခါ မပြုလုပ်ရ။ လသည် ဂြိုဟ်များကြောင့် ထိခိုက်နာကျင်နေသည့်အခါလည်း မပြုလုပ်ရ။ နက္ခတ်သည် နေ၊ နေကဲ့သို့သော အပျက်ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် အင်္ဂါ (Mars) တို့နှင့် ပေါင်းစည်းနေသည့်အခါလည်း မပြုလုပ်ရ။ ထို့ပြင် Vyatīpāta ကြောင့် ထိခိုက်သည့်အခါလည်း မသင့်တော်။

Verse 15

सोम्यं पित्र्यञ्च वायव्यं सावित्रं रोहिणी तथा वैवाहिकेब्दे इति घ , ङ , ञ , ट च वाद्यौघैर् इति ग , घ , ञ च उत्तरात्रितयं मूलं मैत्रं पौष्णं विवाहभं

မင်္ဂလာအတွက် ကောင်းမွန်သော နက္ခတ်များမှာ Somya, Pitrya, Vāyavya, Sāvitra နှင့် Rohiṇī ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ မင်္ဂလာပိုင်းတွင် gha, ṅa, ña, ṭa ဟူသော အက္ခရာများဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော နက္ခတ်များလည်း ကောင်းသည်။ ထို့ပြင် ‘တီးဝိုင်းအစုအဝေးဖြင့်’ ဟူသော အညွှန်းအရ ga, gha, ña ဖြင့် အမှတ်အသားပြုထားသော နက္ခတ်များလည်း ပါသည်။ ထို့နောက် Uttarā သုံးပါး၊ Mūla, Maitra နှင့် Pauṣṇa တို့ကို မင်္ဂလာနက္ခတ်များဟု ကြေညာထားသည်။

Verse 16

मानुषाख्यस् तथा लग्नो मानुषाख्यांशकः शुभः तृतीये च तथा षष्ठे दशमैकादशे ऽष्टमे

ထို့အတူ လဂ္န (Ascendant) ကို «မနုဿ» (mānuṣa) ဟု ခေါ်ကြပြီး «မနုဿ» အံၡက (aṃśaka) သည် မင်္ဂလာကောင်းသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အိမ်/နေရာ ၃၊ ၆၊ ၁၀၊ ၁၁ နှင့် ၈ တွင် ကောင်းမြတ်သည်။

Verse 17

अर्कार्किचन्दतनयाः प्रशस्ता न कुजो ऽष्टमः सप्तान्त्याष्टमवर्गेषु शेषाः शस्ता ग्रहोत्तमाः

နေ၊ စနေ နှင့် လ၏သား (ဗုဒ္ဓ/ Mercury) တို့ကို (ဤနေရာချထားမှုများတွင်) မင်္ဂလာကောင်းဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ အင်္ဂါ (Mars) သည် အိမ် ၈ တွင် ရှိလျှင် မကောင်းဟု ဆိုသည်။ အိမ် ၇၊ နောက်ဆုံး (၁၂) နှင့် အိမ်/အဝဂ္ဂ ၈ တွင် ကျန်ရှိသော ထူးချွန်သော ဂြိုဟ်များကို ကောင်းမြတ်ဟု ယူဆကြသည်။

Verse 18

तेषामपि तथा मध्यात् षष्ठः शुक्रो न शस्यते वैवाहिके भे कर्तव्या तथैव च चतुर्थिका

ထိုကဲ့သို့ လက်ခံနိုင်သော အချိန်များထဲတွင်ပင် သောကြာနေ့နှင့် တိုက်ဆိုင်သော ဆဋ္ဌမ တိထိ (tithi) ကို မအကြံပြုကြ။ မင်္ဂလာဆောင်အတွက် လသည် ကောင်းသော နက္ခတ် (nakṣatra) တွင် ရှိစဉ် အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရမည်၊ ထို့အတူ စတုတ္ထ တိထိကိုလည်း ထိုနည်းတူ စည်းကမ်းထား/ရှောင်ကြဉ်ရမည်။

Verse 19

न दातव्या ग्रहास्तत्र चतुराद्यास्तथैकगाः पर्ववर्जं स्त्रियं गच्छेत् सत्या दत्ता सदा रतिः

ထိုအခြေအနေတွင် စတုတ္ထမှ စသော မကောင်းသော တိထိများနှင့် «တစ်ခုတည်း» (အထီးကျန်/မတူညီ) တိထိများကို (လင်မယားနီးကပ်ရန်) မသတ်မှတ်ရ။ ပွဲတော်/သန့်ရှင်းသောနေ့များကို ချန်လှပ်၍ မိမိဇနီးထံ သွားရမည်။ သစ္စာနှင့် ကတိသစ္စာဖြင့် (အိမ်ထောင်ပြု၍) ပေးအပ်ထားသောအခါ လင်မယားဆက်ဆံမှုသည် အမြဲတမ်း တရားဝင်၍ ကုသိုလ်ဖြစ်သည်။

Frequently Asked Questions

It stresses savarṇa marriage for dharma-kārya performance and prohibits choosing a bride from the same gotra or the same ṛṣi-lineage (pravara), permitting marriage only beyond the 7th paternal and 5th maternal generations.

Brāhma, Ārṣa, and Prājāpatya are presented as normative dharmic forms, contrasted with Āsura (bride-price), Gāndharva (mutual choice), Rākṣasa (force), and Paiśāca (deception) as progressively more problematic modes.

It forbids marriage during Viṣṇu’s ‘sleep’, certain months and weekdays, in Riktā/Āviṣṭi tithis, when Venus/Jupiter are set, when the Moon is afflicted, under specific malefic conjunctions, and when struck by Vyatīpāta; it also lists auspicious nakṣatras for vivāha.

By treating marriage as a saṃskāra governed by lineage rules, ritual competence, ethical protections for the maiden, and precise calendrical/astrological constraints—making gṛhastha life a disciplined vehicle for dharma and ancestral continuity.