Adhyaya 285
Kalpasāgara (Ocean of Formulations) — Mṛtyuñjaya Preparations and Rasāyana Regimens
ဤအధ్యာယသည် မṛtasañjīvanī («သေမှ ပြန်လည်အသက်သွင်းသော ဆေး») အကြောင်း ယခင်အধ্যာယ ပြီးဆုံးကြောင်းကို အစတွင် မှတ်သားပြီး၊ ယခုအပိုင်းကို Kalpasāgara — ဆေးဖော်မြူလာများ၏ «သမုဒ္ဒရာ» ဟု မိတ်ဆက်သည်။ ဓနွန္တရိ (Dhanvantari) အဖြစ် ပြောဆိုကာ Mṛtyuñjaya အမျိုးအစား ဆေးပြင်များကို āyurdāna (အသက်ရှည်စေခြင်း) နှင့် rogaghna (ရောဂါဖျက်ခြင်း) အတွက် ဖော်ပြသည်။ Rasāyana စနစ်အရ Triphalā ကို အဆင့်လိုက်အမောက်ဖြင့် သောက်သုံးခြင်း၊ bilva ဆီ၊ နှမ်းဆီ၊ kaṭutumbī ဆီတို့ဖြင့် nasya (နှာခေါင်းဆေးထည့်) ကို သတ်မှတ်ကာလအလိုက် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခြင်း၊ ပျားရည်၊ ဂီ (ghee)၊ နို့တို့ကို ယာဉ် (anupāna) အဖြစ် အသုံးပြု၍ ရေရှည်သောက်သုံးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ nirguṇḍī, bhṛṅgarāja, aśvagandhā, śatāvarī, khadira, neem-pañcaka စသည့် ဆေးပင်များနှင့် kumārikā နှင့်အတူ မီးဖုတ်ထားသော ကြေး (calcined copper)၊ ဆာဖာ (sulphur) စသည့် သတ္တု/ဓာတ်ဆေးများကိုလည်း ရေးသားပြီး၊ နို့ သို့မဟုတ် နို့ထမင်းကဲ့သို့ အစားအသောက်ကန့်သတ်ချက်များနှင့် တွဲဖက်ထားသည်။ နောက်ဆုံးတွင် Yogarājaka သောက်သုံးနည်းများနှင့် မန္တရအာနုဘော် «oṃ hrūṃ sa» ကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြကာ၊ ဤ kalpa များကို နတ်များနှင့် ရှင်ပညာရှိများတောင် လေးစားကြောင်း ဆိုပြီး Pālakāpya ၏ gaja-āyurveda အပါအဝင် အာယုဝေဒ အစဉ်အလာကျယ်ပြန့်သို့ ဆက်သွားသည်။
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगो नाम चतुरशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कल्पसागरः धन्वन्तरिर् उवाच कल्पाम्मृत्युञ्चयान्वक्ष्ये ह्य् आयुर्दान्रोगसर्दनान् त्रिशती रोगहा सेव्या मध्वाज्यत्रिफलामृता
ဤသို့ဖြင့် အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ “သေသူကို ပြန်လည်အသက်သွင်းသော ပြီးပြည့်စုံသည့် ဆေးယောဂ” ဟူသော ခေါင်းစဉ်ပါ ၂၈၄ မြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။ ယခု ၂၈၅ မြောက် အခန်း “ဆေးဖော်မြူလာပင်လယ် (Kalpasāgara)” ကို စတင်၏။ ဓနွန္တရီ (Dhanvantari) မိန့်ကြားသည်—“အမှန်ပင် မṛtyuñjaya (သေမင်းကို အနိုင်ယူသော) ဆေးပြင်ဆင်မှုများကို ငါ သင်ကြားမည်၊ အာယုကို ပေး၍ ရောဂါကို ချေဖျက်သော အရာများဖြစ်သည်။ ‘Triśatī’ ကို ရောဂါပျောက်ကင်းစေသော ဆေးအဖြစ် သုံးရမည်—ပျားရည်၊ ဂျီ (ghee) နှင့် Triphalā ဖြင့် ပြုလုပ်၍ အမృతကဲ့သို့ ဖြစ်စေသည်။”
Verse 2
पलं पलार्धं कर्षं वा त्रिफलां सकलां तथा बिल्वतैलस्य नस्यञ्च मासं पञ्चशती कविः
Triphalā ကို အပြည့်အဝ တိုင်းတာ၍ ပလ (pala) တစ်ပလ၊ ပလတစ်ဝက် သို့မဟုတ် ကර්ṣa တစ်ကර්ṣa အဖြစ် သောက်သုံးစေနိုင်သည်။ ထို့အတူ ဘိလွ (bilva) ဆီဖြင့် နှာခေါင်းကုထုံး (nasya) ကို တစ်လတိုင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ရမည်ဟု ပညာရှိက ၅၀၀ ပုဒ်တွင် သင်ကြားထားသည်။
Verse 3
रोगापमृत्युबलिजित् तिलं भल्लातकं तथा पञ्चाङ्गं वाकूचीचूणं षण्मासं खदिरोदकैः
နှမ်း (sesame)၊ ဘ္ဟလ္လာတက (bhallātaka) နှင့် အစိတ်အပိုင်း ၅ မျိုးပါ ဆေးပြင်ကို ဝါကူချီ (vākūcī) အမှုန့်နှင့်အတူ ခဒိရ (khadira) ရေပြုတ်ရည်ဖြင့် ၆ လတိုင် သောက်သုံးရမည်။ ၎င်းသည် ရောဂါ၊ အချိန်မတိုင်မီ သေဆုံးမှုနှင့် အားနည်းခြင်းကို အနိုင်ယူသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 4
क्वाथैः कुष्ठञ्जयेत् सेव्यं चूर्णं नीलकुरुण्टजम् क्षिरेण मधुना वापि शतायुः खण्डदुग्धभुक्
ဆေးပြုတ်ရည်များဖြင့် အရေပြားရောဂါကို အနိုင်ယူရမည်။ ဆေဗျ (sevya/vetiver) နှင့် နီလ-ကူရုဏ္ဍဇ (nīla-kuruṇṭaja) အမှုန့်ကို နို့နှင့်ဖြစ်စေ ပျားရည်နှင့်ဖြစ်စေ သောက်သုံးလျှင် အသက် ၁၀၀ တိုင် ရှင်သန်စေသည်၊ အထူးသဖြင့် သကြားနှင့်ရောထားသော နို့ကို အာဟာရအဖြစ် သုံးသူအတွက် ဖြစ်သည်။
Verse 5
मध्वाज्यशुण्ठीं संसेव्य पलं प्रातः समृद्युजित् बलीपलितजिज्जीवेन्माण्डकीचूर्णदुग्धपाः
မနက်တိုင်း ပျားရည်နှင့် ဂီ (ghee) ရောထားသော ခြောက်သွေ့ဂျင်း (śuṇṭhī) ပလတစ်ပလကို စဉ်ဆက်မပြတ် သောက်သုံးလျှင် စည်းစိမ်ပြည့်စုံသူသည် အရေးအကြောင်းနှင့် ဆံပင်ဖြူခြင်းကို အနိုင်ယူကာ အားမာန်ဖြင့် ရှင်သန်နိုင်သည်။ ထို့အတူ မာဏ္ဍကီ (Māṇḍakī) အမှုန့်ရောထားသော နို့ကို သောက်ခြင်းလည်း ထိုသို့ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 6
उच्चटामधुना कर्षं पयःपा मृत्युजिन्नरः मध्वाज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित्
အုစ္စဋာ (uccaṭā) ကർṣa တစ်ကർṣa ကို ပျားရည်နှင့်ရောကာ နို့နှင့်သောက်သူသည် သေခြင်းကို အနိုင်ယူသူ ဖြစ်လာသည်။ ထို့အတူ နိရ္ဂုဏ္ဍီ (nirguṇḍī) ကို ပျားရည်နှင့် ဂီ (ghee) နှင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် နို့နှင့်ဖြစ်စေ သောက်သုံးလျှင် ရောဂါနှင့် သေခြင်းကို အနိုင်ယူသည်။
Verse 7
तैलमिति ञ पलाशतैलं कर्षैकं षण्मासं मधुना पिवेत् दुग्धभोजी पञ्चशती सहस्रायुर्भवेन्नरः
«ဤသည်ကို ဆီဟု ခေါ်သည်» ဟု သိမှတ်လော့။ ပလာရှ (palāśa) ဆီကို ကර්ṣa တစ်မတ်အရွယ် ပမာဏဖြင့် ပျားရည်နှင့် ရော၍ ခြောက်လတိုင်တိုင် သောက်ရမည်။ အစာအဖြစ် နို့ကိုသာ မှီခိုလျှင် လူသည် အင်အား ၅၀၀ နှစ်နှင့် အသက် ၁၀၀၀ နှစ်တိုင် ရရှိမည်။
Verse 8
ज्योतिष्मतीपत्ररसं पयसा त्रिफलां पिवेत् मधुनाज्यन्ततस्तद्वत् शतावर्या रजः पलं
ဂျ्योတိṣမတီ (jyotiṣmatī) ရွက်ရည်ကို နို့နှင့်အတူ သောက်ရမည်၊ ထို့ပြင် တြိဖလာ (triphālā) ကိုလည်း သောက်သုံးရမည်။ ထို့နောက် ထိုနည်းတူ ပျားရည်နှင့် ဂျီ (ghee) ဖြင့် ရောစပ်၍ ရှတாவရီ (śatāvarī) အမှုန့်ကို ပလ (pala) တစ်ပမာဏ သောက်သုံးရမည်။
Verse 9
क्षौद्राज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित् पञ्चाङ्गं निम्बचूर्णस्य खदिरक्वाथभावितं
နိရ္ဂုဏ္ဍီ (nirguṇḍī) ကို ပျားရည်နှင့် ဂျီဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် နို့နှင့်ဖြစ်စေ သောက်သုံးလျှင် ရောဂါနှင့် (အချိန်မတိုင်မီ) သေခြင်းကို အနိုင်ယူစေသည်။ ထို့အတူ နီမ်ပင်၏ အစိတ်အပိုင်းငါးမျိုးကို နီမ်မှုန့်ဖြင့် ပြုပြင်ကာ ခဒိရ (khadira) ဆေးရည်ပြုတ်ဖြင့် စိမ့်ဝင်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်မှာလည်း အလွန်အစွမ်းထက်သော ဆေးဖြစ်သည်။
Verse 10
कर्षं भृङ्गरसेनापि रोगजिच्चामरो भवेत् रुदन्तिकाज्यमधुभुक् दुग्धभोजी च मृत्युजित्
ဘ္ဟೃင်္ဂ (bhṛṅga) ရည်နှင့်အတူ ကර්ṣa တစ်ပမာဏ သောက်သုံးရုံဖြင့်ပင် ရောဂါကို အနိုင်ယူကာ အိုမင်းခြင်းကင်းသော အခြေအနေသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ရုဒန္တိကာ (rudantikā) ကို ဂျီနှင့် ပျားရည်နှင့်အတူ စားသုံး၍ အစာအဖြစ် နို့ကိုသာ မှီခိုလျှင် သေခြင်းကို အနိုင်ယူ၍ အသက်ရှည်မည်။
Verse 11
कर्षचूर्णं हरीतक्या भावितं भृङ्गराड्रसैः घृतेन मधुना सेव्य त्रिशतायुश् च रोगजित्
ဟရိတကီ (harītakī) အမှုန့်ကို ကර්ṣa တစ်ပမာဏယူ၍ ဘ္ဟೃင်္ဂရာဇ (bhṛṅgarāja) ရည်ဖြင့် စိမ့်ဝင်အောင် ပြုပြင်ပြီး ဂျီနှင့် ပျားရည်နှင့်အတူ သောက်သုံးရမည်။ ၎င်းသည် အသက် ၃၀၀ နှစ် ပေးကာ ရောဂါများကို အနိုင်ယူစေသည်။
Verse 12
वाराहिका भृङ्गरसं लोहचूर्णं शतावरी साज्यं कर्षं पञ्चशती कर्तचूर्णं शतावरी
ဝါရာဟိကာ၊ ဘ္ရင်္ဂ (ဘ္ရင်္ဂရာဇ) အရည်၊ သံမှုန့်နှင့် သတဝါရီကို ဂီ (ထောပတ်သန့်) နှင့်ပေါင်း၍ ကර්ෂ တစ်မတ်တည်း သောက်သုံးရမည်။ ထို့အတူ ပဉ္စသတီနှင့် ကရတ မုန့်ကို သတဝါရီနှင့်အတူ သတ်မှတ်ထားသည်။
Verse 13
भावितं भृङ्गराजेन मध्वाज्यन्त्रिशती भवेत् ताम्रं मृतं सृततुल्यं गन्धकञ्च कुमारिका
ဘ္ရင်္ဂရာဇဖြင့် ထပ်ခါထပ်ခါ လိမ်းကြိတ်၍ စိမ့်ဝင်အောင် ပြုလုပ်လျှင် ပျားရည်နှင့် ဂီကို «သုံးရာ» အတိုင်းအတာဖြင့် သုံးစွဲနိုင်သော ဆေးပြင်ဖြစ်လာသည်။ ကြေးနီသည် «သတ်» (ကယ်လ်စိန်) လုပ်၍ သန့်စင်သတ္တုကဲ့သို့ ဖြစ်လာပြီး၊ ထို့အတူ ကန္ဓက (ဆာဖာ) ကိုလည်း ကုမာရိကာ (အယ်လို) နှင့်အတူ ပြုလုပ်ရသည်။
Verse 14
रसैर् विमृज्य द्वे गुञ्जे साज्यं पञ्चशताब्दवान् अश्वगन्धा पलं तैलं साज्यं खण्डं शताब्दवान्
အရည်များဖြင့် ပွတ်ကြိတ်ပြီးနောက် ဂုဉ္ဇာ နှစ်မတ်ကို ဂီနှင့်အတူ ယူသောက်လျှင် «ငါးရာနှစ်» အသက်ရှည်စေသော ဆေးဖော်မြူလာဟု ဆိုသည်။ ထို့အတူ အရှွဂန္ဓာကို ပလ တစ်မတ်အတိုင်း ယူ၍ ဆီ၊ ဂီနှင့် သကြားတို့ဖြင့် ပြင်ဆင်လျှင် «ရာနှစ်» အသက်ရှည်စေသော ဖော်မြူလာဖြစ်သည်။
Verse 15
पलम्पुनर् नवाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवम् अशोकचूर्णस्य पलं मध्वाज्यं पयसार्तिनुत्
ထပ်မံ၍ ဆေးမှုန့်အသစ်ကို ပလ တစ်မတ် ယူကာ ပျားရည်၊ ဂီနှင့် နို့တို့နှင့် ရော၍ သောက်ပါ။ ထို့အတူ အရှိုက အခေါက်မှုန့်ကို ပလ တစ်မတ် ယူ၍ နို့ထဲတွင် ပျားရည်နှင့် ဂီနှင့်အတူ သောက်လျှင် ဝေဒနာ/ရောဂါဒုက္ခကို သက်သာစေသည်။
Verse 16
तिलस्य तैलं समधु नस्यात् कृष्णकचः शती कर्षमक्षं समध्वाज्यं शतायुः पयसा पिवन्
နှမ်းဆီကို ပျားရည်နှင့် ရော၍ နှာခေါင်းဆေး (နာಸ್ಯ) အဖြစ် ထည့်သုံးရမည်။ ထိုကြောင့် ဆံပင်မဖြူဘဲ အနက်ရောင်တည်ကာ ရာနှစ်အသက်ရှင်မည်။ ထို့အတူ နို့နှင့်အတူ အက္ခ (ဝိဘီတက) ကို ကර්ෂ တစ်မတ် ယူ၍ ပျားရည်နှင့် ဂီနှင့် ရောသောက်လျှင် ရာနှစ်အသက်ရှင်သူ ဖြစ်လာသည်။
Verse 17
रोगनुच्चामरो भवेदिति ञ साज्यं सर्वमिति ख ताम्रामृतमिति ख सुरतुस्यमिति ज , ञ च अभयं सगुडञ्चग्ध्वा घृतेन मधुरादिभिः दुग्धान्नभुक् कृष्णकेशो ऽरोगी पञ्चशताब्दवान्
အဘယာ (ဟရိတကီ) ကို ထန်းသကာ (jaggery) နှင့်အတူ စားပြီးနောက် ဂျီ (ghee) နှင့် ချိုမြိန်သော အုပ်စုဝတ္ထုများနှင့် တွဲယူကာ နို့နှင့် ထမင်းအစာ (milk-rice) ကိုသာ စားသောက်နေပါက ရောဂါကင်းစင်၍ ဆံပင်မည်းနက်ကာ အသက် ၅၀၀ နှစ်တိုင် ရှင်သန်မည်ဟု ဆိုသည်။ (မူကွဲဖတ်ချက်များ—«ရောဂါတားဆီးသူ»; «အားလုံးကို ဂျီနှင့်»; «ကြေး-အမృత»; «သုရာ-တုသျ» စသည်)
Verse 18
पलङ्कुष्माण्डिकाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवन् मासं दुग्धान्नभोजी च सहस्रायुर्विरोगवान्
တစ်လပတ်လုံး ပလ (pala) နှင့် ကုෂ္မာဏ္ဍိကာ (kuṣmāṇḍikā) အမှုန့်ကို ပျားရည်၊ ဂျီ (ghee) နှင့် နို့တို့နှင့် ရောစပ်၍ သောက်ကာ နို့-ထမင်းအစာကိုသာ စားသောက်နေပါက ရောဂါကင်းစင်၍ အသက် ၁၀၀၀ နှစ် ရရှိမည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 19
शालूकचूर्णं भृङ्गाज्यं समध्वाज्यं शताब्दकृत् कटुतुम्बीतैलनस्यं कर्षं शतद्वयाब्दवान्
ရှာလူက (śālūka) အမှုန့်၊ ဘೃင်္ဂ (bhr̥ṅgarāja) ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဂျီကို ပျားရည်နှင့် ဂျီနှင့်အတူ သောက်သုံးပါက အသက် ၁၀၀ နှစ်ကို တိုးစေသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် ကဋုတုမ္ဘီ (kaṭutumbī) ဆီဖြင့် နာသျ (နှာခေါင်းထဲသို့ ထည့်သွင်းကုသခြင်း) ကို ကర్ష (karṣa) တစ်ပမာဏဖြင့် ပြုလုပ်လျှင် အသက် ၂၀၀ နှစ် ရစေသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 20
त्रिफला पिप्पली शुण्ठी सेविता त्रिशताब्दकृत् शतावर्याः पूर्वयोगः सहस्रायुर्बलातिकृत्
ထရိဖလာ (Triphala)၊ ပိပ္ပလီ (long pepper) နှင့် သုဏ္ဍီ (ခြောက်ဂျင်း) ကို ပုံမှန် သုံးစွဲပါက အသက် ၃၀၀ နှစ်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပေးသည်ဟု ဆိုသည်။ ယခင်ဖော်ပြခဲ့သော သတாவရီ (śatāvarī) ပါဝင်သည့် ပြင်ဆင်နည်းသည် အသက် ၁၀၀၀ နှစ်နှင့် ထူးကဲသော အင်အားကို ပေးသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 21
चित्रकेन तथा पुर्वस् तथा शुण्ठीविडङ्गतः लोहेन भृङ्गराजेन बलया निम्बपञ्चकैः
ထို့အတူ citraka နှင့် pūrva တို့နှင့်လည်းကောင်း၊ သုဏ္ဍီ (ခြောက်ဂျင်း) နှင့် viḍaṅga တို့နှင့်လည်းကောင်း ပေါင်းစပ်ရမည်။ ထို့ပြင် သံ (iron) ပြင်ဆင်မှုနှင့်အတူ၊ bhṛṅgarāja နှင့်အတူ၊ balā နှင့်အတူ၊ နိမ် (neem) ၏ အစိတ်အပိုင်းငါးမျိုး (pañcaka) နှင့်အတူလည်း ပေါင်းစပ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 22
खदिरेण च निर्गुण्ड्या कण्टकार्याथ वासकात् वर्षाभुवा तद्रसैर् वा भावितो वटिकाकृतः
ခဒိရ (khadira)၊ နိရ္ဂုဏ္ဍီ (nirguṇḍī)၊ ကဏ္ဍကာရီ (kaṇṭakārī) နှင့် ဝါသက (vāsaka) တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဝර්ෂာဘူ (varṣābhū) နှင့် အခြားဆေးပင်တို့၏ အရည်ဖြင့် ကြိတ်နှံ့၍ စိမ့်ဝင်အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဝတိကာ (vaṭikā) အဖြစ် ဆေးလုံးပြုလုပ်သည်။
Verse 23
चूर्णङ्घृतैर् वा मधुना गुडाद्यैर् वारिणा तथा ॐ ह्रूं स इतिमन्त्रेण मन्त्रतो योगराजकः
«ယောဂရာဇက» (Yogarājaka) ဟုခေါ်သော ဆေးပေါင်းကို မုန့်မှုန့်ကို အထောက်အကူ (vehicle) အဖြစ်သုံး၍ သောက်သော်လည်းကောင်း၊ ဂျီ (ghee) နှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပျားရည်နှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဂုဍ (jaggery) စသည်တို့နှင့်သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ရေနှင့်လည်းကောင်း သောက်ယူရမည်။ ထို့ပြင် မန္တရ «oṃ hrūṃ sa» ဖြင့် မန္တရတော်အတိုင်း အာနုဘော်ပေး၍ သုံးစွဲရသည်။
Verse 24
मृतसञ्जीवनीकल्पो रोगमृत्युञ्जयो भवेत् सुरासुरैश् च मुनिभिः सेविताः कल्पसागराः गजायुर्वेदं प्रोवाच पालकाप्ये ऽङ्गराजकं
«မృతသဉ္ဇီဝနီ» (Mṛtasañjīvanī) ဟုခေါ်သော ကလ္ပသည် သေခြင်းမှ ပြန်လည်အသက်သွင်းသူ ဖြစ်လာ၍ ရောဂါနှင့် သေမင်းကို အနိုင်ယူသူ ဖြစ်စေသည်။ «ကလ္ပသာဂရ» (Kalpa-sāgara) ဟူသည် ဆေးကုသနည်းကလ္ပများ၏ သမုဒ္ဒရာဖြစ်ပြီး ဒေဝတား၊ အသူရနှင့် မုနိတို့ကလည်း အားကိုးအသုံးပြုကြသည်။ ဤအစဉ်အလာတွင် ပာလကာပျ (Pālakāpya) သည် ဆင်ဆေးဗေဒ «ဂဇာယုရ္ဝေဒ» (Gaja-āyurveda) ကို အင်္ဂနိုင်ငံ၏ မင်းထံ သင်ကြားဟောပြော하였다။
Frequently Asked Questions
It compiles Mṛtyuñjaya-oriented rasāyana regimens—formulations and routines framed to conquer disease, prevent untimely death, restore strength, and extend lifespan, often supported by strict dietary pathya.
Nasal therapy (nasya) with medicated oils, long-term rasāyana ingestion with vehicles (honey, ghee, milk), bhāvanā/impregnation with juices or decoctions, and pill-making (vaṭikā), culminating in Yogarājaka with mantra-empowerment.
Alongside pharmacological routines and dietetics, it prescribes mantra-empowerment (“oṃ hrūṃ sa”) and treats medical knowledge as a revered, trans-human tradition (used by gods, asuras, and sages), aligning healing practice with dharmic discipline.