Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुमारेश्वरमुत्तमम् । मार्कण्डेश्वरतो देवि दक्षिणे नातिदूरतः । धनुर्विंशतिभिस्तत्र स्थितं स्वामिप्रतिष्ठितम्

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi kumāreśvaramuttamam | mārkaṇḍeśvarato devi dakṣiṇe nātidūrataḥ | dhanurviṃśatibhistatra sthitaṃ svāmipratiṣṭhitam

Īśvara bersabda: Kemudian, wahai Dewi Agung, hendaklah pergi ke Kumāreśvara yang unggul. Wahai Dewi, ia terletak tidak jauh di selatan Mārkaṇḍeśvara—di sana, pada jarak dua puluh dhanu—dipratishtha oleh Svāmī (Tuhan).

īśvaraḥĪśvara (Lord Śiva)
īśvaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्
tataḥthen; thereafter
tataḥ:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोगः (then/thereafter)
gacchetshould go
gacchet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्
mahādeviO great goddess
mahādevi:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā-devī (प्रातिपदिक; महा + देवी)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/8th); एकवचन
kumāreśvaramto Kumāreśvara
kumāreśvaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkumāra-īśvara (प्रातिपदिक; कुमार + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (2nd/Accusative); एकवचन
uttamamexcellent; supreme
uttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; (kumāreśvaram इत्यस्य विशेषणम्)
mārkaṇḍeśvarataḥfrom (the shrine of) Mārkaṇḍeśvara
mārkaṇḍeśvarataḥ:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootmārkaṇḍa-īśvara (प्रातिपदिक; मार्कण्ड + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (5th/Ablative); एकवचन
deviO goddess
devi:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन
dakṣiṇeto the south
dakṣiṇe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन; दिशि-प्रयोगः (to the south)
nanot
na:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
atidūrataḥnot very far
atidūrataḥ:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootati-dūra (प्रातिपदिक; अति + दूर)
Formअव्ययीभावसमास; अव्ययवत् प्रयोगः (ablatival adverb: 'from too far' → 'very far')
dhanurviṃśatibhiḥby twenty bow-lengths
dhanurviṃśatibhiḥ:
Karana (Instrument/Measure/करण)
TypeNoun
Rootdhanus-viṃśati (प्रातिपदिक; धनुस् + विंशति)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (3rd/Instrumental); बहुवचन; परिमाणवाचकः (by twenty bow-lengths)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)
sthitamsituated; standing
sthitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthā (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; (liṅgam इत्यादि नपुंसकस्य विशेषणम्)
svāmipratiṣṭhitaminstalled by the Lord/master
svāmipratiṣṭhitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsvāmin-pratiṣṭhita (प्रातिपदिक; स्वामिन् + प्रतिष्ठित)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; (स्वामिना प्रतिष्ठितम्—agent implied)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Kumāreśvara

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: Śiva instructs Devī to proceed to Kumāreśvara: a southern path from Mārkaṇḍeśvara marked by flags and pilgrims; the Kumāreśvara shrine appears as an ‘uttama’ liṅga, said to be installed by the Lord himself.

Ī
Īśvara (Śiva)
D
Devī
K
Kumāreśvara
M
Mārkaṇḍeśvara
P
Prabhāsa-kṣetra

FAQs

Pilgrimage is taught as a guided sacred itinerary: moving from shrine to shrine within the kṣetra is itself a dharmic practice.

Kumāreśvara, located south of Mārkaṇḍeśvara in Prabhāsa-kṣetra.

The directive is to go (gacchet) to Kumāreśvara; specific rites are not listed in this verse.