Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16
Devanagari script
अवैक्षत तदा कामं विस्फार्य नयनं तदा । तृतीयं देवदेवेशि देवदेवस्त्रिलोचनः
Transliteration
avaikṣata tadā kāmaṃ visphārya nayanaṃ tadā | tṛtīyaṃ devadeveśi devadevastrilocanaḥ
Translation
Ketika itu, Dewa tiga mata—Tuhan para dewa—memandang Kāma sambil membesarkan pandangannya; wahai Permaisuri Tuhan para dewa, baginda pun membuka mata yang ketiga.
Word by Word
अवैक्षतlooked (upon)
अवैक्षत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
कामम्Kāma
कामम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)
विस्फार्यhaving widened
विस्फार्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to verb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवि-√स्फार् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया (prior action)
नयनम्eye
नयनम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
तृतीयम्the third
तृतीयम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifier)
देवदेवेशिO goddess, ruler of the gods
देवदेवेशि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव-देव-ईशि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः (feminine), सम्बोधन-विभक्तिः (vocative), एकवचनम् (singular)
देवदेवःthe God of gods
देवदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव-देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular)
त्रिलोचनःthree-eyed
त्रिलोचनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रि-लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifier)
Speaker
Sūta (deduced)
Skanda Dialogue
Listener: देवी/पार्वती (देवदेवेशि संबोधन)
Visual Art Cues
Scene: शिव त्रिलोचन—नेत्र विस्फारित; तृतीय नेत्र खुलता हुआ; सामने भयभीत कामदेव धनुष सहित
Characters & Entities
K
KāmaT
Trilocana (Śiva)FAQs
The ‘third eye’ represents higher knowledge that burns lust and delusion, restoring spiritual order.
No tīrtha is named in this verse; the episode serves the Prabhāsa-kṣetra glorification in the chapter’s conclusion.
None.