Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

गच्छमानः क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं च सद्द्विजाः । सापि देवी ततः प्रोक्ता सप्तविंशतिका क्षितौ । सर्वसौभाग्यदा स्त्रीणां तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता

gacchamānaḥ kṣayaṃ pakṣaṃ vṛddhiṃ pakṣaṃ ca saddvijāḥ | sāpi devī tataḥ proktā saptaviṃśatikā kṣitau | sarvasaubhāgyadā strīṇāṃ tasminkṣetre vyavasthitā

Wahai para dwija yang mulia, ketika dia melalui paksa susut dan paksa tumbuh, Dewi itu pun disebut di bumi sebagai “Saptaviṃśatikā” (Dua Puluh Tujuh). Bersemayam di kṣetra suci itu, baginda menganugerahkan segala keberuntungan yang mulia kepada kaum wanita.

गच्छमानःgoing/entering
गच्छमानः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गच्छत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle), पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); चन्द्रः इत्यादि कर्तुः विशेषणम्
क्षयम्waning
क्षयम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पक्षम्fortnight
पक्षम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वृद्धिम्waxing/increase
वृद्धिम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पक्षम्fortnight
पक्षम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सत्good/noble
सत्:
सम्बोधन-विशेषण (Vocative qualifier)
TypeAdjective
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्विजाः इत्यस्य विशेषणम्
द्विजाःO twice-born (brahmins)
द्विजाः:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st) बहुवचन; संबोधनार्थे (used as address)
साshe
सा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also)
देवीthe goddess
देवी:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen/thereafter
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), तदनन्तरम् (then/thereafter)
प्रोक्ताwas called/was spoken of
प्रोक्ता:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवी इत्यस्य विशेषणम्
सप्तविंशतिका(named) Twenty-seven
सप्तविंशतिका:
सम्बन्ध/नाम (Apposition)
TypeNoun
Rootसप्त (प्रातिपदिक) + विंशति (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय)
Formद्विगु-समास (numerical compound) ‘twenty-seven’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवी इत्यस्य नाम
क्षितौon earth
क्षितौ:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
सर्वसौभाग्यदाgiver of all good fortune
सर्वसौभाग्यदा:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + सौभाग्य (प्रातिपदिक) + दा (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ (giver of all good fortune); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवी इत्यस्य विशेषणम्
स्त्रीणाम्of women/for women
स्त्रीणाम्:
सम्बन्ध (Possessor/Beneficiary group)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग (agreeing with क्षेत्रे), सप्तमी, एकवचन; क्षेत्रे इत्यस्य विशेषणम्
क्षेत्रेin the sacred place/field
क्षेत्रे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
व्यवस्थिताwas established/resided
व्यवस्थिता:
विधेय/विशेषण (Predicate/Qualifier)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवी इत्यस्य विशेषणम्

Narrator (contextual, within Tīrthamāhātmya narration)

Tirtha: Saptaviṃśatikā-kṣetra (as implied)

Type: kshetra

Listener: Dvijas (explicit: सद्द्विजाः)

Scene: A goddess enthroned within a sacred precinct, surrounded by a mandala of 27 star-lamps or 27 maiden-forms; devotees (women) approach with offerings, seeking saubhāgya.

S
Soma/Candra
S
Saptaviṃśatikā Devī
D
Dvijas (brāhmaṇas)
K
Kṣetra (holy field/region)

FAQs

Cosmic rhythm (waxing/waning) is tied to sacred presence; devotion in a kṣetra channels auspiciousness and well-being.

A named ‘kṣetra’ where Saptaviṃśatikā Devī is established; the passage functions as a local māhātmya for that region’s Devī/Soma sanctity.

No direct rite here; it identifies the deity and her boon (sarva-saubhāgya), preparing for the recitation instruction in the next verse.