Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

ख्यातिं यास्यति सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्म नाम्

Transliteration

khyātiṃ yāsyati sarvatra nāmnā rudraśiraḥ kṣitau | sādhakaḥ sarvakṛtyānāṃ tejobhājāṃ dvijanma nām

Translation

“Ia akan termasyhur di seluruh bumi dengan nama ‘Rudraśiraḥ’; dan ia akan menyempurnakan segala tujuan suci bagi para dvija yang bercahaya.”

Word by Word

• ख्यातिम्: fame, renown
• ख्यातिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ख्याति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• यास्यति: will go/attain
• यास्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• नाम्ना: by the name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• रुद्रशिरः: Rudra’s head
• रुद्रशिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र + शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रुद्रस्य शिरः)

• क्षितौ: on earth
• क्षितौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• साधकः: accomplisher, fulfiller
• साधकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: साधक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• सर्वकृत्यानाम्: of all rites/acts
• सर्वकृत्यानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व + कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; कर्मधारय (सर्वाणि कृत्यानि)

• तेजोभाजाम्: of the radiant ones
• तेजोभाजाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तेजस् + भाज् (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तेजसः भाजः = तेजोभाजः)

• द्विजन्मनाम्: of the twice-born (Brahmins)
• द्विजन्मनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वि + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; द्विगु-समास (द्वे जन्मनी यस्य/येषाम्)

Speaker

Śiva (continuing the instruction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudraśiraḥ

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sacred spot newly designated ‘Rudraśiraḥ’; sages or dvijas stand in reverence as the tīrtha’s name is proclaimed, suggesting a consecratory moment where fame radiates outward.

Characters & Entities

• Śiva
• Rudraśiraḥ (tīrtha/toponym)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Where sincere penance meets divine ordinance, a place becomes a tīrtha—capable of uplifting devotees and fulfilling dharmic aims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rudraśiraḥ—declared to be famous on earth and efficacious for accomplishing sacred undertakings.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse highlights the fruit (phala) of the site—siddhi in kṛtyas (religious undertakings); the prior prescription is tapas, samādhi, and Śiva-worship.