Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

तस्मात्स्पृश निजं शीर्षं ब्रह्मन्नेतदसंशयम् । यावदेवं गते ब्रह्मा शिरः स्पृशति पाणिना । तावत्तत्र स्थितः साक्षात्तद्रूपो वृषवाहनः

tasmātspṛśa nijaṃ śīrṣaṃ brahmannetadasaṃśayam | yāvadevaṃ gate brahmā śiraḥ spṛśati pāṇinā | tāvattatra sthitaḥ sākṣāttadrūpo vṛṣavāhanaḥ

“Maka, wahai Brahman, sentuhlah kepalamu sendiri—tiada syak akan hal ini.” Ketika Brahmā demikian melangkah dan menyentuh kepalanya dengan tangan, pada saat itu juga Vṛṣavāhana (Śiva, Tuhan bertanda panji Lembu) berdiri nyata di sana, mengambil rupa yang sama.

तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Reason (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (तस्मात् = तस्मात्/तस्मादिति), हेत्वर्थे/तस्मात् = 'therefore/from that'
स्पृशtouch
स्पृश:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
निजम्one's own
निजम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम्
शीर्षम्head
शीर्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशीर्षन्/शीर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
ब्रह्मन्O Brahman (O Brahmā)
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karma/Pratijñā (वाक्यांश-उद्देश्य)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; 'this' (here: predicate/statement)
असंशयम्undoubtedly
असंशयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअसंशय (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषणरूपेण) = 'without doubt'
यावत्as long as
यावत्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (प्रातिपदिक/अव्यय)
Formअव्यय (यावत् = 'as long as/until')
एवम्thus
एवम्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (प्रकारवाचक)
गतेwhen (he/it) had gone
गते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समासानुसार; 'when (it) has gone/when (he) has gone' (locative absolute sense)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
शिरःhead
शिरः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
स्पृशतिtouches
स्पृशति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पाणिनाwith (his) hand
पाणिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
तावत्so long
तावत्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय (तावत् = 'so long/then')
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
स्थितःstanding/remaining
स्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
साक्षात्directly/in person
साक्षात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय (प्रत्यक्षार्थे)
तद्रूपःof that form
तद्रूपः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (तस्य रूपम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
वृषवाहनःthe bull-bannered one (Śiva)
वृषवाहनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक) + वाहन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (वृषस्य वाहनम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

Narrator (Purāṇic narrator)

Type: kshetra

Scene: Brahmā, prompted by a decisive instruction, touches his own head; at that instant Śiva as Vṛṣavāhana appears before him, mirroring or assuming the indicated form, with gods witnessing the miracle.

B
Brahmā
Ś
Śiva (Vṛṣavāhana)

FAQs

When dharma is restored through confession and compliance, divine grace can appear directly and guide the seeker.

The scene supports the Mahātmya of Rudraśiraḥ, a Śaiva tīrtha whose sanctity is grounded in this divine encounter.

A symbolic act is commanded—touching one’s head—leading into the establishment of a prāyaścitta and tīrtha-fame.