Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10
Devanagari script
तस्माद्वारय तं गत्वा स्वयमेव पितामह । यावन्न व्याप्यते सर्वं तत्सष्ट्येदं चराचरम्
Transliteration
tasmādvāraya taṃ gatvā svayameva pitāmaha | yāvanna vyāpyate sarvaṃ tatsaṣṭyedaṃ carācaram
Translation
Oleh itu, wahai Pitāmaha (Brahmā), pergilah sendiri dan menahan dia, sebelum seluruh alam ini—yang bergerak dan yang tidak bergerak—ditenggelami sepenuhnya oleh ciptaan (baharu) itu.
Word by Word
तस्मात्therefore, from that
तस्मात्:
Hetu/Apadana (Cause/Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः, पञ्चमी (5th case), एकवचनम्; सर्वनाम
वारयrestrain, stop
वारय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवारय (णिजन्त) ← वṛ/वृ (धातु: to restrain)
Formलोट् (imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम्
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; सर्वनाम
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; ‘having gone’
स्वयम्yourself
स्वयम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; आत्मवाचक (reflexive adverb: oneself)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारण (emphatic particle)
पितामहO Grandfather (Brahmā)
पितामह:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन, एकवचनम्
यावत्until
यावत्:
Sambandha (Clause linker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्ययम्; यावत्-शब्दः (correlative: as long as/until)
नnot
न:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
व्याप्यतेspreads, becomes pervaded
व्याप्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + आप् (धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः—‘is pervaded/spreads’
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सर्वनाम (here: ‘that’)
सृष्टिcreation
सृष्टि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (here in apposition with तत्)
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सर्वनाम
चर-अचरम्the moving and the unmoving
चर-अचरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः—‘moving and unmoving (beings)’
Speaker
Unspecified (addressing Brahmā as Pitāmaha)
Characters & Entities
B
Brahmā (Pitāmaha)V
Viśvāmitra (implied)FAQs
Spiritual power must remain aligned with universal order; when imbalance threatens, divine governance (Brahmā) intervenes to restore dharma.
No specific tīrtha is named in this verse; it functions as a narrative bridge within the Tīrthamāhātmya context.
None; the verse focuses on restraining an act of creation rather than prescribing a rite.