Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

अक्षरत्रयसेव्यं यत्सकलं ब्रह्म एव सः । मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपेण योऽजो जन्मधरो हि सः

Transliteration

akṣaratrayasevyaṃ yatsakalaṃ brahma eva saḥ | mūrttāmūrttasvarūpeṇa yo'jo janmadharo hi saḥ

Translation

Dialah Brahman yang sempurna, yang disembah melalui tiga suku kata (Oṃ). Dalam rupa dan tanpa rupa, Dia tetap bersemayam; walau tidak dilahirkan, Dia tetap menanggung kelahiran demi dunia.

Word by Word

• अक्षरत्रयसेव्यम्: to be worshipped by the three syllables
• अक्षरत्रयसेव्यम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अक्षर + त्रय + सेव्य (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (अक्षरत्रयेन सेव्यम्); सेव्य = √सेव् + यत् (gerundive)

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोगः (relative pronoun)

• सकलम्: entire
• सकलम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (ब्रह्म)

• ब्रह्म: Brahman
• ब्रह्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपेण: by (his) form as manifest and unmanifest
• मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मूर्त + अमूर्त + स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (मूर्तम् + अमूर्तम्) ततः कर्मधारय/तत्पुरुष-सम्बन्धेन स्वरूप; क्रियाविशेषण-भावः

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोगः

• अजः: unborn
• अजः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः)

• जन्मधरः: bearer of birth (taking birth)
• जन्मधरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (जन्म धत्ते/धारयति इति)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Narrator (theological characterization of the Lord)

Visual Art Cues

Scene: A luminous Oṃ hovering above a deity who is half-iconic (temple form) and half-formless (dissolving into pure light), suggesting avatāra emerging from the unmanifest.

Characters & Entities

• Oṃ (three syllables)
• Brahman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme is both nirguṇa and saguṇa—formless yet approachable in form—and is contemplated through Oṃ while also manifesting compassionately in embodied appearance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse itself is universal theology; the tīrtha context is broader than this excerpt.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, worship/recitation centered on Oṃ (the three syllables) is indicated, though no detailed rite is specified.