Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

भर्तृयज्ञ उवाच । येषां गतिर्न संजाता प्रेतत्वे च व्यवस्थिताः । दर्शयंति च ते सर्वे स्वयमात्मानमेव हि

bhartṛyajña uvāca | yeṣāṃ gatirna saṃjātā pretatve ca vyavasthitāḥ | darśayaṃti ca te sarve svayamātmānameva hi

Bhartṛyajña bersabda: Mereka yang belum ditetapkan perjalanan seterusnya dan masih berada dalam keadaan preta—semua makhluk itu sesungguhnya menzahirkan diri (dalam mimpi), dalam rupa mereka sendiri.

भर्तृयज्ञःBhartṛyajña (name)
भर्तृयज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक) + यज्ञ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष-समास (भर्तुः यज्ञः/नाम); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
येषाम्of whom
येषाम्:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
गतिःgoing/attainment (destiny)
गतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Nishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
संजाताarisen/occurred
संजाता:
Karta (Subject complement)
TypeVerb
Rootसम् + जन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘गति’ इत्यस्य विशेषण
प्रेतत्वेin the state of being a preta (departed spirit)
प्रेतत्वे:
Adhikarana (Location/state)
TypeNoun
Rootप्रेतत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
व्यवस्थिताःremaining/settled (staying)
व्यवस्थिताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
दर्शयन्तिshow
दर्शयन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: ‘make see/show’)
and
:
Samuccaya (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषण
स्वयम्themselves
स्वयम्:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः-प्रयत्नवाचक (emphatic adverb)
आत्मानम्self
आत्मानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एवindeed/only
एव:
Avadharana (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
हिindeed/for
हि:
Nipata (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ-निपात (particle: for/indeed)

Bhartṛyajña

Listener: Ānarta

Scene: The sage explains that those without secured gati appear in dreams; depict a dream-vision where the preta appears clearly, contrasted with the serene, integrated pitṛs who remain unseen yet satisfied.

B
Bhartṛyajña
P
Preta
G
Gati (post-death passage)

FAQs

When post-death transition is incomplete, the departed may seek attention; dharma urges the living to complete the rites that grant ‘gati’.

The verse is explanatory (preta and dreams) within the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya setting, without naming a separate tīrtha.

Implicitly, it points toward completing the rites (notably sapiṇḍīkaraṇa/śrāddha) so the deceased attains gati and does not remain preta.