Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 220›Shloka 46
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

वनस्पतिगते सोमे या च्छाया पूर्वतोमुखी । गजच्छाया तु सा ज्ञेया पितॄणां दत्तमक्षयम्

Transliteration

vanaspatigate some yā cchāyā pūrvatomukhī | gajacchāyā tu sā jñeyā pitṝṇāṃ dattamakṣayam

Translation

Apabila Bulan berada dalam Vanaspati dan “bayang” menghadap ke timur, itulah yang diketahui sebagai “bayang gajah” (gaja-chāyā); apa jua persembahan kepada para leluhur (pitṛ) pada saat itu menjadi tidak binasa, pahalanya tidak susut.

Word by Word
वनस्पतिगतेin/at the tree-located (moon)
वनस्पतिगते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक) + गत (गम् धातु, क्त कृदन्त)
Formसप्तमी-तत्पुरुषः; ‘वनस्पतौ गतः’ इति; पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; ‘सोमे’ इति विशेषणम्
सोमेin Soma (the moon)
सोमे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
याwhich
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
च्छायाshadow
च्छाया:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootछाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
पूर्वतःfrom the east, eastward
पूर्वतः:
Desha-adhikarana (Direction/देश)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्-प्रत्यय)
Formअव्ययम्; दिक्-निर्देशक (from the east/eastward)
मुखीfacing (towards)
मुखी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुखिन्/मुखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मुखी’ = ‘मुखं यस्याः/यस्य’ (facing) — अत्र ‘च्छाया’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
गजच्छायाelephant-shadow
गजच्छाया:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक) + छाया (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/कर्मधारय-समासभावः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; ‘गजस्य छाया’/‘गज-रूपा छाया’
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपातः (particle), विरोध/विशेषार्थे
साthat (shadow)
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
ज्ञेयाis to be known/should be recognized
ज्ञेया:
Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त-प्रत्यय; विधेय)
Formकर्तव्यता/विधेयार्थक कृदन्तः (gerundive); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘ज्ञातव्या’
पितॄणाम्of the ancestors
पितॄणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्
दत्तम्given, offered
दत्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘अक्षयम्’ इति विशेषणम्/सहपदम्
अक्षयम्imperishable, inexhaustible (merit)
अक्षयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअ-क्षय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘दत्तम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
Speaker

Agniveśa

Visual Art Cues

Scene: The Moon is shown aligned with a ‘Vanaspati’ marker; an east-facing shadow stretches on the ground like an elephant; a family performs pitṛ offerings, and the offerings are depicted as multiplying or shining to signify imperishability.

Characters & Entities
C
Candra (Moon)
V
Vanaspati (astral designation)
P
pitṛ
G
gaja-chāyā

FAQs

Certain sacred times amplify dharma: offerings to pitṛs made at auspicious moments yield akṣaya (inexhaustible) fruit.

The verse glorifies auspicious time rather than a named place, within a broader tīrtha-centric chapter.

Perform pitṛ offerings/śrāddha during the ‘gaja-chāyā’ condition (Moon in Vanaspati with east-facing chāyā) for akṣaya results.

←Previous Verse
Next Verse→