Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

क्षुत्पिपासोद्भवापीडा महती समजायत । तेषां च दैविकानां च पितॄणां नृपसत्तम

Transliteration

kṣutpipāsodbhavāpīḍā mahatī samajāyata | teṣāṃ ca daivikānāṃ ca pitṝṇāṃ nṛpasattama

Translation

Suatu penderitaan besar yang lahir daripada lapar dan dahaga pun timbul pada Pitṛ yang bersifat ilahi itu juga, wahai raja yang paling utama.

Word by Word

• क्षुत्पिपासोद्भवापीडा: affliction arising from hunger and thirst
• क्षुत्पिपासोद्भवापीडा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षुत् + पिपासा + उद्भव + पीडा (प्रातिपदिकानि)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; समासः—क्षुत्पिपासयोः उद्भवा पीडा (भूख-तृष्णाजन्य पीडा)

• महती: great, severe
• महती: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (पीडायाः)

• समजायत: arose, came to be
• समजायत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• दैविकानाम्: divine
• दैविकानाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दैविक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (पितॄणाम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप + सत्तम (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—नृपाणां सत्तमः

Speaker

Unspecified narrator within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya (addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpasattama)

Visual Art Cues

Scene: A stark depiction of Pitṛs afflicted by hunger and thirst—divine yet suffering—conveying urgency for descendants to restore offerings.

Characters & Entities

• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Offerings are portrayed as real sustenance for the Pitṛs; neglect results in their distress, reinforcing the duty of śrāddha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha context is background; this verse highlights pitṛ-loka consequence rather than a place-name.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, restoring proper śrāddha/tarpaṇa with food and water offerings to relieve the Pitṛs.