Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8
Devanagari script
अहिल्यानाम भार्याऽभूद्रूपे णाप्रतिमा भुवि । तां दृष्ट्वा चकमे शक्रः कामदेववशं गतः
Transliteration
ahilyānāma bhāryā'bhūdrūpe ṇāpratimā bhuvi | tāṃ dṛṣṭvā cakame śakraḥ kāmadevavaśaṃ gataḥ
Translation
Namanya Ahilyā, seorang isteri yang tiada bandingan kecantikannya di bumi. Melihatnya, Śakra (Indra) pun berahi, jatuh di bawah kuasa Kāma, dewa keinginan.
Word by Word
अहिल्याAhalyā
अहिल्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहिल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता (subject)
नामby name
नाम:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक-निपात (quotative/‘by name’)
भार्याwife
भार्या:
Pradhana-kartṛ/Predicate nominal
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय (predicate nominative)
अभूत्was, became
अभूत्:
Kriya (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; अकर्मक
रूपेणin beauty, by form
रूपेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भाव (instrumental: ‘in respect of/with’)
अप्रतिमाincomparable
अप्रतिमा:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootअ-प्रतिमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण of अहिल्या
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (locative)
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (object)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purva-kala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
चकमेdesired, fell in love
चकमे:
Kriya (Verb)
TypeVerb
Rootकम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; सकर्मक
शक्रःŚakra (Indra)
शक्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता
कामदेववशम्under the sway of Kāma (love-god)
कामदेववशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकामदेव + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गत्यर्थक-क्रियायाः कर्म (object of गतः)
गतःgone, having come under
गतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृवाचक (with implied 'अस्ति')
Speaker
Viśvāmitra
Skanda Dialogue
Listener: Rājan (King)
Visual Art Cues
Scene: Ahilyā, incomparable in beauty, stands within the quiet āśrama; Śakra watches, struck by desire, with Kāma’s unseen influence implied.
Characters & Entities
A
AhilyāG
GautamaŚ
Śakra (Indra)K
KāmadevaFAQs
Unchecked desire (kāma) can eclipse discernment, even for the mighty; self-restraint safeguards dharma.
No specific tīrtha is named in this verse; it narrates the moral cause behind later sacred-time/space consequences.
None.