Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 95

Devanagari script

शूद्राख्यं ब्राह्मणीनाम तथान्यत्पद्ममंडितम् । तथा तत्रास्ति लिंगं च पुण्यं माहेश्वरं महत्

Transliteration

śūdrākhyaṃ brāhmaṇīnāma tathānyatpadmamaṃḍitam | tathā tatrāsti liṃgaṃ ca puṇyaṃ māheśvaraṃ mahat

Translation

Satu tīrtha dinamai “Śūdrā”, dan satu lagi “Brāhmaṇī”, dihiasi bentuk-bentuk teratai; dan di sana juga berdiri sebuah liṅga Māheśvara yang besar lagi suci.

Word by Word

• शूद्राख्यम्: called ‘Śūdra’
• शूद्राख्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शूद्र-आख्य (प्रातिपदिक; शूद्र + आख्य)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः ‘शूद्र इति आख्या यस्य’ (named ‘Śūdra’)

• ब्राह्मणीनाम्: of the brāhmaṇa women
• ब्राह्मणीनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb: likewise)

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पद्ममण्डितम्: adorned with a lotus
• पद्ममण्डितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पद्म-मण्डित (प्रातिपदिक; पद्म + मण्डित)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः ‘पद्मेन मण्डितम्’ (adorned with lotus)

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• पुण्यम्: holy/meritorious
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• माहेश्वरम्: Śaiva, of Maheśvara
• माहेश्वरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: माहेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (‘of Maheśvara/Śiva’)

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Unspecified in snippet (contextual narrator within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śūdrā-tīrtha and Brāhmaṇī-tīrtha (at Hāṭakeśvara)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Two adjacent sacred ponds: one marked ‘Śūdrā’, the other ‘Brāhmaṇī’ with abundant lotus blooms; between/near them rises a radiant Śiva-liṅga shrine of Hāṭakeśvara, drawing pilgrims from all walks.

Characters & Entities

• Śūdrā-tīrtha
• Brāhmaṇī-tīrtha
• Māheśvara-liṅga
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra’s holiness is multi-layered: sacred waters (tīrthas) and Śiva’s liṅga together confer exceptional puṇya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, especially the Śūdrā-tīrtha, Brāhmaṇī-tīrtha, and the great Māheśvara-liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not explicit; the verse identifies the tīrthas and liṅga that are to be visited, revered, and ritually approached.