Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः शंखचक्रगदाधरः । विहस्याथ महालक्ष्मीं तामुवाच प्रहर्षितः । मुहुर्मुहुः समालिंग्य वक्षसश्चोपरि स्थिताम्

Transliteration

sūta uvāca | tacchrutvā vacanaṃ tasyāḥ śaṃkhacakragadādharaḥ | vihasyātha mahālakṣmīṃ tāmuvāca praharṣitaḥ | muhurmuhuḥ samāliṃgya vakṣasaścopari sthitām

Translation

Sūta berkata: Setelah mendengar kata-katanya, Tuhan yang memegang sangkha, cakra dan gada tersenyum; lalu dengan sukacita baginda bertitah kepada Mahālakṣmī—memeluknya berulang-ulang ketika beliau bersandar di dada-Nya.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verbal action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; श्रुत्वा इत्यस्य कर्म

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having heard)

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• शंखचक्रगदाधरः: the bearer of conch, discus, and mace (Viṣṇu)
• शंखचक्रगदाधरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शंख (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + गदा (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समाहार/द्वन्द्व-पूर्वपद + तत्पुरुष (शंखं च चक्रं च गदां च धरति इति)

• विहस्य: having smiled/laughed
• विहस्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वि-हस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकाल (having laughed/smiled)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)

• महालक्ष्मीम्: Mahālakṣmī
• महालक्ष्मीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय (महती लक्ष्मीः)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verbal action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• प्रहर्षितः: delighted
• प्रहर्षितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-हृष् (धातु) → प्रहर्षित (कृदन्त-भूतकर्मणि)
• Form: कृदन्त (past passive participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि-विशेषण (delighted)

• मुहुः: again and again
• मुहुः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (adverb: repeatedly)

• मुहुः: again and again
• मुहुः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (adverb: repeatedly)

• समालिङ्ग्य: having embraced
• समालिङ्ग्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-लिङ्ग् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकाल (having embraced)

• वक्षसः: of (his) chest
• वक्षसः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• उपरि: upon/on
• उपरि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि (अव्यय)
• Form: अधिकरणवाचक-अव्यय (preposition/adverb: upon)

• स्थिताम्: standing/placed
• स्थिताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-भूतकर्मणि)
• Form: कृदन्त (past passive participle used adjectivally), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ताम्/महालक्ष्मीम् इत्यस्य विशेषण

Speaker

Sūta

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates: Viṣṇu (conch, discus, mace) smiles, embraces Mahālakṣmī repeatedly as she rests on his chest, then speaks in delight.

Characters & Entities

• Sūta
• Mahālakṣmī
• Viṣṇu (Śaṅkha-cakra-gadā-dhara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa portrays divine intimacy and grace: sincere speech and devotion are met with the Lord’s affectionate approval.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya of the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; it is a narrative transition highlighting the Lord’s response.