Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

ततश्च तत्क्षणाज्जातं तत्तोयं रुधिरं द्विजाः । सारस्वतं सुपुण्यं च यदासीच्छंखसंनिभम्

Transliteration

tataśca tatkṣaṇājjātaṃ tattoyaṃ rudhiraṃ dvijāḥ | sārasvataṃ supuṇyaṃ ca yadāsīcchaṃkhasaṃnibham

Translation

Maka seketika itu juga, wahai para brāhmaṇa, air itu bertukar menjadi darah—padahal itulah air Sārasvata yang amat berpunya, yang dahulu berkilau putih laksana kulit sangkha.

Word by Word

• ततः: thereupon
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (thereupon/then)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• तत्क्षणात्: from that very moment
• तत्क्षणात्: Apadana (Source/time-from)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः: तत् + क्षण); पुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति; एकवचन

• जातम्: arose/was produced
• जातम्: Kriya (Predicative participle)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; अत्र ‘अभवत्/उत्पन्नम्’ अर्थे

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; तोयम् इति विशेषण

• तोयम्: water
• तोयम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• रुधिरम्: blood
• रुधिरम्: Kriya-puraka (Predicate complement)
• Type: Noun
• Root: रुधिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; तोयम् इति समानाधिकरण (predicate noun)

• द्विजाः: O twice-born (brahmins)
• द्विजाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (vocative sense though nominative form)

• सारस्वतम्: connected with Sarasvatī / Sarasvata
• सारस्वतम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सारस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; रुधिरम्/तोयम् इति विशेषण

• सुपुण्यम्: very holy
• सुपुण्यम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; विशेषण; ‘सु’ उपसर्गेण अतिशयार्थः

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject of relative clause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (भूतकाल/Imperfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• शङ्खसन्निभम्: resembling a conch
• शङ्खसन्निभम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शङ्ख (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः: शङ्खस्य सन्निभम् = like a conch); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; यत्/रुधिरम् इति विशेषण

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator addressing sages/brāhmaṇas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sārasvata-jala

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ (brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: The conch-white sacred water suddenly flushes crimson like blood; onlookers recoil as the river’s surface gleams red under a darkened sky.

Characters & Entities

• Sarasvatī (implied by Sārasvata)
• Brāhmaṇas (dvijāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even a supremely holy tīrtha can manifest fearsome forms when divine speech (śāpa/mantra) operates—reminding pilgrims to approach sacred sites with reverence and restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sārasvata water/tīrtha (Sārasvata-jala), associated with Sarasvatī and praised for extraordinary purity.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed in this verse; it narrates the miraculous change in the tīrtha-water.