Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे । क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः

madhyāhnasamaye prāpte vṛṣasthe ca divākare | kṣutpipāsāpariśrāṃto viśvāmitro dvijottamāḥ

Tatkala tengah hari tiba, ketika Surya bersemayam di rasi Vṛṣabha, Viśvāmitra—letih oleh lapar dan dahaga—menjadi lemah lesu, wahai yang terbaik antara yang dua kali lahir.

मध्याह्नसमयेat midday time
मध्याह्नसमये:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक) + समय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; तत्पुरुषः (मध्याह्नस्य समयः)
प्राप्तेwhen (it) had arrived
प्राप्ते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeVerb
Rootप्राप् (धातु)
Formभूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; सति-सप्तमी (locative absolute)
वृषस्थेwhen (the sun) was in Taurus
वृषस्थे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवृष (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था)
Formपुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; तत्पुरुषः (वृषे स्थितः = situated in Taurus)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपात
दिवाकरेin/when the sun
दिवाकरे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम् (locative singular)
क्षुत्पिपासाhunger and thirst
क्षुत्पिपासा:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootक्षुत् (प्रातिपदिक) + पिपासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (hunger and thirst)
परिश्रान्तःexhausted
परिश्रान्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि + श्रम् (धातु)
Formभूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; व्यक्तिनाम (proper noun)
द्विजोत्तमःbest of the twice-born
द्विजोत्तमः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this verse)

Listener: dvijottama (addressed)

Scene: At blazing midday, the hunter-sage-king Viśvāmitra pauses, visibly parched and weary, the sun overhead; the forest seems still, heat shimmering.

V
Viśvāmitra
S
Sūrya (Sun)
V
Vṛṣa (Taurus)

FAQs

Even the mighty are bound by bodily needs; acknowledging limitation becomes the doorway to receiving dharmic support (āśrama hospitality).

Not specified in this verse; it provides temporal and narrative context within the Tīrthamāhātmya.

None; the verse notes time (midday) and the condition of hunger and thirst.