Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् । तीर्थयात्राकृते प्राप्तः क्षेत्रेऽस्मिञ्छ्रद्धयाऽन्वितः

Transliteration

ahaṃ citrāṃgadonāma gandharvastridivaukasām | tīrthayātrākṛte prāptaḥ kṣetre'smiñchraddhayā'nvitaḥ

Translation

Aku bernama Citrāṅgada, seorang Gandharva dalam kalangan penghuni syurga. Setelah menunaikan ziarah tirtha, aku datang ke kṣetra suci ini dengan penuh śraddhā (iman).

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• चित्राङ्गदः: Citrāṅgada
• चित्राङ्गदः: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चित्राङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (अहम् इत्यस्य विशेष्य)

• नाम: by name
• नाम: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (नाम = by name/indeed)

• गन्धर्वः: a Gandharva
• गन्धर्वः: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्रिदिवौकसाम्: of the dwellers of heaven
• त्रिदिवौकसाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव + ओकस् (प्रातिपदिक); त्रिदिवे ओकः यस्य/येषां (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• तीर्थयात्राकृते: for a pilgrimage
• तीर्थयात्राकृते: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + यात्रा + कृत (प्रातिपदिक); तीर्थयात्रायाः कृते (समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन (अर्थे: हेतु/प्रयोजन)

• प्राप्तः: arrived
• प्राप्तः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि (अहम्)

• क्षेत्रे: in the sacred place/field
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• श्रद्धया: with faith
• श्रद्धया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• अन्वितः: endowed (with)
• अन्वितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनु + इ (धातु) / अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम् इत्यस्य विशेषण

Speaker

Citrāṅgada (Gandharva)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: the maiden (kanyā)

Visual Art Cues

Scene: A celestial Gandharva introduces himself at the threshold of a sacred precinct—river steps, a small shrine, and pilgrims—his hands in a respectful gesture, indicating he has come for tīrtha-yātrā with faith.

Characters & Entities

• Citrāṅgada
• Gandharva
• Tīrtha
• Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage becomes truly fruitful when undertaken with śraddhā (faith), honoring the holiness of the kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse speaks generally of “this kṣetra” within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya context; the specific site is not named in this single śloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; it emphasizes tīrtha-yātrā (pilgrimage) performed with faith.