Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

यत्र कात्यायनी प्राप्ता शांडिल्या प्रतिबोधिता । वैराग्यं परमं प्राप्ता सपत्नीदुःखदुःखिता

Transliteration

yatra kātyāyanī prāptā śāṃḍilyā pratibodhitā | vairāgyaṃ paramaṃ prāptā sapatnīduḥkhaduḥkhitā

Translation

Di tempat itu Kātyāyanī datang dan diberi pencerahan oleh Śāṇḍilyā. Dilanda dukacita akibat penderitaan kerana madu, beliau mencapai vairāgya, ketidaklekatan yang tertinggi.

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-देशवाचक-अव्यय (where)

• कात्यायनी: Kātyāyanī
• कात्यायनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कात्यायनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्ता: having attained / having come
• प्राप्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (कृदन्त; √प्राप् धातु)
• Form: भूतकृत्-प्रत्ययान्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; past participle (having attained/arrived)

• शांडिल्या: by Śāṇḍilyā
• शांडिल्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शाण्डिल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; करण-कारक (by Śāṇḍilyā)

• प्रतिबोधिता: instructed / awakened
• प्रतिबोधिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रतिबोधित (कृदन्त; √बुध् धातु)
• Form: णिच्-प्रत्ययान्त causative + क्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्ग: प्रति; past participle (having been instructed/awakened)

• वैराग्यम्: dispassion
• वैराग्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैराग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies वैराग्यम्)

• प्राप्ता: attained
• प्राप्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (कृदन्त; √प्राप् धातु)
• Form: भूतकृत्-प्रत्ययान्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicative (she attained)

• सपत्नीदुःखदुःखिता: afflicted by the sorrow caused by a co-wife
• सपत्नीदुःखदुःखिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सपत्नि + दुःख + दुःखित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समासः (सपत्न्याः दुःखेन दुःखिता / सपत्नीदुःखेन दुःखिता); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śāṇḍilyā-tīrtha / Kātyāyanī-tīrtha (instruction locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śāṇḍilyā, serene and luminous, instructs a sorrowful Kātyāyanī seated near the water’s edge; the co-wife’s shadowy presence is suggested in the background, while the foreground radiates calm detachment.

Characters & Entities

• Kātyāyanī
• Śāṇḍilyā
• Vairāgya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Personal suffering is transformed into spiritual awakening when guided by wise instruction, culminating in supreme vairāgya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The locale where Kātyāyanī met Śāṇḍilyā—contextually tied to Kātyāyanī-tīrtha and Śāṇḍilyā-tīrtha in Adhyāya 130.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the emphasis is on upadeśa (spiritual instruction) and inner transformation.