Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ताभ्यां कुण्डद्वयं तत्र संतिष्ठति सुशोभनम् । यत्र स्नाता नरा यांति लोकांस्तांश्च महोदयान्

Transliteration

tābhyāṃ kuṇḍadvayaṃ tatra saṃtiṣṭhati suśobhanam | yatra snātā narā yāṃti lokāṃstāṃśca mahodayān

Translation

Daripada kedua-dua wanita itu, di sana wujud sepasang kolam suci (kuṇḍa) yang amat indah. Sesiapa yang mandi di situ akan pergi ke alam-alam yang penuh kemakmuran besar dan ketinggian yang mulia.

Word by Word

• ताभ्याम्: by/with those two (women)
• ताभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), द्विवचन; सर्वनाम (fem. instr. du.)

• कुण्डद्वयम्: a pair of ponds
• कुण्डद्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः (द्वे कुण्डे); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• संतिष्ठति: stands / exists
• संतिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्ग: सम्; (stands/exists)

• सुशोभनम्: very beautiful
• सुशोभनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (सु-शोभनम् = अतिशयेन शोभनम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies कुण्डद्वयम्)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-देशवाचक-अव्यय (relative locative adverb: where)

• स्नाताः: having bathed
• स्नाताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्नात (कृदन्त; √स्ना धातु)
• Form: भूतकृत्-प्रत्ययान्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; past participle used predicatively (having bathed)

• नराः: men / people
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• यान्ति: go
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• लोकान्: worlds
• लोकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम-विशेषण (those)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• महोदयान्: of great prosperity / great rise
• महोदयान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (महान् उदयः यस्य/ये); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifies लोकान्)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kuṇḍa-dvaya (pair of sacred ponds)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Two adjacent stepped ponds gleam in sunlight; pilgrims descend the ghats to bathe, while subtle celestial imagery suggests ascent to higher lokas.

Characters & Entities

• Kuṇḍa (sacred pond)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snana is celebrated as a dharmic act that elevates one’s destiny toward auspicious realms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A pair of kuṇḍas associated with Maitreyī and Kātyāyanī, within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya (Adhyāya 130).

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in the two kuṇḍas.