Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

शरत्काले यथा व्योम्नि नक्षत्राणि द्विजोत्तमाः । तथान्या स्पर्द्धया युक्ता ययाचेऽमलवर्चसम् । हारं निर्मूल्यतायुक्तं चित्ताह्लादकरं परम्

śaratkāle yathā vyomni nakṣatrāṇi dvijottamāḥ | tathānyā sparddhayā yuktā yayāce'malavarcasam | hāraṃ nirmūlyatāyuktaṃ cittāhlādakaraṃ param

Wahai yang terbaik di antara kaum dwija, sebagaimana bintang-bintang bersinar di langit musim luruh, demikianlah seorang yang lain, didorong rasa persaingan, memohon kalung yang bercahaya dan suci tanpa noda—tiada ternilai harganya serta amat menggembirakan hati.

śaratkālein the autumn season
śaratkāle:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśarat-kāla (प्रातिपदिक; शरत् + काल)
FormPuṃliṅga, Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana; kāla-śabdaḥ, śarat-viśeṣaṇa-yuktaḥ; Locative of time (कालाधिकरण)
yathājust as
yathā:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
FormAvyaya; upamā/saṃbandha-bodhaka (correlative: yathā...tathā)
vyomniin the sky
vyomni:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootvyoman (प्रातिपदिक)
FormNapुंसakaliṅga, Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana
nakṣatrāṇistars
nakṣatrāṇi:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootnakṣatra (प्रातिपदिक)
FormNapुंसakaliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana
dvijottamāḥO best of twice-born (brahmins)
dvijottamāḥ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija-uttama (प्रातिपदिक; द्विज + उत्तम)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana; sambodhana-prāyaḥ (addressing)
tathāso, likewise
tathā:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; correlative to yathā
anyāanother (woman)
anyā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana
sparddhayāwith rivalry/competition
sparddhayā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsparddhā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Ekavacana
yuktājoined/filled (with)
yuktā:
Karta-anvaya (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootyuj (धातु) → yukta (कृदन्त, क्त)
FormStrīliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana; kta-pratyaya; viśeṣaṇa of anyā
yayāceshe begged/asked
yayāce:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootyāc (धातु)
FormLaṅ-lakāra (Imperfect/अनद्यतनभूत), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
amala-varcasamthe spotless-radiant one (Damayantī)
amala-varcasam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootamala-varcas (प्रातिपदिक; अमल + वर्चस्)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; varcas-śabdaḥ; karma of yayāce
hārama necklace
hāram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roothāra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; (requested item)
nirmūlyatāyuktamendowed with pricelessness
nirmūlyatāyuktam:
Karma-anvaya (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootnirmūlyatā-yukta (प्रातिपदिक; निर्मूल्यता + युक्त)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; viśeṣaṇa of hāram
cittāhlādakaramdelighting the mind
cittāhlādakaram:
Karma-anvaya (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootcitta-āhlāda-kara (प्रातिपदिक; चित्त + आह्लाद + कर)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; viśeṣaṇa of hāram
paramsupreme, excellent
param:
Karma-anvaya (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; viśeṣaṇa of hāram

Narrator addressing dvija-uttama (best of brāhmaṇas) (explicit vocative)

Listener: dvijoत्तama (addressed Brahmin interlocutor)

Scene: Autumn-sky imagery overlays a courtly scene: a spotless, radiant necklace held up, its gleam likened to stars; women look on with rivalry as Damayantī remains composed.

D
dvijottama
N
nakṣatra
H
hāra (necklace)

FAQs

Rivalry and craving can eclipse the sanctity of charity; the verse highlights how desire multiplies when rare gifts appear.

No particular tīrtha is named in this verse; it continues the chapter’s broader tīrtha narrative.

None directly; it describes the act of asking for a valuable ornament within a charitable distribution.