Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

तीर्थमालोकयामास पुण्यान्यायतनानि च । ततो विलोकयामास पितामहविनिर्मिताम् । चामुण्डां तत्र च स्नात्वा कुण्डे कामप्रदायिनि

Transliteration

tīrthamālokayāmāsa puṇyānyāyatanāni ca | tato vilokayāmāsa pitāmahavinirmitām | cāmuṇḍāṃ tatra ca snātvā kuṇḍe kāmapradāyini

Translation

Baginda memandang tīrtha yang suci serta tempat-tempat pemujaan yang penuh pahala. Lalu baginda menatap Cāmuṇḍā, yang dikatakan didirikan oleh Pitāmaha (Brahmā); dan setelah mandi di dalam kuṇḍa yang mengurniakan hajat, baginda menunaikan upacara penyucian tīrtha itu.

Word by Word

• तीर्थम्: the pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आलोकयामास: looked at / beheld
• आलोकयामास: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: आ-लोक् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• पुण्यानि: holy
• पुण्यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (आयतनानि इति)

• आयतनानि: shrines/abodes
• आयतनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• ततः: then
• ततः: Adhikaraṇa (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रमवाचकः

• विलोकयामास: looked at
• विलोकयामास: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: वि-लोक् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• पितामहविनिर्मिताम्: made by the Grandfather (Brahmā)
• पितामहविनिर्मिताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पितामह + वि-निर्मित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (चामुण्डाम् इति); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (पितामहस्य विनिर्मिता)

• चामुण्डाम्: Chamunda (goddess)
• चामुण्डाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चामुण्डा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (there)

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund); स्नानं कृत्वा

• कुण्डे: in the pond
• कुण्डे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• कामप्रदायिनि: wish-granting
• कामप्रदायिनि: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: काम + प्रदायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (कुण्डे इति); समासः—तत्पुरुषः (कामं प्रददाति इति)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāmaprada-kuṇḍa (desire-fulfilling pond)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The pilgrim surveys a sacred ford lined with small shrines; a fierce yet protective Cāmuṇḍā image stands prominent; nearby a lotus-edged pond (kāmaprada-kuṇḍa) where he bathes with folded hands.

Characters & Entities

• Cāmuṇḍā
• Brahmā (Pitāmaha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is completed through reverent darśana of shrines and purifying snāna, which awakens merit and fulfills righteous desires.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A kāmaprada (desire-granting) kuṇḍa and the Cāmuṇḍā shrine within the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya setting (exact place-name not stated in this verse).

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in the kuṇḍa as part of tīrtha-sevana.