Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 56

Devanagari script

एकदा तु सभामध्य आसीनो देवराट्स्वयम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं बलिमुद्दिश्य नीतिमान्

Transliteration

ekadā tu sabhāmadhya āsīno devarāṭsvayam | uvāca prahasanvākyaṃ balimuddiśya nītimān

Translation

Pada suatu ketika, di tengah balairung, raja para dewa sendiri bersemayam. Dengan senyuman, sang bijak dalam siasah itu bertutur, mengarahkan kata-katanya kepada Bali.

Word by Word

• एकदा: once
• एकदा: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: एकदा (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: 'once')

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात/समुच्चय-भेदक (particle: 'but/indeed')

• सभा: assembly
• सभा: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'in the assembly' (compound member in sabhā-madhye)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'in the middle'

• आसीनः: seated
• आसीनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; 'seated'

• देवराट्: king of the gods (Indra)
• देवराट्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + राज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: देवानां राजा (king of the gods)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: निपात/स्वार्थक-अव्यय (emphatic: 'himself')

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रहसन्: laughing
• प्रहसन्: Kriya (Concomitant action/सहक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + हस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'laughing'

• वाक्यम्: words/speech
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• बलिम्: Bali
• बलिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; उद्दिश्य-क्रियायाः कर्म

• उद्दिश्य: addressing/with reference to
• उद्दिश्य: Sambandha (Purpose/Reference/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + दिश् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), 'having addressed/with reference to'

• नीतिमान्: wise, prudent
• नीतिमान्: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नीति (प्रातिपदिक) + मतुप्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त विशेषण (possessing policy/wisdom)

Speaker

Sūta/Lomaharṣaṇa (narrator)

Visual Art Cues

Scene: Indra seated in a divine assembly, smiling with diplomatic intent, addressing Bali amid courtiers—an atmosphere of tense alliance.

Characters & Entities

• Devarāṭ (Indra)
• Bali
• Sabhā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Speech in power-centers should be guided by nīti—measured, purposeful, and aware of consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; it is a sabhā (assembly) scene within Kedārakhaṇḍa’s narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.