Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 84
Devanagari script
तदा प्रहस्य चोवाच पुरंदरमकल्मषा । आत्मौपम्येन सर्वत्र पश्यति त्वं पुरंदर
Transliteration
tadā prahasya covāca puraṃdaramakalmaṣā | ātmaupamyena sarvatra paśyati tvaṃ puraṃdara
Translation
Lalu Śacī yang suci, sambil tertawa, berkata kepada Purandara: “Wahai Purandara, engkau memandang segala sesuatu di mana-mana dengan mengukurnya menurut dirimu sendiri.”
Word by Word
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
प्रहस्यhaving laughed
प्रहस्य:
Kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √हस् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having laughed)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
पुरंदरम्to Purandara (Indra)
पुरंदरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरंदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अकल्मषाthe spotless (lady)
अकल्मषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्) + कल्मष (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (निर्मला)
आत्मौपम्येनby self-comparison; by analogy with oneself
आत्मौपम्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + औपम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—आत्मनः औपम्यम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Adhikarana (Scope/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (everywhere)
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम/मध्यम? (2nd person pronoun), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुरंदरO Purandara
पुरंदर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुरंदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
Speaker
Śacī (Indrāṇī) speaking to Indra
Visual Art Cues
Scene: Śacī, spotless and smiling, gently rebukes Indra: he sees the world through his own measure; her laughter is compassionate, not mocking.
Characters & Entities
Ś
Śacī (Indrāṇī)I
Indra (Purandara)FAQs
Projection distorts truth; purity of judgment comes from self-awareness and humility.
No specific tīrtha is referenced in this verse; it supports the moral frame within Kedārakhaṇḍa.
None; it is ethical instruction through dialogue.