Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 13

ब्रह्मोवाच । इंद्रद्युम्न द्रुतं गच्छ धरापृष्ठं नृपोत्तम । न स्तातव्यं मदीयेद्य लोके क्षणमपि त्वया

brahmovāca | iṃdradyumna drutaṃ gaccha dharāpṛṣṭhaṃ nṛpottama | na stātavyaṃ madīyedya loke kṣaṇamapi tvayā

Brahmā bersabda: “Wahai Indradyumna, raja yang utama, segeralah pergi ke permukaan bumi. Pada hari ini engkau tidak boleh tinggal di alam-Ku walau sesaat pun.”

ब्रह्मBrahmā
ब्रह्म:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (उवाच-कर्तृ)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इन्द्रद्युम्नO Indradyumna
इन्द्रद्युम्न:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootइन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
द्रुतम्quickly
द्रुतम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootद्रुत (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
गच्छgo
गच्छ:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद
धरा-पृष्ठम्the surface of the earth
धरा-पृष्ठम्:
Karma (Goal/object of motion/कर्म)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘धरायाः पृष्ठम्’)
नृप-उत्तमO best of kings
नृप-उत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारय-समास (‘उत्तमः नृपः’)
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
स्तातव्यम्should be stayed/should remain
स्तातव्यम्:
Kriya (Obligation predicate/क्रिया)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्तातव्य (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligation); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)
मदीयेin my
मदीये:
Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootमदीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; ‘लोके’ इति विशेषण (in my world)
इद्यhere/this (world/realm)
इद्य:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; ‘मदीये’ इति विशेष्य; (पाठभेद/दुर्लभ-शब्द)
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
क्षणम्a moment
क्षणम्:
Karma (Extent/measure/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाण (measure of time)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चय (even/also)
त्वयाby you
त्वया:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (by you)

Brahmā (identified by ‘brahmovāca’)

Listener: Indradyumna

Scene: Brahmā, stern yet benevolent, raises a hand in directive gesture; the king stands attentive, the threshold between celestial hall and the ‘earthward path’ opening behind him.

B
Brahmā
I
Indradyumna

FAQs

Even exalted heavenly worlds are not permanent residences; one must return when karma and divine command require.

No tīrtha is named; the verse sets up a return to the earthly plane where fame and dharma must be renewed.

None directly; it is a command related to karmic timing rather than a ritual instruction.