Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

विहाय केशवादन्यं ये सेवंतेल्पमेधसः । संसारचक्रे गहने ते विशंति पुनःपुनः

vihāya keśavādanyaṃ ye sevaṃtelpamedhasaḥ | saṃsāracakre gahane te viśaṃti punaḥpunaḥ

Meninggalkan Keśava, orang yang dangkal budi yang berkhidmat kepada yang lain akan terjerumus berulang-ulang ke dalam roda saṃsāra yang pekat dan mengerikan.

विहायhaving abandoned
विहाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootवि + हा (धातु) → विहाय (क्त्वान्त/अव्ययभाव)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having abandoned)
केशवात्from Keśava (Viṣṇu)
केशवात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अपादान (from Keśava)
अन्यम्another (deity/thing)
अन्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘सेवन्ते’ इत्यस्य कर्म
येthose who
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-यः-तद् रचना
सेवन्तेserve; worship
सेवन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्
अल्पमेधसःof little understanding
अल्पमेधसः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + मेधस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कर्मधारयः (अल्पा मेधा येषाम्) ‘ये’ इति विशेषणम्
संसारचक्रेin the wheel of transmigration
संसारचक्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंसार (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संसारस्य चक्रे) अधिकरण
गहनेdense; hard to cross
गहने:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगहन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘संसारचक्रे’ इति विशेषणम्
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कर्तृपद
विशन्तिenter; fall into
विशन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + शम्/विश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
पुनःपुनःagain and again
पुनःपुनः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय) + पुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्त-क्रियाविशेषणम् (repeatedly)

Vyāsa (deduced from immediate narrative context in the same adhyāya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A split scene: on one side, Keśava radiant and calm; on the other, confused worshippers turn away into a dark, thorny wheel-like forest symbolizing saṃsāra-cakra, with repeated paths looping back.

K
Keśava (Viṣṇu)
S
Saṃsāra

FAQs

Lack of discernment in worship leads to continued bondage; steadfast devotion to Keśava is presented as the remedy.

The verse sits within the Kashi Mahatmya corpus but does not directly glorify a named tirtha.

Implicitly, right worship/serving Keśava rather than diverting devotion elsewhere.