Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

ब्रह्मणेशः कथं दृष्टस्त्रपाकुलित चक्षुषा । किमाह देव ब्रह्माणं किमुक्तं भास्वतापि च

brahmaṇeśaḥ kathaṃ dṛṣṭastrapākulita cakṣuṣā | kimāha deva brahmāṇaṃ kimuktaṃ bhāsvatāpi ca

Bagaimanakah Brahmaṇeśa dipandang dengan mata yang gementar oleh rasa takzim dan malu? Apakah yang Tuhan katakan kepada Brahmā, dan apakah pula yang diucapkan kepada Bhāsvat (Matahari)?

ब्रह्मण-ईशःthe Lord of Brahmā (Śiva)
ब्रह्मण-ईशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः: ब्रह्मणः ईशः = lord of Brahmā; i.e., Śiva)
कथम्how
कथम्:
Prashna (Interrogative/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (interrogative adverb)
दृष्टःseen, beheld
दृष्टः:
Karta-complement (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP); कर्तृविशेषण (of ब्रह्मणेशः)
त्रपा-आकुलित-चक्षुषाwith eyes troubled by shame
त्रपा-आकुलित-चक्षुषा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्रपा (प्रातिपदिक) + आकुलित (कृदन्त) + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (चक्षुस्), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (कर्मधारय-भाव: त्रपया आकुलितं चक्षुः यस्य/येन = with eyes confused by shame)
किम्what
किम्:
Karma (Interrogative object/प्रश्नकर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
आहsaid
आह:
Kriya (Speech/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/आह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
देवO god
देव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
ब्रह्माणम्Brahmā
ब्रह्माणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (Interrogative object/प्रश्नकर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
उक्तम्was said
उक्तम्:
Karma (Interrogative object/प्रश्नकर्म)
TypeNoun
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (context: ‘what was said’), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP used substantively)
भास्वताby/with Bhāsvat (the Sun)
भास्वता:
Sahakarana (Association/सह)
TypeNoun
Rootभास्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (भास्वत् = सूर्य)
अपिalso
अपि:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक अव्यय (also/even)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय

Agastya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Skanda

Scene: A charged moment of darśana: Brahmāṇeśa is seen with eyes lowered and trembling, overwhelmed by awe and shame; the Lord addresses Brahmā, and also speaks to the radiant Sun-god.

B
Brahmā
S
Sūrya (Bhāsvat)
B
Brahmaṇeśa

FAQs

Reverent awe before divine manifestation is portrayed as natural; the verse prompts hearing the authoritative teaching delivered to cosmic rulers like Brahmā and Sūrya.

No single tīrtha is named in this verse; it functions as a narrative lead-in within the Kāśī-centered māhātmya.

None; it is a set of questions requesting the next portion of the story.