Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

Devanagari script

अनया त्वर्ककुंडेस्मिन्पुष्ये मासि रवेर्दिने । स्नातं त्वनुदिते सूर्ये शीतादक्षुब्धचित्तया

Transliteration

anayā tvarkakuṃḍesminpuṣye māsi raverdine | snātaṃ tvanudite sūrye śītādakṣubdhacittayā

Translation

Oleh dirinya, di Arkakuṇḍa ini, pada bulan Puṣya, pada hari Ahad—mandi dilakukan sebelum terbit matahari, dengan hati yang tetap tenang tidak terusik walau oleh dingin.

Word by Word

• अनया: by her/with her
• अनया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषार्थक-अव्यय (indeed)

• अर्ककुण्डे: in the Arka-pond
• अर्ककुण्डे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक) → अर्ककुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः = तत्पुरुषः (‘अर्कस्य कुण्डम्’)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; सर्वनाम

• पुष्ये: when (the nakṣatra) Puṣya (prevails)
• पुष्ये: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; नक्षत्रनाम

• मासि: in the month
• मासि: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• रवेः: of the Sun
• रवेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• दिने: on the day
• दिने: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• स्नातम्: bathed (having bathed)
• स्नातम्: Kriya (Result state/क्रियाफल)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) → स्नात (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगे ‘स्नानं कृतम्’

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषार्थक-अव्यय (indeed)

• अनुदिते: when not risen
• अनुदिते: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अनुदित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘सूर्ये’ इति विशेषणम् (not yet risen)

• सूर्ये: when the sun (was)
• सूर्ये: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• शीतात्: from cold, due to cold
• शीतात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)

• अक्षुब्धचित्तया: with an unagitated mind
• अक्षुब्धचित्तया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: अ (निषेध) + क्षुब्ध (कृदन्त, क्त) + चित्त (प्रातिपदिक) → अक्षुब्धचित्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः = तत्पुरुषः (न क्षुब्धं चित्तं यस्याः/या) — अर्थतः बहुव्रीहिसदृशः, प्रयोगतः विशेषणम्

Speaker

Śrī Devī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arkakuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Before sunrise in Puṣya month on a Sunday, a devotee bathes in Arkakuṇḍa; mist rises, cold air bites, yet the mind remains steady and undisturbed.

Characters & Entities

• Arkakuṇḍa
• Puṣya māsa
• Ravi-vāra (Sunday)
• Sūrya (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfastness in dharma—performing sacred acts with composure and endurance—magnifies the sanctity of tīrtha-practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arkakuṇḍa (a Sun-associated sacred pond) within the Kāśī sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at Arkakuṇḍa in Puṣya month on Sunday, performed before sunrise, maintaining an unagitated mind despite cold.