Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

महामहोभूर्मणिकर्णिकास्थली तमस्ततिर्यत्र समेति संक्षयम् । परः शतैर्जन्मभिरेधितापि या दिवाकराग्नींदुकरैरनिग्रहा

mahāmahobhūrmaṇikarṇikāsthalī tamastatiryatra sameti saṃkṣayam | paraḥ śatairjanmabhiredhitāpi yā divākarāgnīṃdukarairanigrahā

Maṇikarṇikā—tanah yang amat mulia dan bercahaya—ialah tempat suci di mana himpunan kegelapan menemui kebinasaan. Walau kegelapan itu menguat melalui ratusan kelahiran, ia tetap tidak mampu bertahan terhadap sinar laksana Surya, Agni dan Candra yang bersemayam di sana.

महामहोभूःthe very great Mahohbhū (epithet/name)
महामहोभूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहामहोभू (प्रातिपदिक; महा+महो+भूः)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् महोभूः)
मणिकर्णिकास्थलीthe ground/place of Maṇikarṇikā
मणिकर्णिकास्थली:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमणिकर्णिका+स्थली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मणिकर्णिकायाः स्थली)
तमःdarkness
तमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन
ततिःa row/stream (mass)
ततिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb: 'where')
समेतिgoes/comes together, reaches
समेति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+इ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
संक्षयम्destruction, end
संक्षयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
परःsupreme/other
परः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (e.g., 'supreme/other')
शतैःby hundreds
शतैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
जन्मभिःby births
जन्मभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
एधिताgrown, increased
एधिता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएध् (धातु) → एधित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (concessive/also: 'even/also')
याwhich (she/that)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
दिवाकरैःby suns (sun-rays/suns)
दिवाकरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक; दिवा+कर)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः (day-maker = sun)
अग्निby fire
अग्नि:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (समुच्चयार्थे); (पाठे 'अग्नींदुकरैः' इति सन्धौ)
इन्दुकरैःby moon(-rays)/moons
इन्दुकरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootइन्दुकर (प्रातिपदिक; इन्दु+कर)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (moon-ray = moon)
अनिग्रहाunrestrained, unchecked
अनिग्रहा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनिग्रह (प्रातिपदिक; अ-निग्रह)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (निग्रह-रहित)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa narration, typically Skanda to Agastya)

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Listener: Muni (unnamed in the excerpt)

Scene: A radiant Maṇikarṇikā-sthalī where darkness dissolves; the ghāṭa glows with a tri-luminary aura (sun-fire-moon), with pilgrims and lamps reflecting on the river.

M
Maṇikarṇikā
K
Kāśī (implied)

FAQs

Kāśī’s Maṇikarṇikā is portrayed as a place where deep karmic darkness accumulated over many births is dispelled by divine spiritual brilliance.

Maṇikarṇikā-sthalī (Maṇikarṇikā in Kāśī/Vārāṇasī), celebrated as supremely radiant and liberating.

No explicit ritual is prescribed in this verse; it focuses on the intrinsic purifying power (māhātmya) of the place.