Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

यस्तत्र निवसेद्विप्र संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

yastatra nivasedvipra saṃyatātmā samāhitaḥ | trikālamapi bhuṃjāno vāyubhakṣasamo bhavet

Wahai vipra (brahmana), sesiapa yang tinggal di sana dengan diri terkawal dan minda terhimpun—walaupun makan tiga kali sehari—menjadi seperti orang yang hidup hanya dengan udara.

यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (there)
निवसेत्should dwell
निवसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + वस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
संयतात्माself-controlled
संयतात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसंयत + आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारय-समास (संयत आत्मा यस्य/संयतात्मन्)
समाहितःcomposed, concentrated
समाहितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + हित (धा-धातु/धा-धातु, क्त; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (collected, concentrated)
त्रिकालम्three times (a day)
त्रिकालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि + काल (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयः कालाः)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादबोधक अव्यय (also/even)
भुञ्जानःeating
भुञ्जानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootभुज् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (eating)
वायुभक्षसमःlike one who feeds on air
वायुभक्षसमः:
Karta (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootवायु + भक्ष + सम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (वायुः भक्षः यस्य/वायुभक्ष) + उपमानविशेषण सम
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Skanda

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Listener: vipra (addressed) / muni in frame

Scene: A disciplined brāhmaṇa/yogin residing near Kāśī’s ghats, calm and collected, taking simple food yet surrounded by an aura of lightness—symbolizing ‘vayubhakṣa-sama’ (as if living on air).

A
Avimukta-kṣetra
V
Vipra (brāhmaṇa/seeker)

FAQs

In Avimukta, inner discipline magnifies spiritual merit—ordinary living becomes equivalent to severe austerity.

Avimukta-kṣetra (Kāśī/Vārāṇasī).

A discipline of residence with self-restraint (saṃyama) and concentration (samādhi-like collectedness); dietary austerity is reinterpreted through the kṣetra’s power.