Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्

ityevamuktaḥ pramatheśvareṇa sa naṃdinā vai pramatheśvareśaḥ | uvāca devaḥ prahasaṃstadānīṃ taṃ naṃdinaṃ sarvagaṇeśarājam

Setelah ditegur demikian oleh Nandī, maka pada saat itu Tuhan para pramatha pun bersabda sambil tersenyum kepada Nandī—raja bagi segala gaṇa.

इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation-marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यन्त-निपातः (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: in this manner)
उक्तःhaving been spoken to/addressed
उक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle—क्त); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘प्रमथेश्वरेशः’ इति पदस्य विशेषणम्
प्रमथेश्वरेणby the lord of the Pramathas
प्रमथेश्वरेण:
Kartr-karana (Agent in passive/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootप्रमथेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (करण/कर्ता-हेतु), एकवचनम्; ‘प्रमथानाम् ईश्वरः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
नन्दिनाwith/through Nandin
नन्दिना:
Sahakari (Associate/सहकारी)
TypeNoun
Rootनन्दिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; साधन/सहकारि-निर्देशः
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle)
प्रमथेश्वरेशःthe supreme lord of the Pramathas
प्रमथेश्वरेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रमथेश्वरेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘प्रमथेश्वराणाम् ईशः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (अतिशय-स्वामित्व)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘प्रमथेश्वरेशः’ इत्यस्य अप्पोजिशन
प्रहसन्smiling/laughing
प्रहसन्:
Karta (Agent-participle/कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र√हस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्तः (present active participle—शतृ); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘देवः’ इति कर्तृपदस्य सहवर्ती भावः
तदानीम्at that time
तदानीम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदानीम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (then/at that time)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्
नन्दिनम्Nandin
नन्दिनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनन्दिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘तम्’ इत्यस्य विशेष्य-निर्देशः
सर्वगणेशराजम्the king of all the Gaṇeśas
सर्वगणेशराजम्:
Karma (Object-apposition/कर्म-विशेषण)
TypeNoun
Rootसर्व + गणेश + राज (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘सर्वेषां गणेशानां राजा’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; ‘नन्दिनम्’ इति पदस्य विशेषण/अप्पोजिशन

Skanda (narrating to Agastya, per Kāśī-khaṇḍa convention)

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame)

Scene: Śiva, serene and smiling, turns toward Nandī—depicted as a powerful, devoted gaṇa-king—while other gaṇas watch expectantly; the battlefield noise recedes as command is about to be given.

N
Nandī
P
Pramatheśvara (Śiva)
G
Gaṇas/Pramathas

FAQs

The Lord’s calm smile amid crisis signifies mastery over fate and assures devotees that dharma is not abandoned.

Kāśī remains the overarching sacred canvas of the Kāśī-khaṇḍa, though no specific tīrtha is named here.

None.