Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 15

Devanagari script

आरुह्य ऋक्षो वृक्षं तं ददर्श जगतीपतिम् । वृक्षस्थितं महात्मानं महाबलपराक्रमम्

Transliteration

āruhya ṛkṣo vṛkṣaṃ taṃ dadarśa jagatīpatim | vṛkṣasthitaṃ mahātmānaṃ mahābalaparākramam

Translation

Setelah memanjat pokok itu, beruang pun melihat Penguasa bumi—raja yang berhati agung—berdiri di atas pokok, agung dalam kekuatan dan keberanian.

Word by Word

• आरुह्य: having climbed
• आरुह्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-रुह् (धातु) → आरुह्य (क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय/gerund)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)

• ऋक्षः: the bear
• ऋक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वृक्षम्: tree
• वृक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• जगतीपतिम्: lord of the world (king)
• जगतीपतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् + पति (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: जगतः पतिः (षष्ठी-तत्पुरुषः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वृक्षस्थितम्: standing on the tree
• वृक्षस्थितम्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: वृक्ष + स्थित (प्रातिपदिक/क्त-कृदन्त)
• Form: समासः: वृक्षे स्थितः (सप्तमी-तत्पुरुषः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• महात्मानम्: the great-souled one
• महात्मानम्: Karma (Apposition to object)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: महान् आत्मा यस्य/महान् आत्मा (कर्मधारयः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महाबलपराक्रमम्: of great strength and valor
• महाबलपराक्रमम्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल + पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: महत् बलं च पराक्रमश्च यस्य (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः; रूपतः तत्पुरुष-समाहारः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setukhaṇḍa (forest episode locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: On the same tree, the bear looks up and beholds the king—calm, powerful, and luminous despite the night—standing firm on the branches like a guardian.

Characters & Entities

• Dharmagupta
• Bear (ṛkṣa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True nobility is recognized not merely by power but by the presence of mahātmyā—inner greatness that becomes a refuge for others.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Setu/Rāmeśvara sacred frame remains implicit; this verse centers on the king’s encounter within that pilgrimage narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here.