Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 92

Devanagari script

पीडितः क्षुत्पिपासाभ्यां दुर्गमं वनमाश्रितः । घोरेषु घर्मकालेषु समाक्रोशन्भयानकम्

Transliteration

pīḍitaḥ kṣutpipāsābhyāṃ durgamaṃ vanamāśritaḥ | ghoreṣu gharmakāleṣu samākrośanbhayānakam

Translation

Dihimpit lapar dan dahaga, dia berlindung di rimba yang sukar ditembusi; pada musim panas yang menggerunkan, dia menjerit merayu dalam ketakutan.

Word by Word

• पीडितः: afflicted, tormented
• पीडितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु) → पीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण-प्रयोगः

• क्षुत्: hunger
• क्षुत्: Hetu/Cause (हेतु)
• Type: Noun
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग); (समासे अव्यक्त-विभक्ति)

• पिपासा: thirst
• पिपासा: Hetu/Cause (हेतु)
• Type: Noun
• Root: पिपासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग); (समासे अव्यक्त-विभक्ति)

• आभ्याम्: by/with (dual instrumental ending)
• आभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Indeclinable
• Root: (सुप्-प्रत्यय) भ्याम्
• Form: सुप्-प्रत्ययः; तृतीया (3rd) द्विवचन (instrumental dual) — ‘by/with’

• दुर्गमम्: hard to traverse
• दुर्गमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग) + गम् (धातु) → दुर्गम (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (खल्/अनीयरादि-भावे ‘गम्य’ अर्थे); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण-प्रयोगः

• वनम्: forest
• वनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• आश्रितः: having resorted to / entered
• आश्रितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ- (उपसर्ग) + श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि-प्रयोगः ‘having taken refuge/entered’

• घोरेषु: in dreadful (times/conditions)
• घोरेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः

• घर्मकालेषु: in the times of scorching heat
• घर्मकालेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: घर्म (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी/कर्मधारय-भावः: ‘घर्मस्य कालः’); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन

• समाक्रोशन्: crying out
• समाक्रोशन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ- (उपसर्गौ) + क्रुश् (धातु) → समाक्रोशत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, present active participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि ‘crying out’

• भयानकम्: terrifying (words/cry)
• भयानकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + आनक (प्रातिपदिक) → भयानक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण-प्रयोगः (समाक्रोशन् इति क्रियायाः कर्म/विषयः)

Speaker

Skanda (deduced, Setukhaṇḍa narrative voice)

Visual Art Cues

Scene: A gaunt, tormented being staggers through a thorny, sun-scorched forest, clutching his throat in thirst, crying out in fear under a blazing sky.

Characters & Entities

• Duṣpaṇya (implied)
• Piśāca (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The torments of hunger and thirst symbolize the inner emptiness produced by adharma, urging compassionate conduct and purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; it remains within the Setu Māhātmya narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.