Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 1

व्यास उवाच । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका । स्वयंभुलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्थितः स्वयम् । श्रीमार्कण्डेय उवाच । मोक्षतीर्थे सरस्वत्या नभस्ये चंद्रसंक्षये । विप्रान्संपूज्य विधिवत्तेभ्यो दत्त्वा च दक्षिणाम्

vyāsa uvāca | govatsānnairṛte bhāge dṛśyate lohayaṣṭikā | svayaṃbhuliṃgarūpeṇa rudrastatra sthitaḥ svayam | śrīmārkaṇḍeya uvāca | mokṣatīrthe sarasvatyā nabhasye caṃdrasaṃkṣaye | viprānsaṃpūjya vidhivattebhyo dattvā ca dakṣiṇām

Vyāsa bersabda: Di bahagian barat daya Govatsāna terlihat Lohayaṣṭikā. Di sana Rudra sendiri bersemayam dalam rupa Liṅga Svayambhū (terzahir dengan sendirinya). Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Di Mokṣatīrtha di tebing Sarasvatī, pada bulan Nabhas (Bhādrapada) ketika bulan menyusut, hendaklah memuliakan para brāhmaṇa menurut tatacara dan mengurniakan dakṣiṇā sebagaimana ditetapkan.

vyāsaḥVyāsa
vyāsaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvyāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
govatsāncalves of cows
govatsān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootgo (प्रातिपदिक) + vatsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन (Plural); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (गोवत्साः = गोः वत्साः)
nairṛtein the south-western
nairṛte:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootnairṛta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular); दिशाविशेषण (south-western)
bhāgepart/region
bhāge:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)
dṛśyateis seen/appears
dṛśyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
lohayaṣṭikāiron staff/rod
lohayaṣṭikā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootloha (प्रातिपदिक) + yaṣṭikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); समासः—कर्मधारय (लोहयाṣṭikā = लोहस्य याṣṭikā)
svayaṃbhu-liṅga-rūpeṇain the form of a self-manifest liṅga
svayaṃbhu-liṅga-rūpeṇa:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsvayaṃbhu (प्रातिपदिक) + liṅga (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular); समासः—तत्पुरुष (स्वयंभू-लिङ्गस्य रूपेण)
rudraḥRudra (Śiva)
rudraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
sthitaḥstanding/abiding
sthitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootsthā (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of rudraḥ)
svayamhimself
svayam:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मवाचक/निजवाचक (emphatic adverb)
śrīmārkaṇḍeyaḥrevered Mārkaṇḍeya
śrīmārkaṇḍeyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī (उपपद/उपसर्गवत्) + mārkaṇḍeya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (श्रीमान् मार्कण्डेयः)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
mokṣatīrtheat the Mokṣa-tīrtha
mokṣatīrthe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmokṣa (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मोक्षस्य तीर्थे)
sarasvatyāḥof (the river) Sarasvatī
sarasvatyāḥ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsarasvatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)
nabhasyein Nabhasya (Bhādrapada)
nabhasye:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnabhasya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; मासवाचक (in the month Nabhasya/Bhādrapada)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
caṃdrasaṃkṣayeat the waning/end of the moon (new-moon time)
caṃdrasaṃkṣaye:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootcaṃdra (प्रातिपदिक) + saṃkṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (चन्द्रस्य संक्षये)
viprānbrāhmaṇas
viprān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
saṃpūjyahaving duly worshipped
saṃpūjya:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootsam-√pūj (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having done)
vidhivataccording to proper rite
vidhivat:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvidhivat (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: according to rule)
tebhyaḥto them
tebhyaḥ:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), बहुवचन (Plural)
dattvāhaving given
dattvā:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootdā (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having given)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
dakṣiṇāmfee/gift (dakṣiṇā)
dakṣiṇām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

Vyāsa; Mārkaṇḍeya

Tirtha: Mokṣatīrtha (Sarasvatī) and Lohayaṣṭikā (Govatsāna)

Type: kshetra

Scene: A quiet Sarasvatī bank with a svayambhū Rudra-liṅga near an iron-staff-like marker (lohayaṣṭikā); Vyāsa narrates, Mārkaṇḍeya instructs pilgrims; brāhmaṇas seated for honor and dakṣiṇā during the darkening fortnight.

V
Vyāsa
M
Mārkaṇḍeya
G
Govatsāna
L
Lohayaṣṭikā
R
Rudra
S
Svayaṃbhu-liṅga
S
Sarasvatī
M
Mokṣatīrtha
V
Vipras (brāhmaṇas)
D
Dakṣiṇā

FAQs

Sacred geography is anchored in a self-manifest Śiva presence, and pilgrimage is completed through dharma—honoring learned brāhmaṇas and giving dakṣiṇā.

Lohayaṣṭikā in the south-west of Govatsāna, and Mokṣatīrtha on the Sarasvatī.

In Nabhas (Bhādrapada) during lunar waning, worship/honor brāhmaṇas (vipra-pūjā) and give dakṣiṇā at Mokṣatīrtha.